Reflektime rreth librit “Transedencë & transformim” Nga Dr. Thimi Nika

Reflektime rreth librit “Transedencë & transformim”

Nga Dr. Thimi Nika

Johan Galtung, autori i këtij libri tejet të vyer, është ndër autoritetet më të spikatura të botës së sotme në fushën e konflikteve. Ai ka merita të padiskutueshme jo thjesht për mënyrën e të shkruarit dhe të paraqitjes së konkluzioneve aq të qarta dhe mbresëlënëse, por për përmasat shumëdimensionale që u jep atyre. Kjo është rrjedhojë logjike e pozicionit të tij si mediator e këshillues – ndër më të njohurit – por edhe si pjesëmarrës i drejtpërdrejt në zgjidhjen e shumë e shumë konflikteve, ku ndihmesa e tij shpesh herë ka qenë vendimtare.

Lexuesi që merr në duar librin “Transedencë & transformim” duhet ta konsiderojë veten me fat! Sigurisht që do ta ketë të vështirë të shkëputet prej tij pa e përfunduar me një frymë. Është një libër që të mban në tension të vazhdueshëm, që të servir bukur një informacion tejet të bollshëm, të grumbulluar gjatë një përvoje mbi 40-vjeçare, por që të shërben edhe si një udhërrëfyes shumë i mirë në çdo rast analog që mund të të paraqitet në jetë, si për konfliktet e thjeshta, ashtu edhe për ato gjeopolitike

Mesazhet e shprehura nëpërmjet rrëfimeve të këtij personaliteti të shquar të kujtesës historike të kohës janë tejet të qarta, të pandërmjetme, bindëse dhe të argumentuara deri në fund. Ndër to mund të veçoja: të gjitha konfliktet, qofshin ato të jetës së përditshme, qofshin gjeopolitike, janë njësoj të barabarta; analiza dhe zgjidhja me transedencë e tyre për t’i transformuar është detyrim që kërkon angazhim maksimal nga cilido që, me dashje a padashje, bëhet mediator, këshillues apo edhe pjesëmarrës i tyre. Natyrisht që nuk humbet në detaje e në përshkrime të hollësishme, por thekson gjërat që rrezatojnë një simbolikë e një kuptimësi të rëndësishme, shumësore e komplekse. Së këndejmi, brenda hedhjes në letër të mendimeve dhe përvojës konkrete për çdo konflikt të asistuar, autori mjeshtërisht nxjerr në pah më qenësoren, që edhe ndikimi i saj të jetë më i madh dhe i pamëdyshtë. Kjo e bën lexuesin të meditojë, pse jo dhe ta vërë veten në pozicionin e pjesëmarrësit për zgjidhjen e konfliktit real e jo të sajuar, si dhe të formulojë “recetën” e tij personale për rastin konkret  a raste të tjera të ngjashme.

Themelore është fryma e konsensusit që krijohet ndërmjet lexuesit dhe mesazheve e mendimeve të autorit të librit.

Ndër meritat e librit është edhe strategjia e perceptimit dhe ndërtimit të tij me kapituj që emërtohen me ditët e javës. Në këtë mënyrë, reflektohet për gjithçka që ndodh në harkun e një jave, duke krijuar një atmosferë optimiste e njëherësh shqetësimi të ligjshëm, fryt i pjekurisë intelektuale, i kuvendimit dhe vlerësimit real të gjendjes e gjallimit të konflikteve, përherë në funksion të konceptimit të veprës dhe idesë e qëllimit të autorit.

Libri “Transedencë & transformim” është njëri ndër rreth njëqind librat e shkruar nga Johan Galtung. Libri nuk është i vlefshëm vetëm për mënyrën e perceptimit e zgjidhjes së konflikteve të botës së sotme dhe për rrafshin e gjerë të problemeve që ngërthen, por edhe për gjuhën e thjeshtë e tejet të pasur, përkatësisht për nuancat e ngjyrimet kuptimore e shprehëse të mesazheve, për ritmin që e karakterizon dhe, veçmas, për aspektin krahasues. Të gjitha këto së bashku i japin veprës një domethënie të jashtëzakonshme e simbolikë të shumëfishtë.

Veprën e Prof. Johan Galtung do ta konsideroja një thesar të parapëlqyer për bibliotekën e cilitdo intelektuali që mëton të përzgjedhë vlerat më të mira në tregun e jashtëzakonshëm të sotëm të librit. Natyrisht, ai është me interes të gjithanshëm teorik e praktik veçanërisht për mësuesit, punonjësit e shkencave politike e sociale, për studentët e këtyre fushave e më gjerë.

Foto kryesore

Pikturë, Thimi Nika, realizuar nga Emin Shaqja

Foto I

Ballina e librit

Foto II

Dr. Thimi Nika dhe gazetarja Rezarta Reçi, gjatë xhirimeve për emisionin “Arratia e Peshkut të Kuq” në News 24, transmetuar dt.  6 qershor 2014.

Si vdesin demokracitë Autorë Steven Levitsky & Daniel Ziblatt

Si vdesin demokracitë. E ardhmja jonë, rrëfyer nga historia

Autorë Steven Levitsky & Daniel Ziblatt

Përktheu: Dr. Valbona Nathanaili

Botimet “Pema”: Prishtinë, Kosovë, qershor 2018

Daron Acemoglu, bashkautor në librin Why Nations Fail:

Çdo njeri që është i shqetësuar për të ardhmen e demokracisë duhet të lexojë këtë libër të përmbledhur dhe të kuptueshëm. Por edhe të gjithë ata që nuk janë të shqetësuar, domosdoshmërish duhet ta lexojnë.

Francis Fukuyama, autor i librit Political Order and Political Decay:

Autorëve u detyrohemi një mal me falënderime, që të kuptuarit e tyre të thellë e kanë përdorur për të analizuar një çështje të rëndësishme politike të ditës.

Valbona Nathanaili, përkthyese e librit:

Libri pasqyron një model se si ndërtohet një sistem që vlerëson nivelin e demokracisë së çdo vendi. Sipas autorëve, ky nivel është i lidhur me politikanët dhe partive që ata u përkasin. Gjithashtu, autorët argumentojnë bindshëm se si vdesin demokracitë. Lexuesi e ka të thjeshtë të kuptojë strukturën e demokracisë në fazën e tyre embrionale, duke bërë krahasime me vendin ku jeton. Në një farë mënyre, demokracia që shtjellojnë autorët është “demokraci nga lart”, personifikuar me një kasë a elitë politikanësh të vjetër dhe profesionistë, vazhdimisht në pushtet dhe gjithnjë në drejtim. Lexuesi mund ta pasurojë argumentin me debatin politikanë të vjetër vs. politikanë të rinj, si dhe të zgjedhë të pajtohet a jo me autorët sa i takon rëndësisë dhe lavdisë që u japin politikanëve të vjetër.

Përmbajtja

1: Aleancat fatale 2. Rojtarët në Amerikë 3. Abdikimi i madh republikan 4.Sabotimi i demokracisë 5.Rojtarët e demokracisë 6. Rregullat e pashkruara të politikës amerikane 7. Shpleksja 8.Trampi kundër rojtarëve 9.Të shpëtojmë demokracinë

Pjesë nga libri

Diktaturat fjalëshumë në formën e fashizmit, komunizmit apo pushtetit ushtarak janë zhdukur nga pjesa më e madhe e botës. Grushtet ushtarake dhe format e tjera të dhunshme të kapjes së pushtetit janë rralluar. Pjesa më e madhe e vendeve mbajnë zgjedhje të rregullta elektorale. Dhe demokracitë akoma vdesin, por me mjete të ndryshme. Që nga koha e përfundimit të Luftës së Ftohtë, rrënimi i pjesës më të madhe të demokracive është shkaktuar jo në pasojë të dhunës së gjeneralëve dhe ushtarëve, por nga vetë qeveritarët e zgjedhur. Njësoj si Çavezi në Venezuelë, liderët e zgjedhur kanë shkatërruar institucionet demokratike, si në Gjeorgji, Hungari, Nikaragua, Peru, Filipine, Poloni, Rusi, Sri Lanka, Turqi dhe Ukrainë. Mëkati ndaj demokracisë sot fillon në kutitë e votimit.

Rruga elektorale e shkatërrimit të demokracisë është e rrezikshme në vellon e mashtrimit që hedh. Rasti i grushteve të shtetit, sikundër ka ndodhur për shembull me Pinoçetin e Kilit, është baras me vdekjen e menjëhershme të demokracisë dhe e dukshme për të gjithë. Pallati presidencial digjet. Presidenti vritet, burgoset ose dërgohet në ekzil. Kushtetuta pezullohet, ose griset e digjet. Në rastin sipas mënyrës elektorale, asgjë nga këto nuk ndodh. Nuk ka tanke në rrugë. Kushtetuta dhe institucionet e tjera demokratike vazhdojnë të qëndrojnë në vendin e tyre. Njerëzit votojnë. Por janë ata, autokratët e zgjedhur, që nën velin e demokracisë, gërryejnë e zbrazin gjithë substancën e saj.

Shumë nga përpjekjet e qeveritarëve në shkatërrimin e demokracisë janë “ligjore”, në kuptimin që kanë miratimin e ligjit, ose pranohen nga gjykatat. Për më tepër, shpesh promovohen edhe si përpjekje në funksion të përmirësimit të demokracisë pra, që e bëjnë sistemin gjyqësor më efikas, luftojnë korrupsionin dhe ndihmojnë në transparencën e procesit elektoral. Gazetat vazhdojnë të botohen, por janë në pronësi, ose nën thundrën e vetëcensurimit. Qytetarët vazhdojnë ta kritikojnë qeverinë, por shpesh e gjejnë veten në vështirësi ligjore, a përballen me taksa të pashpjegueshme.

Një situatë e tillë e shpie publikun në shtegun e gabuar. Njerëzit nuk e kuptojnë menjëherë çfarë po ndodh. Shumë vazhdojnë të besojnë se po jetojnë nën një regjim demokratik. Në vitin 2011, kur një sondazh i barometrit latino-amerikan të vëzhgimit u kërkoi venezuelasve ta vlerësonin vendin e tyre në një shkallë nga 1 (aspak demokratik) në 10 (plotësisht demokratik), 51% e atyre që u përgjigjën ia dhanë vendit të tyre notë 8 e lart.

Për shkak të faktit se nuk mund të referojmë një moment të vetëm pra, çastin kur ndodhi grushti i shtetit, kur u shpall ligji i luftës, ose kur u zhvlerësua kushtetuta në të cilin regjimi, në mënyrë të dukshme “shkeli vijën” e kaloi në diktaturë, asgjë nuk bën të kumbojë ndonjë alarm për shoqërinë. Për më tepër, ata që denoncojnë abuzimet e qeverisë pushohen nga puna me arsyen që po e teprojnë, ose emërtohen ujku që kërkon vëmendje. Erozioni i demokracisë është, për shumë njerëz, pothuaj i paperceptueshëm.

Sa e cenueshme është demokracia amerikane nga këto mëkate? Bazat e demokracisë sonë janë, sigurisht, shumë më të fuqishme se ato të Venezuelës, Turqisë a Hungarisë. Por a janë aq sa duhet të fuqishme?

T’u përgjigjesh pyetjeve të tilla kërkon ta largojmë vëmendjen nga titujt kryesorë të gazetave dhe lajmet tronditëse, në gjendje ta ndërpresin transmetimin e emisioneve të zakonshëm, me synim zgjerimin e vizionit dhe nxjerrjen e mësimeve nga përvojat e demokracive në vende të ndryshme të botës, dhe në periudha të ndryshme të historisë. Studimi i krizave që kanë kaluar a pllakosur demokracitë e tjera na jep mundësi t’i kuptojmë më mirë sfidat me të cilat duhet të përballet demokracia jonë. Për shembull, bazuar në përvojën historike të kombeve të ndryshme, kemi mundur të zhvillojmë një test me lakmus, që na ndihmon: të identifikojmë autoritarianët e së nesërmes, ose kandidatët-për-autoritarianë, përpara se të ngjiten në pushtet; të mësojmë nga gabimet që kanë bërë udhëheqësit demokratë në të shkuarën, duke ua hapur derën ekstremistëve të pushtetit dhe, po ashtu, edhe nga mënyrat që kanë përdorur demokraci të tjera për t’i mbajtur jashtë oborrit të tyre. Në të njëjtën kohë, kjo qasje krahasuese na ndihmon të kuptojmë se si autoritarianët e zgjedhur në pjesë të ndryshme të botës kanë zbatuar strategji të ngjashme në shkatërrimin e institucioneve demokratike. Dhe ndërkohë që këto modele bëhen gjithnjë e më të qarta në sytë tanë, hapat drejt rrënimit bëhen gjithnjë e më pak të errët dhe lufta më e lehtë. Njohja se si qytetarët në demokraci të tjera kanë qenë të suksesshëm në rezistencën e zgjedhjes së autoritarëve, ose si kanë dështuar, tragjikisht, është thelbësore për të gjithë ata që kërkojnë ta mbrojnë demokracinë amerikane sot.

Të gjithë e dimë që herë pas here, edhe në demokraci që janë cilësuar si të shëndetshme, kanë mundur të lulëzojnë demagogë ekstremistë. Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë pjesën e tyre të kontributit, me Henri Fordin, Hjui Longun, Jozef MekKartin dhe Xhorxh Uallesin. Testi kryesor për një demokraci nuk është pse arritën të dalin në krye figura të tilla, por pse udhëheqësit politikë, dhe veçanërisht partitë politike, nuk u angazhuan në parandalimin e krijimit të bazave të pushtetit të këtyre njerëzve, që në fillimet e aktivitetit duke i mbajtur larg radhës së prerjes të biletës për të qenë figurë kryesore në parti, duke ua refuzuar përkrahjen a formatimin dhe, nëse ishte e nevojshme, edhe duke u bërë palë me rivalët e tyre, në përkrahje të kandidatëve vërtet demokratë. Izolimi i ekstremistëve popullorë kërkon kurajë politike. Por nëse frika, oportunizmi, a llogaritë e gabuara janë faktorë që orientojnë edhe parti të mirëformuara për të nxjerrë në skenë ekstremistë, atëherë demokracia është në rrezik.

Sapo një kandidat-për-autoritarian vjen në pushtet, demokracitë përballen me një test të dytë shumë të rëndësishëm: Udhëheqësi i sapozgjedhur do t’i shkatërrojë institucionet demokratike, apo do të disiplinohet prej tyre? Kushtetuta mbrohet jo vetëm nga partitë politike dhe qytetarët e organizuar, por edhe me anën e normave demokratike. Pa këto norma të fuqishme, kontrolli dhe baraspesha kushtetuese nuk do të përputhej me përfytyrimin e kështjellës që kemi për demokracinë. Por shpesh institucionet shndërrohen në armë politike, të cilat iu tunden me forcë atyre që nuk e kanë mundësinë t’i kontrollojnë, nga ata që i kontrollojnë. Kjo është mënyra se si autokratët e zgjedhur shkatërrojnë demokracinë, mbushin gjykatat e agjenci të ndryshme neutrale me njerëzit e tyre dhe i “shndërrojnë në armë”, blejnë mediat dhe sektorin privat (ose i ngacmojnë, në heshtje), rishkruajnë rregullat e politikës për të qenë të favorizuar ata vetë, në fushën e lojës kundër kundërshtarëve. Paradoksi tragjik i rrugës elektorale drejt autoritarizmit është se vrasësit e demokracisë përdorin vetë institucionet demokratike në mënyrë graduale, në heshtje dhe, për më tepër, edhe ligjërisht për ta vrarë atë.

xx

Amerika dështoi në testin e parë të saj në nëntor të vitit 2016, me zgjedhjen e një presidenti që karakterizohet nga një angazhim i dyshimtë në zbatimin e normave demokratike. Fitorja surprizë e Donald Trampit u bë e mundur jo vetëm nga pakënaqësia e publikut, por edhe nga paaftësia e Partisë Republikane për të mbajtur një demagog ekstremist, angazhuar në radhët e saj, larg atyre që mund të merrnin një nominim për ta vazhduar garën.

Sa serioz është ky kërcënim sot? Në këtë situatë, shumë vëzhgues gjejnë qetësi te Kushtetuta jonë, hartuar për të qenë pengesë dhe për të frenuar demagogë si Donald Trampi. Sistemi ynë madisonian i kontrollit dhe baraspeshës ka rezistuar për më shumë se dy shekuj. I mbijetoi Luftës Civile, Depresionit të Madh dhe Skandalit “Watergate”. Sigurisht që do të jetë i zoti t’i mbijetojë edhe Trampit.

Por jemi bërë më pak të sigurt. Historikisht, sistemi ynë i kontrollit dhe baraspeshës ka funksionuar më së miri por jo, ose jo plotësisht, për shkak të sistemit kushtetues hartuar nga themeluesit. Demokracia funksionon më mirë dhe mbijeton më gjatë kur ligjet kushtetuese përforcohen nga norma të pashkruara demokratike. Sistemin amerikan të kontrollit dhe të baraspeshës e kanë ruajtur dy norma themelore, që ne shpesh i kemi marrë si të mirëqena: toleranca e dyanshme, ose të kuptuarit se partitë konkurruese e pranojnë njëra-tjetrën si rivale legjitime dhe vetëpërmbajtja, ose ideja që politikanët duhet të jenë të matur në ushtrimin e të drejtave të tyre institucionale. Këto dy norma e kanë betonizuar demokracinë amerikane në pjesën më të madhe të shekullit të njëzetë. Udhëheqësit e dy partive kryesore e kanë pranuar njëri-tjetrin si legjitimë dhe i kanë rezistuar tundimit të përdorimit të kontrollit të përkohshëm të institucioneve në funksion të maksimizimit të përparësive partiake. Normat e tolerancës dhe të maturisë kanë shërbyer si një armaturë e mirë në mbrojtjen e demokracisë amerikane, dhe e kanë ndihmuar në shmangien e luftës partizane për jetë a vdekje, që kanë mundur t’i shkatërrojnë demokracitë në vende të tjera, si për shembull në Evropën e viteve 1930 dhe Amerikën e Jugut të viteve 1960 & 1970.

Por sot, kjo lloj armature përreth demokracisë amerikane është dobësuar. Erozioni i normave tona demokratike fillon në vitet 1980 dhe 1990 dhe përshpejtohet në vitet 2000. Në kohën që Barak Obama zgjidhet president, shumë republikanë në veçanti vunë në pikëpyetje legjitimitetin e rivalëve të tyre demokratë dhe braktisën tolerancën, në funksion të përvetësimit të një strategjie fitoreje që nuk përjashtonte asnjë mjet nëse do të ishte e nevojshme. Donald Tramp mund ta ketë përshpejtuar këtë proces, por nuk ishte ai që e shkaktoi. Sfidat me të cilat duhet të përballet demokracia amerikane shkojnë shumë më thellë. Dobësimi i normave tona demokratike i ka rrënjët në polarizimin ekstrem partizan që shtrihet përtej diferencave politike, deri në një konflikt ekzistencial ndërmjet racave dhe kulturave. Përpjekjet e Amerikës për ta arritur barazinë ndërmjet racave, ndërkohë që shoqëria jonë rritet me një theks të dukshëm diversiteti, kanë injektuar një lloj reagimi dyshues dhe kanë intensifikuar polarizimin. Dhe nëse ka diçka që vërtet e kemi të qartë nga studimi i rrënimeve në rrjedhën e historisë, është polarizimi ekstrem që vret demokracitë.

Thënë këto, kemi arsye për t’u alarmuar. Në vitin 2016, Amerika jo vetëm zgjodhi një demagog, por e zgjodhi në një kohë kur normat, që një herë e një kohë mbronin demokracinë tonë, pothuaj ishin çmontuar. Por nëse përvojat e vendeve të tjera na mësojnë se polarizimi mund t’i vrasë demokracitë, na mësojnë po aq se rrënimi nuk është as i paevitueshëm, dhe as i pakthyeshëm. Duke ofruar mësime të nxjerra nga demokracitë në krizë, ky libër, në të njëjtën kohë, sugjeron strategji që qytetarët duhet dhe nuk duhet të ndjekin, në mbrojtje të demokracisë. Në mënyrë plotësisht të justifikueshme, qytetarët amerikanë ndihen të frikësuar nga ajo që po ndodh në vendin tonë. Duhet të jemi modestë dhe të fuqishëm. Duhet të mësojmë nga vendet e tjera për t’i kuptuar shenjat paralajmëruese dhe t’i njohim alarmet false. Duhet të jemi të ndërgjegjshëm për hapat e gabuar që kanë rezultuar fatalë në frymëmarrjen e demokracive të tjera. Dhe duhet të dimë se si qytetarë të shumtë janë ngritur në denoncimin e krizave të mëdha të demokracisë në të kaluarën, si dhe përballjen me to, duke shkuar përtej ndarjeve të thella politike. Historia nuk e përsërit veten. Historia rimon. Premtimi i historisë dhe, me shumë shpresa, edhe i këtij libri është të aftësohemi në gjetjen e rimës, përpara se të jetë shumë vonë.

Konfuci nga zemra Autor Yu Dan

Konfuci nga zemra. Mençuria e lashtësisë për botën e sotme

Autor Yu Dan

Përktheu në anglisht Esther Tyldesley

Përktheu nga anglishtja  Valbona Nathanaili

Përmbajtja

Fjalë paraprijëse         Pse Konfuci?

Pjesa e parë                Mënyra sipas Qiellit dhe Tokës

Pjesa e dytë                 Mënyra sipas Zemrës dhe Shpirtit

Pjesa e tretë                 Mënyra sipas Botës

Pjesa e katërt              Mënyra sipas Miqësisë

Pjesa e pestë                Mënyra sipas Ambicies

Pjesa e gjashtë            Mënyra sipas Ekzistencës

 

Fjalë paraprijëse: Pse Konfuci?

Më shumë se dymijë e pesëqind vjet më parë, studentët e mendimtarit dhe filozofit Konfuci, mblodhën e shkruan çdo fragment a copëz të jetës e mësimdhënies së tij, shpërndarë lart e poshtë, që mundën të gjenin. Këto dëshmi, të cilat në pjesën më të madhe kanë formën e shënimeve që mbahen në klasë, u renditën dhe përgatitën për botim, në atë që më vonë njihet si Analects of Confucius.[1]

Dymijë vjet më parë, perandori i madhërishëm i Dinastisë Han, Wu, refuzoi të përqafojë qindra shkolla filozofike që kishin lulëzuar deri në atë kohë në Kinë, në favor të filozofisë së Konfucit, duke e shndërruar vendin, efektivisht, në një shtet konfucian.

Njëmijë vjet më parë, kryeministri i Dinastisë Song, Zhao Pu, lëvdohej se mund të sundonte botën duke përdorur vetëm gjysmën e filozofisë që gjendet në veprën Analects të Konfucit. Nga sa më sipër, mund të vlerësojmë rolin jashtëzakonisht të rëndësishëm që ka luajtur mendimi i Konfucit në jetën politike dhe sociale të kohës së lashtësisë, si dhe nderimin me të cilin janë mbledhur e mbajtur mësimet e tij nga të lashtët.

Por cili është kuptimi praktik që kanë ato për shoqërinë dhe jetën në ditët tona?

Kur ia besova dorëshkrimin e këtij libri kompanisë së librave Zhonghua, që operon në Kinë, në fund të vitit 2006, isha e kënaqur dhe, në të njëjtën kohën, edhe disi e shqetësuar. Kam filluar studimet Master në letërsinë e kohës para Dinastisë Qin në moshën njëzet e një vjeç dhe jam rritur me kokën të zhytur në librat që botonte Zhonghua, por kurrë, asnjëherë, nuk kisha guxuar as edhe të ëndërroja, se një ditë, do mund të botoja një libër me këtë shtëpi botimi elitare, aq më tepër t’i lejoja vetes të shpresonte për të qenë e pranishme në një studio televizioni dhe të flisja përpara kamerave në lidhje me Analects të Konfucit.

Më shumë se e kam pasur frikë, e kam respektuar këtë libër dhe gjithnjë i kam shprehur qartë, thjesht dhe me ngrohtësi, ndjenjat që më lindnin sa herë e merrja në dorë.

Një herë, ndërsa ndodhesha në një qytet të vogël në veri të Kinës, i famshëm për burimet termale, u bëra dëshmitare e një ngjarje, që vendasit e quanin “Pyet burimin për sëmundjen që ke”. Thuhej se çdo njeri që zhytej në ujërat e qytetit, menjëherë gjente përgjigje për sëmundjen nga vuante: njerëzit që vuanin nga artriti, ndienin dhimbje në ato kyçe që kishin të sëmura, ata me probleme në aparatin gastro-intestinal, ndienin një si nxehtësi në zorrë, ndërsa njerëzit me probleme në lëkurë, ndienin kënaqësinë e një rigjallërimi të menjëhershëm, sikur del një lëkurë e re, e ngjashme me të njëjtin proces që ndodh te gjinkallat cicada, kur dalin në sipërfaqe, pas viteve të tëra që kanë jetuar nën tokë.

Për mua, mençuria e Konfucit është burim ngrohtësie, është gjallëria që dhurojnë ujërat e këtyre burimeve.

Për shkak të dijeve të limituara, edhe pse dëshiroja vërtet të shkruaja një analizë sa më të thellë të Konfucit, nuk do të kisha guxuar kurrë ta kisha një pretendim të tillë. Do të ishte njësoj, sikur të më çoje të bëja analizat kimike të këtyre ujërave termalë, në mungesë të pajisjeve për ta bërë një gjë të tillë. I vetmi rol i mundshëm që mendoj se kam pasur është i njëjtë, po aq, me atë të të gjithë atyre, që njësoj si unë janë zhytur në këto ujëra termalë dhe e kanë testuar me trupin e gjakun e tyre, i njëjtë me atë të mijëra e mijëra njerëzve, që përgjatë këtyre dyqind viteve të fundit dhe, ndoshta edhe më shumë, kanë hedhur hapin e janë zhytur në këta ujëra të nxehtë dhe i janë gëzuar dhuratës që kanë marrë.

Analects të Konfucit, i miri gjen mirësi, i mençuri gjen mençuri. Ndoshta, vlera e këtij teksti klasik nuk qëndron në ritualët dhe nderimin që frymëzojnë frikë e respekt në të njëjtën kohë, por në përfshirjen dhe rrjedhshmërinë, në mençurinë, që shumë njerëz e gjejnë sa më të vjetër bëhen, në rrjedhojë të së cilës, çdo jetë dhe çdo individ, sado perceptime të ndryshme që mund të kenë dhe sado rrugë po aq të ndryshme të ndjekin, së fundmi arrijnë në të njëjtin synim final. Në Kinë, ne kemi një fjalë të urtë, sipas së cilës “E vërteta nuk qëndron kurrë larg njerëzve të zakonshëm”. Sigurisht, që ky është rasti.

Në perceptimin tim, të urtët nuk i përdorin kurrë citimet e errëta nga klasikët për të trembur njerëzit, as nuk i ngarkojnë shkrimet e tyre me fraza të turbullta dhe fjalë të vështira, për t’u mbyllur gojën. Konfuci ka thënë: “Po mendoj të heq dorë nga e folura”. Zigong e pyet menjëherë: “Nëse vendosni të mos flisni, çfarë do të mbetet për të transmetuar te ne, dishepujt tuaj?” Me qetësi dhe në mënyrë praktike, Konfuci ju përgjigj: “Ka folur qielli ndonjëherë? Ne kemi katër stinë, që i lënë vendin njëra-tjetrës dhe qindra gjëra të tjera që ekzistojnë. Ka folur qielli ndonjëherë?”

Të vërtetat e thjeshta të kësaj bote mund të hyjnë lehtësisht në zemrat e njerëzve, sepse nuk kanë lidhje me indoktrinimin, por janë thirrje të brendshme, që i bëjnë apel çdo zemre e shpirti të hapë sytë, të zgjohet. Dhe arsyeja pse këto të vërteta të thjeshta kanë mbijetuar me kalimin e mijëvjeçarëve është sepse kanë ndihmuar kinezët, brez pas brezi, të qëndrojnë me këmbë në tokë, të kuptojnë kombin dhe kulturën që i ka formuar, të mos u marrë koka erë, edhe kur u duhet të përballen me ndryshime të theksuara sociale dhe zgjedhje që duken sfilitëse.

Ata që përfitojnë nga mençuria e Konfucit kanë një si lloj fekse drite dhe ndalim të rrahurash të zemrës, gjatë së cilës të kuptuarit papritmas bëhet pjesë e qenies; ndërkaq, shumë të tjerëve mund t’u duhet një jetë e tërë studimi pafund për të arritur në këtë të kuptuar.

I detyrohem vërtet një falënderim të sinqertë programit televiziv Salla e leksionit, për inkurajimin në të kuptuarin e qasjes së Konfucit sipas perspektivës xinde – të kuptuarit që vjen sa nga zemra, aq edhe nga mendja. Një mijë zemra arrijnë të kuptojnë një mijë gjëra nga kjo vepër; dhjetë mijë do arrijnë të kuptojnë dhjetë mijë; të kuptuarit tim është të kuptuarit e një zemre, ndërmjet shumë të tjerave. Kur e lexojmë Konfucin në rrjedhën e jetës së përditshme dhe, papritmas, gjithçka na qartësohet, me siguri na buzëqesh në qetësi, nga lartësia e shekujve ku qëndron.

Lëvdata e kryeministrit të Dinastisë Song, Zhao Pu, është një mirënjohje plot respekt ndaj Konfucit, si burim i kulturës dhe mendimit tradicional kinez. Personalisht, do të pohoja se “Duke përdorur vetëm gjysmën e filozofisë që gjendet në veprën Analects të Konfucit, jam në gjendje të pasuroj veten”. Në përgjithësi, çdo njeri mund të gjejë ngrohtësi dhe ndjeshmëri, njësoj sikur kridhesh në ujërat termalë të qytetit të vogël, në kërkim të përgjigjeve të “burimit, për sëmundjen që ke”.

Akoma, ajo që mësojmë sot nga Konfuci nuk është “Nxënia konfuciane” që themeloi perandori Wu; nuk është “feja konfuciane”, solemne, dinjitoze dhe plot rite, që qëndron përkrah dy të tjerave, budizmit dhe daoizmit në Kinë; nuk është as edhe konfucianizmi i studiuesve, mbushur me argumentime të thella dhe prangosur nga kërkimet në tekst.

Ajo që na mbetet pas leximit të Analects të Konfucit janë të vërtetat e thjeshta, që në fakt çdo person i di, nëpërmjet zemrës së tij a të saj, ndonëse mund të mos jetë në gjendje t’i formulojë e nxjerrë nga goja.

Në pikëpamjen time, mençuria e Konfucit nuk ju djeg duart, po aq sa edhe nuk ua ftoh, sepse temperatura e saj është pak më e madhe se temperatura e trupit, por është konstante dhe do të qëndrojë e tillë përgjatë gjithë kohës.

[1] Shënim i përkthyesit: Përmbledhja e filozofisë së Konfucit gjendet në anglisht me titull “Analects of Confucius”. Është zgjedhur të referohet botimi anglisht, sepse autorja i referohet vazhdimisht vetëm këtij botimi.

Llazar Fundo Poezi Përkthyer nga Atjon Zhiti

Llazar (ose Zai) Fundo (1899 – 1944) 

Filozofi dhe poet, veprimtar i shquar dhe antifashist, lauruar në Sorbonë dhe Moskë, dënuar nga fashistët me internim dhe nga komunistët me vdekje. Poezitë në italisht janë gjetur nga studiuesi i apasianuar i Zai Fundos, profesor Giovanni Falceta. U botuan së pari, në shqip, në “Milosao” në shtator 2013, përkthyer nga Atjon V. Zhiti.

NGA MËNGJESI NË MESNATË

Nga mëngjesi në mesnatë

kur dremit i tërë qyteti

për tokën mëmë mendoj

Më trallis ajo… të gjithin…

 

Zëmrat tona patriote

shpata u bënë për Shqipërinë

 

Prandaj larg atdheut,

ndjej një angështi të madhe

Dhe ja pse shkruaj

për të nxjerrë nostalgjinë

që dallëndyshen e Shirokës

ma sjell kaq të zjarrtë…

larg në Korçë, ma dërgon

në shtëpi tek të afërmit

 

sepse zëmrën e kam Korçë

vetëm trupin – Paris.

 

PER VDEKJEN E TIM ETI

Mëngjes mbytës më duket

dhe zemra më ther,

dihat,

Nga Korça mbërrin lajmi

babai im i dashur nuk jeton

babai im kaq i mirë

tani s’do të jetë më me ne

 

dhe unë që shumë të desha

nuk kam mundësi të të hedh një grusht dhé

 

Eci nëpër rrugën e gjerë

në këmbë, pa një drejtim,

atje sipër, kujtohem, im atë është zhdukur

nga sytë dhe zemra më rrëshqasin lotë

përzihen njerëz karroca makina

por unë asgjë s’dalloj përreth

babanë tim e mbështjell toka sot

ky shpirt në heshtje vuan,

nuk të kam parë prej vitesh baba

larg andej-këtej në mërgim

 

dhe nëse ballin nuk munda të ta puth

përulem me nderim nga këtej.

 

KUJTOJ TOKËN MËMË

Vetëm stepë, syri sheh

qiellin tej, lejla.

Larg nga atdheu

S’e di ç’dua në Mongoli.

Kuajt duke galopuar

hingëllijnë vazhdimisht

dielli si një furrë

përflaket humnerave të reve…

Syri sheh

lopë, dele, dhi

Kujtoj atdheun

larg në Mongoli

Me një kërrabë të gjatë

vrapon një bari

kullot kopetë

si në Shqipëri.

Foto kryesore

Atjon Zhiti, vizatuar në muret e lokalit “Osteria di Via Pre”, buzë lumit Navilia, Milano.

The Rise and Fall of Nations: Forces of Change in the Post-Crisis World Author Ruchir Sharma

“The Rise and Fall of Nations: Forces of Change in the Post-Crisis World” Author Ruchir Sharma

Book review

Dr. Valbona Nathanaili

(e-mail: bonanath@hotmail.com)

In this book, Ruchir Sharma, writer and head of emerging markets at Morgan Stanley, aims to explain, through examples and facts, extended in time and space that the prosperity of nations goes forward through economic cycles, with rises and falls, with financial periods of prosperities and difficulties, altered with each-other. For this, it is very important to be aware of the forces that feed and those that hinder the ups and downs of the economy, the policies that we have to design and implement, for the bills we have to pay; it is very important to be more prepare, and more smart. And to forecast! But Sharma suggests that the precision of forecasting, in this world that more than globalism, is characterized by deglobalism, can’t go beyond a period of time longer than ten years.

The book is published originally by W.W. Norton (2016); 466 pages.

 General considerations

The book reviews some of the most powerful financial crises that have hit the world in recent decades, with a special focus on the year 2008. For each case, ranging from China, Russia, Turkey, Brazil, Asian financial wonders, The United States and many Eastern European countries, the author assesses the conditions before and after the crisis and draws conclusions. Debt-mania, inflation and currency deflation, capital inflows and outflows, exports, manufacturing economics or the economy of exploitation and export of natural resources are concepts that are constantly elaborated by the author, in a simple and understandable language for all. It is an excellent lecture on economics and development, from which the equations have been removed, while the remains ones, are the social dimension and accountability that are needed in the development of the country.

Throughout the book, the developed countries are analyzed parallel with the developing countries, where in the first ones, thanks to consolidated democracy, an important role in the timing of an economic cycle plays bank, while in the latter, because of a more than fragile democracy, this role is often taken by politicians, because banks are generally dependent. According to Sharma, banks CEO most of the time take order by phone, in order to implement the directives that give leadership, who are often corrupted, populists and in power for many mandates.

Far from the tough statistics, countless figures, and easy indexes, which Sharma largely criticizes as manipulable, if not corrupted by the power of money and connections, the book must be read for the simple language used to explain some difficult phenomena, often very unclear for the most of population.

An important message of the book is that transition from one state of development to another, is made only according to certain stages, or certain ladder, and from which no country has no exception. This message is particularly important for emerging countries if they want to enter at the technology era, not only as consumers but also as producers, – empathises the author. So, they should go through the same phases of those of developed countries and for this reason the author emphasizes that the factories are the first.

  • Today many developing countries have come to recognize how important it is for them to boost productivity by investing in factories first, if they want growth without the crippling side effects of inflation. (p. 204)

Good and bad billionaires

Sharma uses the concept of good and bad billionaires, and lists as the main reason for that classification, the way how these billionaires have made their wealth, so by the contribution they make in the progress of country, or by the exploitation of its assets thanks to family connections or corrupt ties with leaders Politics.

  • I am wary of countries where crony capitalism and bad billionaires are on the rise because they can reflect a deeper dysfunction: a business culture in which entrepreneurs become brazen after a run of success, a political culture in which officials grow complacent after a long period in power, a system in which cumbersome or nonexistent rules virtually invite corrupt behavior. (p. 130)

Two new concepts

Based on the way Sharma, it can define the state of a boom and the factors that make easier the corruption. Below are two new formulations of these concepts: The instability equilibrium & The Acid of Corruption H2SN

  1. The instability equilibrium

According to the author, any economic situation, especially booms, can’t last in time.

Said differently, the state of a boom can be described as a state of instability equilibrium, like for example an object that stay at the top of a high mountain, which even the easiest force can remove from that position. Further it doesn’t need any push, because the fall continue to the next stop – that is at the equilibrium state; while the return at the top state, – at the same level, or a new one, – again, is possible only under the action of forces with a completely opposite effect. Like the train at the Russian mountain, only that the fun dimension is missing during the fall.

  1. The Acid of Corruption H2SN

According to the author, in India, many of the top tycoons command sprawling empires that often include at least one but often all four of the following businesses: a local hospital, a hotel, a school, and a local newspaper. The same is in Albania. For the author, the reason is simple:

  • Most people understand it is wrong to take cash bribes, but few in India (read, also, Albania) see much of a problem in accepting gifts in kind, even one as valuable as free medical treatment for a family member, free schooling for a child, free hotel banquet facilities for a niece’s wedding, or favorable coverage for one’s business or political ambitions in the local rag. (p. 129)

Said these, those four factors: hospital, hotel, school, and newspaper, could be seen as the components of the acid of corruption H2SN, able to erode and breakdown the progress of a nation, able to upside down the dreams of a nation, on behalf of a handful group of people without principles.

The book is an appeal to understand the game played at the expense of the people’s prosperity by a corrupting class of politicians, a class that try to prolong its political and economic power with any cost.

Fjalimi përshëndetës në Universitetin e Teksasit Admiral William H. McRaven (veteran i flotës detare të SHBA-së)

Fjalimi përshëndetës në Universitetin e Teksasit

Admiral William H. McRaven (veteran i flotës detare të SHBA-së)

17 maj 2014

Përktheu dhe përshtati në shqip: Valbona Nathanaili

Slogani i universitetit është: “Çfarë fillon këtu, ndryshon botën!”. Më duhet ta pranoj… më pëlqen. “Çfarë fillon këtu, ndryshon botën!”

Sot janë pothuaj tetë mijë studentë që diplomohen pranë Universitetit të Teksasit. Ask.com, një model i shkëlqyer i rigorozitetit analitik, thotë se, mesatarisht, një amerikan ka mundësinë të takojë dhjetë mijë njerëz gjatë gjithë jetës së tij. Një shifër vërtet e madhe. Por nëse secili nga ju ka mundësinë të ndryshojë jetën e vetëm dhjetë personave, dhe përsëri secili nga këta të dhjetë, ndryshon jetën e dhjetë të tjerëve – vetëm dhjetë – atëherë në pesë gjenerata, ose përgjatë 125 viteve, brezi i të diplomuarve në vitin 2014 do të ketë ndryshuar jetën e 800 milionë njerëzve.

Tetë qind milionë njerëz! Mendoni pak: më shumë se dyfishin e popullsisë aktuale të Shteteve të Bashkuara. Nëse diplomohet edhe një brez tjetër, atëherë ju mund të ndryshoni jetën e gjithë popullsisë së botës, të tetë miliardë njerëzve. Por nëse mendoni se është e vështirë të ndryshosh jetën e dhjetë njerëzve, t’ua ndryshosh përgjithmonë, e keni gabim.

E kam parë të ndodhë përditë, në Irak dhe Afganistan. Një ushtarak i ri, oficer, mori vendimin të shkojë në të majtë, në vend të merrte në të djathtë në një rrugë në Bagdad dhe shpëtoi dhjetë shokët e skuadrës nga një pusi e ngritur aty pranë.

Në provincën e Kandaharit, në Afganistan, një nënoficere e skuadrave për përfshirjen e forcave femërore në luftime pati ndjesinë se diçka nuk po shkonte si duhet dhe e drejtoi togën larg vendit të dyshuar, ku doli se ishte instaluar një bombë artizanale që peshonte 230 kilogram. Veprimi i saj shpëtoi jetën e një duzine ushtarësh.

Nëse mendoni edhe më shumë, vendimi për të ndërmarrë një akt të tillë nga një person, nuk arrin të shpëtojë vetëm jetën e disa a shumë ushtarëve, por edhe të fëmijëve të tyre që ende nuk kanë lindur. Dhe jetën e fëmijëve të fëmijëve të tyre. Gjenerata të tëra arrijnë të shpëtohen nga një vendim, nga një person.

Ndryshimi i botës mund të ndodhë në çdo cep të saj. Çdo person është në gjendje ta sjellë këtë ndryshim. Kështu, çfarë fillon këtu, vërtet mund të ndryshojë botën, por pyetja në vijim është: Si do të duket bota pas këtij ndryshimi?

Personalisht jam i sigurt se do të duket shumë, shumë më e mirë, dhe nëse do keni durimin të më dëgjoni mua, marinarin e regjur, sikur edhe për një moment, sugjerimet e mia mund t’u ndihmojnë në rrugën tuaj drejt bërjes së kësaj bote më të mirë. Mësimet që kam nxjerrë gjatë kohës që shërbeja në ushtri, u siguroj se kanë rëndësi, edhe sikur të mos keni mbajtur asnjë ditë uniformë.

Kanë rëndësi pavarësisht gjinisë, etnisë, sfondit, orientimit a statusit tuaj social. Betejat që na duhet të zhvillojmë në këtë botë janë të ngjashme dhe mësimet për të dalë fitimtarë dhe për të bërë përpara – në ndryshimin e vetes dhe të botës përreth nesh – janë të vlefshme për t’u ndjekur e zbatuar njësoj, nga të gjithë.

Kam qenë pjesë e forcave SEAL për tridhjetë e gjashtë vjet. Gjithçka filloi me marrjen e vendimit për të lënë Universitetin e Teksasit dhe për të filluar stërvitjen në qendrën e këtyre forcave, në Koronado, Kaliforni. Bazat e stërvitjes si SEAL do të thotë gjashtë muaj vrapime të gjata torturuese në rërën e butë, not në mesnatë në ujërat e ftohtë të San Diegos, kalim pengesash të llojeve të ndryshme, orë pafund ushtrime gjimnastikore, ditë pagjumë dhe të qenit të vazhdueshëm në një gjendje të ftohti, lagështie dhe të vajtueshme.

Janë gjashtë muaj nën trysninë e vazhdueshme të luftëtarëve të trajnuar profesionalisht, të cilët kërkojnë të zbulojnë dobësitë e pranishme, në mendje e fizik, dhe t’i eliminojnë të gjithë ata që i shfaqin nga mundësia për të qenë ndonjëherë pjesë e forcave NAVY SEAL. Nga ana tjetër, stërvitja në këtë bazë kërkon të identifikojë studentët, që janë në gjendje të udhëheqin në mjedise në gjendje kaotike e të vështirë, nën ndikimin e një stresi të vazhdueshëm dhe praninë e kushteve sfilitëse. Për mua, bazat e trajnimit për të qenë pjesë e forcave SEAL ka qenë një periudhë jetësore e mbushur me sfida pafund për gjashtë muaj.

Sa më poshtë do të gjeni dhjetë mësimet që kam nxjerrë nga stërvitja si pjesë e forcave SEAL dhe shpresoj shumë të kenë po atë vlerë edhe për ju, ndërsa bëni përpara në jetë.

___________

Çdo mëngjes, gjatë stërvitjes bazë si pjesë e forcave speciale SEAL, instruktorët e mi, që në atë kohë ishin të gjithë veteranë të luftës në Vietnam, hynin në dhomat e kazermës dhe gjëja e parë nga e fillonin inspektimin ishte krevati ku flinim. Çdo gjë ishte në rregull, nëse qoshet ishin katrore, batanija e sipërme e tërhequr dhe puthitur më së miri, jastëku vendosur tamam në qendër, në anën e kokës së krevatit, ndërsa batanija e dytë e palosur me mjeshtëri dhe e vendosur në anën e kundërt.

Një detyrë e thjeshtë, që në rastin më të mirë mund të quhej rutinë. Por çdo mëngjes na kërkohej që rregullimi i krevatit të arrinte në perfeksion. Në atë kohë na dukej paksa qesharake një detyrë e tillë, veçanërisht sa i takon faktit që aspironim të bëheshim luftëtarë të vërtetë, anëtarë të skuadrave SEAL, të përgatitur më së miri për beteja të ashpra, por mençuria e këtij akti të thjeshtë më është vërtetuar vazhdimisht.

Nëse rregulloni krevatin çdo mëngjes, keni kryer detyrën e parë të ditës. Ky veprim u jep një ndjesi të vogël krenarie dhe u inkurajon të realizoni, më pas, edhe një detyrë tjetër, pastaj edhe një tjetër, edhe një tjetër. Në fund të ditës, detyra e parë e mbaruar me sukses është bërë pjesë e një serie detyrash të realizuara. Rregullimi i krevatit përforcon faktin se në jetë kanë rëndësi edhe gjërat e vogla.

Nëse nuk jeni në gjendje të kryeni si duhet gjërat e vogla, nuk do të jeni në gjendje të kryeni asnjëherë si duhet as gjërat e mëdha. Dhe nëse për një arsye a një tjetër, dita juaj ka qenë e keqe, kur të ktheheni në shtëpi do të gjeni krevatin e rregulluar – që ju vetë e keni rregulluar – dhe një krevat i rregulluar është në gjendje të ngjallë kurajën se dita e nesërme do të jetë më e mirë.

Nëse doni të ndryshoni botën, filloni duke rregulluar krevatin.

___________

Gjatë stërvitjes bazë SEAL, studentët ndahen në grupe, që shërbejnë, njëkohësisht, edhe si ekuipazhet e barkave. Çdo ekuipazh përbëhet nga shtatë studentë: nga tre për çdo anë të gomones së vogël dhe një që ka rolin e timonierit dhe përcakton mbajtjen e ritmit gjatë vozitjes. Ekuipazhi formohet çdo ditë në breg të plazhit, instruktohet si të kalojë nëpër zonën e dallgëve dhe të vozisë për disa kilometra përgjatë bregut.

Në dimër, lundrimi në Koronado do të thotë përballje me valë deri 3 metra të larta dhe është jashtëzakonisht i vështirë. Zgjidhja është që të gjithë të vozisin sa më shpejt dhe çdo lëvizje e lopatave të sinkronizohet me numërimin e timonierit. Është shumë e rëndësishme që secili nga ne të ushtrojë të njëjtën forcë te lopata, ose të bëjë përpjekje të barabarta, nëse nuk duam që varka të përfundojë në drejtim të kundërt me dallgën dhe, pa asnjë lloj ceremonie, përmbys e direkt e në breg. Që varka të arrijë në destinacion, të gjithë duhet të vozisin.

Nuk mund ta ndryshoni botën i vetëm – do të keni nevojë për ndihmë – dhe nëse doni vërtet ta përshkruani të gjithë rrugën, nga pika e nisjes deri në destinacion, duhen miq, kolegë, vullneti i mirë i njerëzve të panjohur dhe një timonier i fuqishëm që t’ju udhëheqë.

Nëse doni të ndryshoni botën, gjeni dikë t’ju ndihmojë të vozisni.

Rreth autorit

Admiral William H. McRaven (veteran i flotës detare të SHBA-së) ka shërbyer në flotën detare ushtarake të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe është dalluar për cilësitë e aftësitë e shkëlqyera.

Përgjatë karrierës tridhjeteshtatë vjeçare, si pjesë e skuadrave për operacione speciale të flotës detare ushtarake (NAVY SEAL), ka kryer detyrën e komandantit në të gjitha nivelet.

Admiral me katër yje, detyra e tij e fundit ka qenë komandant i të gjitha forcave speciale operacionale të Shteteve të Bashkuara.

Aktualisht mban pozicionin e kancelarit në sistemin e Universitetit të Teksasit.

Fjalimi është shkëputur nga libri “Nëse doni të ndryshoni botën… RREGULLONI KREVATIN”, botuar nga Minerva, Tiranë, 2018.

Si qytetar global paqedashës. Dashuri, paqe botërore. Autor Sun Myung Moon

Si qytetar global paqedashës. Dashuri, paqe botërore.

Autor Reverendi Sun Myung Moon

Botues: Federata e Familjes për paqe botërore dhe bashkim & U.F.O Press, qershor 2011 

Parathënia, nga autori

Një shi i shtruar ra gjithë natën duke i dhënë fund thatësirës së dimrit. Dukej kaq bukur pas shiut, sa unë e kalova gjithë mëngjesin duke shëtitur nëpër kopsht. Dheu kishte atë aromën e mirë të tokës së lagur, mungesën e së cilës e kisha ndier gjatë gjithë dimrit, ndërsa shelgu degëvarur dhe qershitë kishin filluar të nxirrnin sythe të reja. Ndjeja sikur dëgjoja kërcitjen e jetës së re, ndërsa ishte duke shpërthyer aty-këtu rretheqark kopshtit. Para se ta kisha kuptuar, gruaja ime, e cila më kishte ndjekur kur kisha dalë, po mblidhte filiza të rinj muguorti që kishin arritur të nxirrnin kokën përmes tokës së thatë të lëndinës. (Muguort është një bimë mjekësore me veti kuruese të larmishme) Shiu i natës e kishte kthyer gjithçka në një kopsht pranveror erëmirë.

Sado gurgule të ketë në botë, kur kalendari shënon marsin, pranvera është duke ardhur. Sa më shumë moshohem, aq më shumë kam ndërmend faktin që në natyrë pranvera vjen pas dimrit dhe sjell me vete lule në kulmin e shpërthimit të tyre. Si është e mundur që, në stinë të ndryshme, Zoti lejon lulet të lulëzojnë dhe dëborën të bjerë, me qëllim që unë të ndjej gëzimin e të qenit në jetë? Dashuria më buron prej thellësisë së zemrës dhe pushtohem nga emocioni. Lotët më rrjedhin çurg, kur mendoj se gjithçka që ka vlerë të vërtetë më është dhënë bujarisht.

I kam rënë globit rreth e qark shumë herë gjatë jetës sime, për të sjellë një botë të paqes, por, prapëseprapë, vendi ku jam në gjendje të shijoj paqen e vërtetë është në këtë kopsht në pranverë. Edhe paqen Zoti na e pat dhënë, por ne e humbëm dhe tani kalojmë jetën duke e kërkuar atë në vendet e gabuara.

Për të sjellë botën e paqes, unë e kam kaluar jetën, duke shkuar në vendet më të ulëta dhe më të vetmuara. Kam takuar nëna në Afrikë që shikonin fëmijët t’iu vdisnin nga uria dhe nuk mund të bënin asgjë për t’i shpëtuar. Kam parë baballarë në Amerikën e Jugut që jetonin anës lumejve plot peshq, por që nuk i mbanin dot familjet me anë të peshkimit. Në fillim nuk bëja gjë tjetër veçse ndaja ushqimin tim me ta, por si shpërblim ata më dhuronin dashuri.

I intoksikuar nga fuqia e dashurisë, fillova të mbjell fara dhe të kultivoj pyje. Së bashku peshkonim që të ushqenim fëmijët e uritur, ndërsa pemët u përdorën për të ndërtuar shkolla. Peshkoja i lumtur gjithë natën edhe pse mushkonjat më pickonin ngado. Edhe kur isha i zhytur në baltë deri në gjunjë, isha i lumtur, sepse mund të shikoja si zhdukeshin hijet e dëshpërimit nga fytyrat e fqinjëve të mi.

Duke kërkuar rrugën më të shkurtër drejt botës së paqes, unë iu kushtova frymëzimit të ndryshimeve në procesin politik dhe ndryshimit të mënyrës së të menduarit të njerëzve. Atëherë takova presidentin e Bashkimit Sovjetik Mikhail Gorbaçov, si pjesë e përpjekjes time për të pajtuar komunizmin me demokracinë. Takova edhe presidentin e atëhershëm të Koresë së Veriut, Kim Il Sung, dhe pata me të një bisedë serioze rreth mënyrën për të sjellë paqe në Gadishullin Korean.

Shkova në një Amerikë me vlera morale në shkatërrim e sipër dhe luajta rolin e një zjarrfikësi, duke iu përgjigjur një thirrjeje, në përpjekje për të rizgjuar shpirtin e saj puritan (fetar). E kam kushtuar veten për të zgjidhur konflikte të ndryshme në botë. Në punën time për paqe midis myslimanëve dhe hebrejve, nuk u stepa prej terrorit të shfrenuar. Si rezultat i përpjekjeve të mia, me mijëra vetë janë mbledhur në mitingje dhe marshime për paqen së bashku me hebrenj, myslimanë dhe të krishterë. Mirëpo, fatkeqësisht konflikti vazhdon.

Sidoqoftë kam shpresë se një epokë e paqes është në prag të shfaqjes në vendlindjen time, në Kore. Gadishulli Korean ka qenë regjur me vuajtje të mëdha, dhe me tragjedinë e ndarjes më dysh, prandaj jam në gjendje ta ndjej në çdo qelizë të trupit se një energji e paparë është grumbulluar këtu dhe është gati të shpërthejë. Ashtu sikurse askush nuk mund të ndalë ardhjen rishtaz të pranverës, po ashtu nuk ka fuqi njerëzore që mund të ndalë ardhjen e fatit qiellor në Gadishullin e Koresë dhe shpërndarjen e tij anembanë botës. Njerëzit duhet të përgatiten që të jenë në gjendje të ngrihen së bashku me baticën e fatit qiellor, kur ajo të mbërrijë.

Unë jam një person i debatueshëm. Thjesht shqiptimi i emrit tim shkakton telashe në botë. Nuk jam përpjekur kurrë për para apo për famë, por e kam shpenzuar jetën duke folur vetëm për paqen. Megjithatë, bota ka shpifur gjithfarësoj shprehjesh për mua, më ka refuzuar dhe më ka ndjekur me gurë. Shumë nuk duan t’ia dinë se çfarë them apo çfarë bëj. Dinë vetëm të më kundërshtojnë.

Jam burgosur padrejtësisht gjashtë herë gjatë jetës sime: nga Japonia perandorake, në Korenë e Veriut të Kim Il Sung, nga qeveria e Singman Ri në Korenë e Jugut, madje, edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në disa raste më kanë torturuar aq shumë, saqë më është ndarë mishi nga trupi. Megjithatë, sot, në zemër nuk më ka mbetur as gërvishtja më e vogël. Plagët e vjetra zhduken lehtësisht në praninë e dashurisë së vërtetë. Dashuria e vërtetë është një zemër që jep e jep dhe dëshiron të vazhdojë të japë. Dashuri e vërtetë është ajo që, madje, harron që ka dhënë dhe jep dashuri përsëri.

Gjatë gjithë jetës kam qenë i dehur nga kjo lloj dashurie. Nuk kam dashur gjë tjetër përveç dashurisë dhe jam dhënë i tëri në përpjekje për ta ndarë dashurinë me fqinjët e mi të varfër. Me raste, rruga e dashurisë ishte aq e vështirë, sa gjunjët më thernin, por edhe atëherë ndieja gëzim në zemër dhe isha më i vendosur për ta dashur njerëzimin.

Madje, edhe tani, jam i mbushur me dashuri që nuk kam pasur akoma mundësi ta jap. Tani, unë po ia lë këtë libër botës, të shoqëruar me lutjen që kjo dashuri do të bëhet një lumë i paqes, që do të ngopë tokën e tharë nga dimri dhe do të rrjedhë deri në fund të tokës.

Kohët e fundit, një numër në rritje njerëzish po kërkojnë të dinë më shumë rreth meje. Për hir të atyre që janë kuriozë, kam kthyer kokën pas për të parë jetën time dhe kam hedhur kujtimet e mia të sinqerta në këtë libër. Për sa u përket historive që nuk kam mundur t’i përfshij në këtë vëllim, shpresoj të kem mundësi të tjera për t’i treguar.

U dërgoj dashuri të pafundme atyre që kanë besuar tek unë, që kanë mbetur në anën time dhe kanë jetuar me mua, veçanërisht, gruas time, Hak Xha Han Mun, së cilës i jam thellësisht mirënjohës që ka luftuar së bashku me mua për të ngjitur majat më të vështira.

Në fund, do të dëshiroja të shprehja mirënjohjen time të thellë për Jun Xhu Park, presidenten e shtëpisë botuese Gim-Jung inc., për sinqeritetin dhe përkushtimin që ka dhënë në procesin e botimit të këtij libri, si dhe për të gjithë ata në atë shtëpi botuese që punuan për të zbardhur fjalët që kam thënë në mënyrë që përmbajtja, shpesh e ndërlikuar, të kuptohet lehtë prej lexuesve.

Sun Myung Moon

Cheongpyeong, Kore e Jugut, 1 mars 2009.

 

Si qytetar global paqedashës. Dashuri, paqe botërore Autor Sun Myung Moon

Si qytetar global paqedashës. Dashuri, paqe botërore.

Autor Reverendi Sun Myung Moon

Botues: Federata e Familjes për Paqe Botërore dhe Bashkim & U.F.O Press

Botimi i parë në shqip nga Shtëpia Botuese Universitare UFO Press, qershor 2011

Botimi origjinal, në gjuhën koreane, nga Gimm-Young Publishers, Inc. Seul, Republika e Koresë, 9 mars 2009

Nga Valbona Nathanaili 

Fjala e mbajtur me rastin e promovimit të librit, në mjediset e “Albanian University”, dt. 31.10.2011  

Afro shtatë muaj më parë pata kontaktin e parë me dy nga përfaqësuesit shqiptarë të Federatës së Familjes për Paqe Botërore dhe Bashkim, zotërinjtë Gani Rroshi dhe Sokol Rexhepi. Qëllimi ishte ky për të cilin jemi mbledhur: botimi në shqip i librit “Si qytetar global paqedashës”. Që nga ajo ditë, takimet u bënë periodike, për të diskutuar dhe monitoruar të gjithë procesin e botimit. Me synimin për t’i qëndruar sa më besnikë jo vetëm kopjes anglisht, por edhe perceptimeve të autorit apo këndvështrimit me të cilin ai e sheh botën, zgjodhëm gjuhën dhe terminologjinë që do të përdorej, formatin e librit apo deri edhe letrën me të cilën do të shtypej, detaje që të gjitha së bashku japin procesin e bukur të botimit të një libri. Jam krenare që jam pjesë e kësaj iniciative! Dua t’i falënderoj për bashkëpunimin e frytshëm dhe, akoma më shumë, për rezultatin: kemi në dorë një titull shumë të mirë shqip, që transmeton vlera ndryshe!

Përmes këtij libri autobiografik, reverendi Moon jep misionin e jetës së tij: dashuri dhe paqe globale, gjë e cila duket që në titullin e librit. Në fakt, tema është sa e re dhe e vjetër, por në gjuhën e autorit, në kujtimet që sjell, në mënyrën si e transmeton tek lexuesi, tingëllon ndryshe. Ai ka dashuri për njerëzit që e rrethojnë, për bashkëpunëtorët, për familjen, për natyrën, për bimët e kafshët, ndërkohë që paqja e Moon është më shumë. Perceptimi i tij për paqen fillon në vitet e para të jetës, e thjeshtë dhe i kuptueshme për një fëmijë, që sikundër shprehet në f. 3 të librit është një ndërthurje e lirisë me sigurinë: kur në shpinë të të atit, ndjen, për herë të parë, siguri totale dhe liri në zemër, si dhe një harmoni me natyrën dhe çdo gjë përreth. Paqja që ofron Moon zgjerohet nga faqja në faqe, thellohet nga rreshti në rresht dhe është dinamike. Në mënyrë simbolike udhëtimi i Moon nis në shpinën e të atit, për të vazhduar në të katër anët e globit, një udhëtim pothuaj një shekullor (mos harroni se aktualisht është mbi 90 vjeç) për t’i bërë synimet e veta synime të të tjerëve, për ta shndërruar misionin e tij në mision të të tjerëve, në përpjekje për të hedhur bazat e një paqeje globale dhe për të falur dashuri. Në botën e shekullit të njëzet e një, këto duhet të jenë dy karakteristikat dalluese të qytetarëve të saj.

Idesë së paqes si jetë në harmoni, siguri dhe liri, Moon i kthehet vazhdimisht. Duke qenë me origjinë nga Koreja e Veriut është tepër konkret në mënyrën e perceptimit të kësaj ideje. Pasi merr në analizë ngjarjet kryesore që kanë ndodhur në vende të ndryshme në këta dhjetëvjeçarët e fundit, në Europë, Amerikë e Azi, në një pjesë të mirë të librit do të gjeni përpjekjet për bashkimin e Koresë së Veriut me atë të Jugut.

Nga shkencat e natyrës dimë se ajo që shohim varet nga pozicioni ku ndodhemi. Falë Galileut jemi në gjendje të themi se ndonëse Hëna dhe Dielli duken me të njëjtat përmasa nga Toka, nëse do të ishim në Hënë nuk do mund ta pohonim diçka të tillë. Pra, perspektiva pozicionale, që në fizikë njihet thjesht si sistem referimi, është diçka shumë e rëndësishme. Ajo që shohim, duke mos qenë e pavarur nga pozicioni ku gjendemi, ndikon në besimin tonë, ndikon në zgjedhjet tona. Të ndryshosh vendndodhjen është një mënyrë e mirë për të parë gjërat ndryshe, për të zbuluar të fshehtat, për të zgjeruar e thelluar vëzhgimin dhe, mbi bazën e tyre, për të ndryshuar zgjedhjet e besimin. Duke lëvizur nga një shtet në tjetrin, duke takuar personalitete dhe njerëz të thjeshtë në të katër anët e botës, Moon na jep një perspektivë  të re, duke u përpjekur që atë që sheh ai, ta fusë në optikën e syve tanë.

Autori ka arritur të kuptojë nevojën për të shkuar përtej kufizimeve që të imponon shkalla e ulët e njohjes, duke na dhënë një pamje tjetër, më të gjerë, më të bukur, më shpresëdhënëse dhe duke na ftuar, në të njëjtën kohë, për të qenë pjesë e saj, ndoshta edhe duke na vënë në dukje shpirtin pragmatist të tij: është themeluesi i gazetës Washington Post dhe ka biznese në shumë vende të botës. Në f. 314 dhe 315 kalon në këshilla praktike sa i takon mënyrave që duhen zbatuar për zgjidhjen e varfërisë.

Në tragjedinë “Mbreti Lir”, diku, mbreti i thotë shërbëtorit të tij besnik, se një njeri duhet ta kuptojë si funksionon kjo botë edhe kur është i verbër. Në mënyrë figurative, në f. 277, autori shprehet: “Të zgjuarit duhet ta rreshtojnë veten në anë të ligjeve dhe të ritmit të universit” dhe, disa rreshta më tutje: “Peshqit kanë shtigjet e tyre dhe kohë të caktuara kur kalojnë në to. Nëse nuk i dimë këto rrugë, nuk mund t’i kapim. Vetëm fakti që ka ujë, nuk do të thotë se ka peshq”. Kjo është ajo që propozojnë shumë ekonomistë: zgjedhjet e njerëzve duhet të kenë doza të theksuara racionaliteti, duke u përpjekur për të krijuar një lidhje logjike ndërmjet atyre që kemi arsye për t’i zgjedhur dhe atyre që janë racionale nga ne për t’i zgjedhur. Në këtë frymë, Moon propozon zgjidhje të ndryshme për mjedisin, për lirinë e besimit dhe për vetë konceptin e bamirësisë.

Në mënyrë simbolike, libri mbyllet me idenë e ndërtimit të autostradës së paqes botërore. Si do të ndërtohet kjo autostradë? Sigurisht me punë. Në f. 343 Moon shprehet: “Ka ardhur koha t’i kthejmë shpatat në plugje dhe heshtat në drapinj”.

Në punën tonë, kur botojmë një libër, një nga pse-të që duhet t’i japim përgjigje është: Kujt i duhet libri? Kush është lexuesi i tij? Përgjigja fillon zakonisht me klasifikimin e lexuesve sipas interesave, grupmoshave, edukimit ose profesionit. Në rastin e librit që keni në dorë, po ofroj një klasifikim të ri: për të gjithë. Kjo për të vënë në dukje një element tjetër të rëndësishëm në ndihmë të të kuptuarit të librit dhe të interesit për ta lexuar atë.

Në jetën e përditshme njerëzit udhëhiqen nga motive të ndryshme, motive që shpesh gjenden përtej interesave të ngushta private ose vetjake, si: humanizmi, bujaria, drejtësia, shpirti dhe dëshira për të punuar për të tjerët, bashkëpunimi. Për ne, nuk është shumë e vështirë të pranojmë se njerëz të tillë, ekskluziviteti i motiveve të të cilëve është jashtë sferës së interesave vetjake, ekzistojnë. Reverendi Moon është një prej tyre. Por edhe më skeptikët duhet të pranojnë se ideja e bashkëpunimit është një normë grupi me përfitime dypalëshe. Reverendi Moon ofron bashkëpunim. Për këto arsye, libri ka të ofrojë për të gjithë.

PËRMBAJTJA

PARATHËNIE / KAPITULLI I: USHQIMI ËSHTË DASHURI Çfarë mësova për paqen, ndërsa babai më mbante në shpinë; Gëzimi që ndien kur u jep ushqim të tjerëve; Të jesh shok me të gjithë; Një busull e saktë për jetën time; Një fëmijë kokëfortë, që nuk heq dorë nga e vetja; Të duash natyrën që të mësosh prej saj; Të flasësh rreth universit me insektet; Student entuziast. KAPITULLI II: ZEMRA IME RRJEDH BASHKË ME NJË LUMË LOTËSH Midis frikës dhe frymëzimit; Sa më shumë të lëndoheni, aq më shumë duhet të doni; Një thikë që nuk mprihet bëhet e mpirë; Një çelës që hap një sekret të madh; Si një top i zjarrtë që digjet; Punëtorë që bëhen miq, duke vuajtur së bashku; Deti i qetë i zemrës; “Të lutem mos vdis˝; Një urdhër që duhet zbatuar; Një kokërr orizi është më e madhe se Toka; Burgu i Hungnamit në dëborë; Forcat e OKB-së hapin portën e burgut. / KAPITULLI III: E BRENDSHMJA PASUROHET PËRMES VUAJTJEVE DHE VËSHTIRËSIVE “Ju jeni mësuesi im shpirtëror˝; Burri i pashëm, i çmendur pranë burimit; Një kishë pa përkatësi; Dy universitete përjashtojnë studentë dhe profesorë; Sythe të reja çelin mbi degët e djegura; Ne stërvitemi prej plagëve tona; Më e rëndësishmja nga të gjitha është zemra e sinqertë. / KAPITULLI IV: FILLIMI I MISIONIT BOTËROR Të ndjekësh vullnetin e Zotit pa menduar për veten; Para të fituara me nder dhe të shpenzuara me pastërti; Fuqia e vallëzimit mallëngjen botën; Engjëjt hapin një shteg në mes të pyllit të errët; Turneu botëror / FOTO NGA JETA IME / Aeroplani i fundit për në Amerikë; E ardhmja jonë lidhet me oqeanin; Shpresa ime për një revolucion të ri amerikan; Monumenti i Uashingtonit, 1976; “Mos qani për mua, por qani për botën”; ˝Pse duhet të shkojë në burg babai im?˝/ KAPITULLI V: FAMILJET E DASHURA MUND TA NDRYSHOJNË BOTËN Bashkëshortja ime, Hak Ja Han Moon; Një bukuri e brendshme e pakrahasueshme; Premtime që nuk duhet të thyhen kurrë; Të dashurosh, do të thotë të japësh dhe të harrosh; Familjet paqësore janë tullat për ndërtimin e Mbretërisë së Qiellit; Lotët e dhjetë viteve zbutën zemrën e një vjehrri; Domethënia e vërtetë e martesës; Dashuria e vërtetë gjendet në familjet e vërteta; Të lësh pas dashurinë, si trashëgimi / KAPITULLI VI: DASHURIA DO TË SJELLË BASHKIMIN Fuqia e fesë për t’i kthyer njerëzit drejt mirësisë; Lumi nuk i pengon ujërat që rrjedhin drejt tij; ˝Lejo lirinë e besimit në Bashkimin Sovjetik˝; Bashkimi i Koresë do të sjellë bashkimin e botës; Takimi me Presidentin Kim Il Sung; Toka edhe mund të ndahet, por njerëzit e saj jo; As me pushkë dhe as me shpata, por me dashuri të vërtetë / KAPITULLI VII: E ARDHMJA E KORESË, E ARDHMJA E BOTËS Harmonia botërore fillon në Gadishullin Korean; Prej vuajtjes dhe lotëve, në paqe dhe dashuri; Qëllimi i fesë së shekullit të njëzetenjëtë; Projektet kulturore shprehin krijueshmërinë e Zotit; Zotërimi i deteve dhe e ardhmja e botës; Shansi i madh në ‘epokën e oqeanit’; Edhe një luleradhiqe është më e çmuar se ari; Zgjidhja e problemit të varfërisë dhe urisë; Përtej bamirësisë për t’i dhënë fund urisë / KAPITULLI VIII: VIZION I RI PËR RININË Gjej qëllimin, ndrysho jetën tënde; Përqafo botën; Gjithçka që kemi na është huazuar nga Zoti; Lumturia është jetë e jetuar në shërbim të të tjerëve; Të ëndërrosh një botë paqësore.

Foto kryesore: Nga promovimi i librit në mjediset e “Albanian University”, dt. 31.10.2011. Foto credit: Federata e Familjes për Paqe Botërore dhe Bashkim.

Himara në dritën e të dhënave historike, gjuhësore dhe etnologjike Nga Zimo KRUTAJ

Himara në dritën e të dhënave historike, gjuhësore dhe etnologjike

Refleksione Nga Zimo KRUTAJ

Kur më bie në dorë një libër i mirë, më vjen ndër mend një varg i një mikut tim poet që shkruan ” … marr librin dhe iki me padurimin e shfletimit të faqeve…” Kësaj here, teksa mora librin e Rami Memushajt “Himara në dritën e të dhënave historike, gjuhësore dhe etnologjike”, (botim i shtëpisë botuese “Toena”, 2004) m’u kujtuan, që nga vitet e fëmijërisë, vargjet  e një kënge të hershme labe “ Himara në breg të detit / Shtatë fshatëra që janë / Të penës e të dufeqit…/ I tregojn’ gjoksin dovletit / Si zogjtë në tramundanë!” Më pas, edhe pse nuk i hasa në libër, kur e përfundova së lexuari, m’u kujtuan rishtas këto vargje të papërsëritshme, për bukurinë, fuqinë shprehëse dhe lakonizmin me të cilin portretizojnë cilësitë karakteristike të himarjotëve, virtutet, mençurinë, burrërinë e qëndresën historike të tyre. Të tillë dalin Himara dhe himarjotët edhe në librin “Himara…”, të gjuhëtarit dhe pedagogut të njohur Rami Memushaj, por kësaj here, jo me ekzaltime e figura të gjetura poetike, por nën dritën e dokumenteve, dëshmive, fakteve e ngjarjeve historike, trajtesave, argumenteve e dukurive gjuhësore, dhe të dhënave e burimeve etnologjike, të paraqitura me një përkujdesje shkencore të rreptë, me një ndjenjë atdhetarie të përgjegjshme, me gjuhë të përkorë e stil të admirueshëm.

Po përse Himara? Pse pikërisht tani? Përgjigjen e gjejmë të përmbledhur në shënimin përcjellës të autorit në kopertinën e librit… “ Pas jehonës që patën në vend ngjarjet e tetor – nëntorit 2003 në bashkinë e Himarës, nuk janë të paktë ata që duan të dinë diçka për Himarën dhe për banorët e saj. Duke qenë se aleati më i madh i armiqve të kombit tonë në përpjekjet për të na përçarë e për të na larguar nga njëri – tjetri ka qenë kurdoherë padituria, për të shpërndarë mjegullën e paragjykimeve e të mëtimeve pa baza historike ndaj Himarës, jam përpjekur në këtë libër të ndriçoj prejardhjen e himarjotëve, vendin e saj në Labëri, lidhjet tradicionale e historike me krahinat fqinje dhe çfarë e dallon atë prej tyre.”

Kemi të bëjmë, pra, me një shtysë, një qëndrim e vokacion sa shkencor, kulturor e intelektual, aq edhe qytetar e atdhetar. Një libër që lind si kërkesë e domosdoshme, si nevojë aktuale e ndërgjegjes dhe mendësisë së shoqërisë së sotme shqiptare, po kurrsesi i shkruar me ngut, një libër që rri me dinjitet, si në tryezën e punës së intelektualit e studiuesit ( shqiptar apo të huaj), si në bibliotekën e shtëpisë së njerëzve të thjeshtë. Kjo bëhet e mundur jo aq për shkak të punës së madhe njohëse, hulumtuese, studimore e përgatitore, ( vetëm burimet bibliografike të shfrytëzuara janë më tepër se 150 volume), përzgjedhjes e paraqitjes së sa e sa dokumentave, se sa falë përpunimit e zotërimit të lëndës, njohurive dhe aftësisë së autorit për të arritur e shprehur me argumente bindëse përfundime me vlera të mirëfillta. Shkurt, një libër që na duhet, i shkruar siç duhet,(jo vetëm siç e duam ne, shqiptarët) që vjen në kohën e duhur.

Ndjenja e masës, paanësia, e plotëria e librit ndjehen që në  konceptimin e strukturimin e tij. Autori, pas një parathënieje të shkurtër e një fjale hyrëse, në kreun e parë trajton konceptin e pakicave dhe etnive, përkufizimin dhe raportet midis tyre, llojet e pakicave dhe përcaktimin e tyre duke iu referuar akteve e dokumentave të konventave të ndryshme ndërkombëtare për to. Më tej vijon me paraqitjen, trajtimin, interpretimin e argumentimin e të dhënave, dëshmive, dokumentave, tezave e hipotezave për lashtësinë e Himarës ( shek IV para Krishtit), për vendin e saj si pjesë e Kaonisë së lashtë ilire, e më pas, në rrjedhën e shekujve, si pjesë e Epirit nën sundimin romak e bizantin, Arbërisë e Labërisë. Lidhjeve tradicionale të Himarës me këtë të fundit, marrëdhënieve, mitologjisë, besimeve, shtresimeve kuturore, folklorit e sidomos gjuhës amtare të himarjotëve autori u kushton vëmendje të veçantë. Pas analizave të hollësishme, të shtjelluara me argumente bindëse e herë herë shteruese, me qartësi, thellësi e paanësi shkencore, arrihet natyrshëm në përfundimin se “faktet historike, tradita vendëse, gjuha dhe trashëgimia gojore, të gjitha dëshmojnë se himariotët janë shqiptarë.”

Kur e mbaron së lexuari librin, nuk mund të mos mbushesh me dashuri e krenari për historinë e lashtë e të re të Himarës e të himariotëve, burrave “ të penës e të dufeqit”, për të cilët , MiloVarfi nga Vunoi shkruan në gazetën “Dielli” më 1913 se janë

“… kollona dhe fryma e Shqipërisë.” Për këtë vend ku, siç thuhet në librin në fjalë, ka zbarkuar Jul Cezari, ku kishin kalatë dhe vilat e pushimit sundimtarët e Epirit dhe perandorët e Bizantit, ku gjendet Vasilikoi i Ana Komnenës e kështjella e Ali Pashë Tepelenës, ku banorët i shkruajnë letra papëve të Romës, Carëve të Rusisë e mbretërve të Evropës që t’i ndihmonin në qëndresën e tyre kundër sulltanëve të Turqisë. Për vendin ku “kanë lindur shkrimtarë, kapedanë, gjeneralë e klerikë të shquar. Për qëndrimin atdhetar të këtyre të fundit mjafton të shohim një fragment të përgjigjes që kryetari i Epitropisë së Himarës, Ikonom Anastas Zotua, i kthen, më 1891, Mitropolisë së Drinopullit për qëndrimin ndaj Lidhjes së Prizrenit:

  • “…Epitropia e Kishës Qendrore të Himarës, në një mbledhje të saj, vendosi t’ju kujtojë se nuk keni asnjë të drejtë të ndërhyni në çështjet tona, dhe përsa u përket akuzave që na bëni, ato janë krejt pa baza. Kurrë s’kemi ndryshuar as bindje, as karakter dhe mbas vitit 1875 kemi vazhduar t’i qëndrojmë besnik idealit tonë kombëtar për lirinë e popullit shqiptar. Lidhja është e shqiptarëve dhe himariotët janë shqiptarë. Lidhja është e shqiptarëve dhe jo e turqve dhe vepra dhe qëllimi i Avdul Frashërit, Myslim Gjolekës, Koto Hoxhit Mikel Haritos etj. janë dhe tonat. Kjo është rruga e popullit të Himarës.”

Më qartë s’ka si bëhet…

Dokumente të tilla, edhe më të hershme e të rëndësishme, sjell Rami Memushaj në veprën e tij. Jo vetëm vlera autentike e tyre, jo veç shtjellimi e argumentimi i fakteve historike, kulturore apo dukurive gjuhësore dhe lidhjet organike ndërvepruese, por edhe gjuha e zgjedhur, shqipja e kulluar dhe stili i rrjedhshëm dëshmojnë qartë për atë që autori e shpall që në hyrje. Ky libër është shkruar me një ndjenjë të thellë dashurie për Himarën dhe për bijtë e saj. Një dashuri që sot bëhet më e thekshme e kthehet në një ndjenjë prekëse dhembshurie kur sheh indiferencën e mungesën e përkujdesjes së shtetit shqiptar për këtë margaritar të bregdetit tonë.

Në mbyllje na duhet të cekim një fakt gjithsesi trishtues. Prej kohësh mediat tona vizive e të shkruara vijojnë të na servirin për “best-seller” gjithfarë botimesh me vlera të dyshimta apo, më së paku, ende të pakonfirmuara, kur botimi i një libri si “Himara…”apo i të tjerëve të përafërt me të, duhej të përbënte një ngjarje për kulturën tonë kombëtare. Është vërtet trishtuese e për të ardhur keq, nëse bëhet fjalë për mungesë vëmendjeje, paaftësi, apo rastësi. Ama, nëse është “harresë” e qëllimtë a kushedi ç’tjetër, duhet t’i vemë gishtin kokës se këmbanat bien edhe për ata që s’duan t’i dëgjojnë.

 

Diabetes mellitus Nga Ben Blushi

Diabetes mellitus

Pjesë nga libri Hëna e Shqipërisë Autor Ben Blushi (ff. 139-41)

Pesimizimi është i ngjashëm me diabetin. Ai është një sëmundje që e mpin nevojën për ndryshim. Është si diabeti për trupin e njeriut. Prek të gjitha shqisat, duke zvogëluar shpejtësinë e reflekseve dhe kalbur ngadalë. Gangrenizon gjymtyrët, verbon sytë dhe ul ritmin e zemrës. Unë do ta quaja pesimizëm diabetik. Diabetes mellitus, sipas greqishtes së vjetër, ose depërtimi i mjaltit.

Më ngacmon shumë përkthimi i këtij togfjalëshi, sa mjekësor, aq edhe letrar. Kur e lexon është tingëllues, frymëzues dhe ushqyes. Një lugë mjaltë të hap oreksin, do thoshte gjyshja ime. Gjithkush do zgjidhte mjaltin përpara kripës ose piperit. Por në fakt, akti është vdekjeprurës. Imagjinoni një trup që nginjet në mjaltë dhe mezi lëviz nga apatia, nga rëndesa në stomak, nga ngathtësia e gjymtyrëve dhe që gradualisht fillon e verbohet, horizonti i mjegullohet, kufijtë humbin largësinë e tyre, ngjyrat – forcën dhe shkëlqimin që u japin syve, derisa zemra zmadhohet, zgjerohet, sforcohet dhe rëndohet, duke mos prodhuar dot fuqinë motorike që duhet t’u përcjellë gjithë organeve të tjera për t’i vënë në lëvizje. Diabetes mellitus. Depërtimi i mjaltit.

Pasoja e këtij pesimizimi diabetik është e parashikueshme: pas 40 apo 50 vitesh popullsia e Shqipërisë do kufizohet deri në masën që i vlen elitës së pasur për fuqi punëtore. Të tjerët, të papunët dhe të pazotët, do jenë gjithnjë e më të pakët. Ata do kufizohen jo sepse do pasurohen, por sepse do pakësohen si racë, duke lindur më pak. Siç edhe thotë studimi i OKB-së që citova në fillim të këtyre mendimeve. Shqiptarët e varfër do të shtohen më pak derisa të zhduken vetë. Dhe ndoshta pas njëqind vitesh, Shqipëria nuk do ketë më të varfër, sepse ata nuk do të lindin më, ose më saktë nuk do të kenë arsye dhe kushte për të lindur. Pesimizmi diabetik, si pasojë dhe pabarazia si shkak do kenë fituar. Shqipëria do të jetë më e vogël, sepse çdo ditë e më shumë njerëz do t’i bëjnë këtë pyetje vetes: A mund të jetosh në Shqipëri? E nëse duhet të shmangim zvogëlimin e Shqipërisë duhet ta fshijmë këtë pyetje. Gjergj Fishta do të thoshte Surgite Mortu, Cohi të Dekun. Por ai ishte një prift. Dhe priftërinjve nuk u lejohet të parashikojnë.