Çmimi Europian i Letërsisë / 2014

Nga Arkiva

Intervistë me Valbona Nathanaili, për Mapo, tetor 2014

  • Ben Blushi fitoi Çmimin Europian të Letërsisë për vitin 2014. Ju keni qenë me të në Panairin Ndërkombëtar të Librit në Frankfurt, vend ku u akordua çmimi, cili ishte reagimi i tij dhe çfarë mendoni se do të thotë ky çmim si për shkrimtarin, ashtu edhe për botuesin?
Ben Blushi, Fitues i Çmimit Europian të Letërsisë për vitin 2014

Çmimi Europian i Letërsisë për Ben Blushin është dhënë nga Këshilli i Europës dhe një konsorcium i ngritur pranë tij me synim selektimin e autorëve dhe të titujve të tyre, i përbërë nga Françoise Dubruille, EBF (European Booksellers Federation), Myriam Diocaretz, EWC (European Writers’ Council) dhe Anne Bergman-Tahon, FEP (Federation of European Publishers). Lajmërimi zyrtar për fitimin e çmimit na ka ardhur disa muaj më parë. Konkretisht, ka mbërritur zyrtarisht më 14 korrik 2014, me e-mail, nëpërmjet një dokumenti të formuluar shumë ngrohtë, miqësor e frymëzues jo vetëm për autorin. Biseda e parë rreth çmimit me Blushin ka qenë nëpërmjet telefonit. Është e pakët të them që ishte shumë i emocionuar, por nuk e ndanim që në atë kohë me lexuesin pasi dhënia e çmimit shoqërohej edhe me një klauzolë shumë të rëndësishme: zyrtarizimi i çmimit do bëhej në Panairin e Librit në Frankfurt, përndryshe çmimi hiqej dhe vetë Shqipëria mbetej jashtë konkurrimit. Panari i Frankfurtit është gjigand – shumëzoni me një mijë panairin e librit të Tiranës dhe përsëri vetëm sa i afrohemi atij panari. Ajo që të tërheq te Blushi është gërshetimi, në mënyrë të përkryer, i talentit për të shkruar me oratorinë. Për Blushin, “Çmimi është një mundësi shumë e mirë për të komunikuar me lexuesit në një gjuhë tjetër, është një mënyrë më e bukur për të folur në gjuhë të ndryshme” (nga fjala përshëndetëse e tij në Frankfurt). Do shtoja, akoma, përtej modestisë së Blushit, edhe një mundësi e shkëlqyer për të çuar në Europë pjesën më të mirë të kulturës e trashëgimisë sonë. Të tjerat nuk besoj se kanë po kaq rëndësi.

  • Megjithëse është ndoshta edhe herët, a ka patur ndonjë ftesë për përkthim në gjuhë të huaja pas marrjes së çmimit?

Në përgjithësi panairet ndërkombëtare të librit konceptohen krejt ndryshe nga ato që organizohen këtu. Po ndalem në rastin e Frankfurtit meqenëse e marrim si referencë. Pothuaj gjithë javën hyrja në panair ishte vetëm për njerëz që kishin lidhje me librin: krijues, botues, redaktorë, gazetarë, profesionistë për botimin digjital të librit etj. Çdo takim ndërmjet stafeve të shtëpive botuese ishte mbyllur kohë më parë se të fillonte panairi, në bazë të kërkesave dhe interesave të paraqitura. Duke qenë të përgatitur për fitimin e çmimit, prezantimin e veprës së Blushit e kemi bërë pothuaj në të gjitha shtëpitë botuese me të cilat UET Press ka kontakte.

Panairi i librit të Frankfurtit 2014
Në pritje të prezantimit të fituesve të Çmimit Europian të Letërsisë për vitin 2014

 Akoma, faqja ueb e Këshillit të Europës mendoj se është një mbështetje shumë e mirë. Dje kemi mbyllur kontratën e parë për përkthimin e Otello, Arapi i Vlorës të Ben Blushit në maqedonisht. Shtëpia Botuese që ka marrë përsipër botimin është “Antolog”, me qendër në Shkup. Besoj që këto ditë mbyllim edhe një kontratë të dytë, për përkthimin dhe botimin e po këtij titulli në gjuhën bullgare, nga shtëpia botuese “Svetlana Yancheva – Izida” ltd. Këta të fundit shprehën interes edhe për titujt e tjerë të Blushit.

  • Nëse flasim për Blushin e përkthyer para çmimit ku jemi: në sa gjuhë është përkthyer apo është në proces përkthimi?

Përpara fitimit të çmimit kemi pasur vetëm një kontratë për përkthimin e Ben Blushit në finlandisht nga “Botimet Lumi Kustannus”. Bëhet fjalë për librin “Shqipëria”. Sipas botuesve, libri do të dalë së shpejti. Për në proces, mendoj se e kemi krijuar tashmë një ide.

  • A mendoni se Blushi është një shkrimtar i vështirë për t’u përkthyer, d.m.th., a është teksti i tij “miqësor” për përpjekjet e përkthimit?

Blushi dallohet për kulturën e gjerë që shfaqet në librat e tij, për filozofi pothuaj ateiste dhe për larminë e personazheve, por proza e tij vjen rrjedhshëm dhe personazhet shumë shpejt të bëhen të dashur. Shqipja e Blushit është e pastër – flet e shkruan atë standarde. Në këtë aspekt, nëse e njeh shqipen mirë dhe ke kulturë të gjerë, sprovat për përkthimin e Blushit në gjuhët e tjera, shpresoj se do mund të jenë po aq të suksesshme sa edhe në gjuhën që janë shkruar. Por ka vende kur fjalia e tij bëhet e gjatë dhe e komplikuar, si e shumë krijuesve, dhe kërkon mjeshtëri për të kapur të gjitha shtegtimet artistike të autorit. Në këtë drejtim nuk e di nëse do ishte më mirë të përkthehej nga një shqiptar që njeh gjuhën e huaj, apo nga një i huaj që njeh shqipen. Në rastin e Kadaresë ne kemi zgjedhur – dhe të huajt e respektuan zgjedhjen tonë, për t’a shkruar në frëngjisht nga dy shqiptarë: fillimisht Vrioni e, tani, Papavrami. Në një nga bisedat që pata me Blushin dhe bashkëshorten e tij, Etlevën, e cila e shoqëronte në Frankfurt dhe ishte lexuesja e parë e veprës së Blushit, që kur gjendej akoma në laptopin e tij, për përkthimin në italisht propozuan pikërisht një “rregullsi” të tillë.

Por, e rëndësishme është që Blushi është autor shumë i dashur në shqip, që do të thotë se miqtë e tij lexues llogariten me mijëra. Shpresoj që edhe për gjuhët e tjera, falë këtyre mundësive që po krijohen e diskutimeve që po hapen, të ketë të njëjtin rreth miqësor.  

Synopsis: Gjiganti i madh i mirë

Refleksione rreth librit nga Brikena Çabej

Autor Roald Dahl

Shqip: Naum Prifti

Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, Tiranë: 1990.

Letërsia humoristike angleze është dalluar gjithmonë për një humor të veçantë, tipik që, po aq sa të bën të qeshësh të bën edhe të biesh në mendime. Romani “Liza në botën e çudirave” i Ljuis Kerrëllit është një shembull tashmë klasik ku del në pah ky tipar i kësaj letërsie. Në vazhdën e kësaj tradite është edhe romani GJMM i Roald Dahlit.

Ashti si te “Liza”, edhe në qendër të këtij romani-përrallë është një vajzë e vogël, Sofia, e cila papritur ndeshet me rrethana që duket sikur e nxjerrin atë jashtë botës reale, në vendin e gjigantëve. Sofia mëson aty plot gjëra të çuditshme, sidomos zbulon në fshehtën e plot të këqijave që ngjasin në botë. Ashtu si Liza, ajo çuditet dhe zbavitet, por ndryshe prej saj, vendos të veprojë. Pra, autori e bën Sofinë jo vetëm të konstatojë se bota është plot të këqija e padrejtësira, por edhe të luftojë kundër tyre. Qëllimi i Dahlit këtu është i dyfishtë: duke nxjerrë në plan të parë mbretëreshën si shpëtimtare, autori ironizon e tallet me të fuqishmit, me sundimtarët. Ata nuk shohin ç’bëhet, u dashka një vajzë e vogël, naive e pa asnjë mjet, që t’u çelë sytë për sa ndodh përreth. Dhe jo vetëm kaq, por edhe t’i mësojë si duhet të veprojn për ta luftuar këtë të keqe.

Nga ana tjetër, që në faqet e para të romanit, të rrëmben gjendja e nderë, ankthi që krijohet nga ato që i thotë GJMM Sofisë së vogël. Në një përshtypje të parë të duket pak si e tepruar përmendja e shpeshtë dhe përshkrimi me hollësi i “hynereve” të gjigantëve. Por kuptohet qartë se autori këtë nuk e bën për të spekuluar me ankthin e tmerrin. Dahli këtu s’vën gjë tjetër veçse vesh me një tis përrallor realitetin që fëmijët në botën e sotme shohin përditë në televizor: luftërat, krimet që kryhen rrugëve të qyteteve e plot tmerre që mass-mediat u kushtojnë aq vëmendje. Me këtë roman, Dahli i nxit fëmijët ta kundërshtojnë këtë gjendje, të përpiqen për të krijjuar për vete një botë më të mirë se ajo që po trashëgojnë nga prindërit. Duke i kurorëzuar me fitore këto përpjekje, autori kërkon t’u ngjallë atyre besimin tek e mira e jo vetëm kaq, por edhe t’i sigurojë se, po të përpiqen të luftojnë për një botë më të mirë (e pikërisht ata duhet ta bëjnë këtë) do t’ia arrijnë qëllimit. Që R. Dahli di ta thotë këtë duke i bërë ata për të qeshur, kjo është meritë e tij. Roald Dahli është një nga shkrimtarët bashkëkohorë për fëmijë më të lexuar vitet e fundit.

Roald Dahl ka lindur në Britanëninë e Madhe, nga prindër norvegjezë. Titujt e librave të tij, si për shembull “Çarli dhe fabrika e çokollatave”, “Baba dhelpra fantastik” janë bërë tashmë të famshëm. Por vepra më e dashur nga fëmijët e nga vetë autori është GJMM, botuar më 1982. Veçanësia e romanit GJMM janë lojërat e fjalëve që krijojnë në çdo çast situata komike shumë zbavitëse. Këto natyrisht nuk mund të përkthehen. Ato duhen krijuar sërish në gjuhën që sillen. Kjo e vështirëson së tepërmi punën e përkthimit të veprës, e nxirrte atë përtej kufijve të përkthimit. Duhej pra një shkrimtar, madje një shkrimtar humorist, që t’i krijonte ato sërish në shqip. Naum Prifti e mori përsipër me kënaqësi këtë punë dhe ia doli mbanë me sukses të plotë, duke e bërë GJMM të flasë shqip.

Gjiganti i madh i mirë

Autor: Roald Dahl

Shqip: Naum Prifti

Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, Tiranë: 1990.

Teleshtrangujt (pjesë nga libri)

  • Meqë ju nuk hani njerëz ashtu si gjigantët e tjerë, atëherë me çfarë ushqeheni? – e pyeti Sofia.
  • Ky problem është jahstëzaknisht i vështirë në vendin tonë, – iu përgjigj Gjiganti i Madh i Mirë (GJMM). – Në këtë vend përrallor dhe të mallkuar hajet e mira, si ananasi dhe protokuajt, nuk rriten fare. Në përgjithësi asgjë nuk rritet këtu veç një lloj zjarr-zavateje që të sjell nakati. I thonë teleshtrangull.
  • Teleshtrangull! – bërtiti Sofia. – S’ka ndonjë bimë të tillë.

GJMM shikoi Sofinë dhe i qeshi duke zbuluar dy duzina dhëmbësh të bardhë katrorë.

  • Jo më vonë se dje, – tha ai, – as për gjigantët nuk besoje, apo jo? Kurse sot s’po u zë besë teleshtrangujve. Sipas teje pra një gjë që s’ke arrirë ta shikosh me ato dy sy’ke arrirë ta shikosh me ato dy syçkat e vogla, s’u daska besuar se ajo ekzistoka? A nuk bëre kështu edhe me rastin e atij Dinos-haurit të liqenit Lok-Nes në Skoci?
  • Ju lutem, më ndjeni!
  • Po për gungaxhumbën?
  • Çfarë është ky? – e pyeti Sofia.
  • Po për Yllshterikun?
  • Si thatë?
  • Dhe për ndeshtrashën?
  • Mos janë kafshë? – e pyeti Sofia.
  • Ta pret mendja, kafshë dhe të gjalla madje, – e siguroi GJMM me një vështrim fitimtari. – Unë nuk jam ndonjë gjigant i gjithëdijshëm, por e kuptoj fare mirë se, midis njerëzve të tokës, më kokëtrashë se ti s’ka. Ti sikur e ke mbushur kokën me pambuk anglofil.
  • Mos deshët të thoshit me pambuk hidrofil? – e korrigjoi Sofia.
  • Tjetër gjë dua të them e tjetër gjë me del nga goja, – tha GJMM gjithë mirësjellje.  – Dhe tani po të tregoj se çfarë është teleshtrangulli.

GJMM hapi kanatin e një bufeje të stërmadhe dhe nxori së andejmi një send me pamje të çuditshme, që Sofia s’e kishte parë kurrë. Qe një gjë e gjatë, thuajse sa gjysma e shtatit të një burri, po shumë më e trashë. Kishte pothuajse perimterin e një landoni. Qe e zezë, me vija të bardha së gjati dhe disa kokrriza të ashpra i mbulonin gjithë sipërfaqen…

  • Shihe, ky është teleshtrangulli i përshtirë, – thirri GJMM duke e tundur para vetes. – Unëe ujërrej! E përçshtyj! E seqëndis! Por, meqë nuk pranoj të gëlltis njerëz si gjigantët e tjerë, më duhet ta kaloj jetën duke u dëndur me këta teleshtranguj zorrëshkulës. S’ka ç’bëj, përndryshe do të mbetesha veçse kockë e lëtyrë.
  • Deshët të thoshit kockë e lëkurë, – e ndreqi Sofia.
  • E di fare mirë se i thonë lëkurë, – iu përgjigj GJMM. – Por më kupto, të lutem, se s’kam ç’bëj kur, duke folur, ndodh që ngatërrohem nga pak. Megjithatë, unë rroptaem si e si për mirë.

Gjiganti i Madh i Mirë u duk aq i mjeruar, sa Sofisë i erdhi me të vërtetë keq.

  • Më ndjeni, – i tha ajo, – nuk desha t’ju qortoja.
  • Këtu, në vendin e gjigantëve, s’ka pasur kurrë shkolla për të mësuar, – tha trishtueshëm gjiganti.
  • Si, nuk ju paska mësuar nëna? – e pyeti Sofia.
  • Nëna! – thirri GJMM. – Po ku kanë nëna teleshtrangujve gjigantët? Kaq gjë duhet ta dije.
  • Nuk e dija, – pranoi Sofia.
  • S’është dëgjuar kurrë të flitet për ndonjë femër gjigante! – bërtiti GJMM duke rrotulluar teleshtrangullin si laso mbi kokë. – Nuk ka pasë pasur ndonjëherë gemra gjigante! Dhe kurrë s’ka për të pasur! Gjigantët kurdoherë janë burra.

Sofia u ndie pakëz e turbulluar.

  • Po atëherë si keni lindur ju?
  • Gjigantët nuk lindin, – u përgjigj GJMM. – Ata fanepsen, vetëm kaq. Fanepsen, ja, ashtu njëlloj si dielli dhe yjet.
  • E kur jeni fanepsur ju? – e pyeti Sofia.
  • Nga dreqin ta di unë? – u përgjigj GJMM. – Ka kaluar aq shumë kohë ëe atëherë, sa s’bëhet hesap.
  • Mos doni të thoni se as nuk e dini sa vjeç jeni?
  • Asnji gjigant s’i di vjeçët, – tha GJMM. – Unë për vete di kaq gjë: se jam i vjteër, që qëmoti, shumë i vjetër dhe shumë i rrudhur. Ndoshta jam aq i vjetër sa edhe vetë toka.
  • Ç’ndodh kur vdes një gjigant? – e pyeti Sofia.
  • Gjigantët nuk vdesin kurrë, – u përgjigj GJMM. – Ndodh ndonjëherë që ndonjë gjigant të zhduket fare papritu dhe askush s’e merr vesh se ku ka vajtur. Po shumë nga ne vazhdojnë të jetojnë pambarimisht, si përtypës të kohës, që s’ndiejnë kurrë të nginjur.
Roald Dahl

GJMM, që vazhdonte ta mbante teleshtrangullin e hatashëm në dorën e djathtë, vuri një anë të tij në gojë dhe shkuli një goxha copë me dhëmbë. Filloi ta përtypte dhe, ta dëgjoje, të dukej se po mbllaçiste copa akulli.

S’ka pikë shije, – murmuriti. Foli me gojën plot dhe ca dromca teleshtrangulli fluturuan drejte Sofisë si gjyle topi. Vogëlushja, për t’u mbrojtur nga këto predha, u përkul e filloi të kërcente sa më një anë në tjetrën mbi tryezë.

  • Është e pështyrë, – gromësiti GJMM. – Të shtie krupën. Ndyrësirë! Është i mirë vetëm për nakati. Provoje dhe vetë njëherë, shijo pak nga ky teleshtrangulli i shpifur.
  • Jo, faleminderit, – i tha Sofia duke u sprasur.
  • S’ka çfarë të gëlltitësh tjetër tani e tutje, kësisoj do të bejë mirë të mësoheshe, – e këshilloi GJMM. – Prandaj jepi, vogëlushe, haje!

Sofia ngjëroi teleshtrangullin.

  • Appapa! Bobobo! – thirri. – Jo, nuk mund ta shtyj, ndihmë! E pështyu pa mënuar atë që kishte futur në gojë. – Ngjan si lëkurë zhabe, – shkrofëtiu. – Dhe më pas të lë një shije si peshk i qelbur.
  • Më keq akoma, – bërtiti GJMM, duke u skuqur nga një e sqeshur plot gaz. – Mua më duket sikur ka shije kacabujsh dhe furrëtartaresh.
  • Pse, vërtet me këtë do të ushqehemi? – u shqetësua Sofia.
  • Po, përndryshe do të dobësohesh aq shumë, sa të shndërrohesh në kineskë.
  • Pineskë, – e korrigjoi Sofia.  – se kineska dhe pineska janë gjëra krejtësisht të ndryshme.

Sërish një pezmatim prekës u duk në vështrimin e GJMM.

  • Ah, me këto fjalët… – psherëtiu ai, – e kam piks. Ti duhet të jesh e duruar me mua, mos më tiganis kokën. Ta thashë edhe qëparë, e di shumë mirë si duhen thënë fjalët, mirëpo se si më shtrëngatëmbërohen as vetë s’e di.
  • Kjo u ngjet të gjithëve, – i dha zemër Sofia.
  • Jo aq sa mua, – tha GJMM.  – Unë flas beter, s’më merret vesh fare gjuri.
  • Sa për vete, unë mendoj se ju flitni në mënyrë të mrekullueshme, – i tha Sofia.
  • Vërtet? – bërtiti GJMM me fytyrë të rrëzëllitur. – E ke me tërë mend?
  • Gjuha juaj është një mrekulli, – ia përsëri Sofia.
  • Ja, kjo është dhurata më e çmuar që kam marrë në jetën time! – thirri GJMM. – Mos po bëni ndonjë rromuz me mua?
  • Në asnjë mënyrë, – u përgjigj Sofia. – Unë e ardhuroj gjuhën tuaj!
  • Kjo po, kjo është fantazmatike! – bërtiti GJMM gjithmonë rrëzëllitës. – Kjo është e mih-natshme! Absolutisht madhërreshtore! E ndiej veten shumë, shumë të gazuar.
  • Dëgjomë pak, – e ndërpreu Sofia. – Pse vetëm teleshtranguj do hamë ne? Rreth e përqark fshatit ku banoj unë, ka plot fusha ku rriten zarzavate të shijshme, si për shembull leluelakra, karota. Pse nuk shkoni të shkulni ca të tilla herës tjetër kur të veni atje?

GJMM ngriti kokën lart krenarisht.

  • Unë për vete jam gjigant i nderuar, – shpalli ai. – Më pëlqen më mirë të mbllaçit asish teleshtranuj të pështyrë sasa t’u vjedh njerëzve.
  • Po mua ama më vodhët që ç’ke me të, – vërejti Sofia.
  • Oh, se mos vodha ndonjë gjë të madhe, – iu përgjigj GJMM duke buzëqeshur ëmbël.  – Në fund të fundit ti s’je veçse një piripuqe vogëluqe.

Macja në shi

Ernest Heminguej / Shqip: Piro Misha

Shkëputur nga libri: “Dëborat e Kilimanxharos”

Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, Tiranë: 1989

Në hotel vetëm ata të dy ishin amerikanë. Nuk njihnin asnjë nga klientët e tjerë që takonin shkallëve, sa herë që hynin e dilnin nga dhoma. Dhomën e kishin zënë në katin e dytë, me pamje nga deti. Shihnin po ashtu dhe kopshtin publik dhe monumentin për të rënët e luftës. Në kopshtin publik kishte disa palma të mëdha dhe stola të gjelbër ku, sa herë bënte mot i mirë, do të shihje një piktor me kavaletën e vet. Artistëve u pëlqente forma e palmave, po dhe ngjyrat e gjalla të hoteleve përballë kopshtit dhe detit. Italianët vinin që nga larg që të shihnin monumentin e të rënëve. Ai qe prej bronzi dhe ndriste në shi. Po binte shi. Ai pikonte nga gjethet e palmave, duke formuar pellgje në rruginat e shtruara me zhavorr. Nën shiun që binte, deti përplasej në gjithë  gjatësinë e bregut, pastaj zbythej që të kthehej sërish e të përplasej në gjithë atë vijë të gjatë.

Makinat qenë larguar nga sheshi përpara monumentit të të rënëve. Ndërsa, te porta e një kafeneje rrinte në këmbë një kamerier, që vështronte nga sheshi i zbrazët.

Amerikania po rrinte në këmbë te dritarja duke parë përjashta. Jashtë, nën dritaren e tyre, një mace qe tulatur poshtë njërës prej tryezave të gjelbra, që kullonte ujë. Qe mbledhur e tëra kruspull, që të mos lagej.  

  • Po zbres poshtë të marr atë macen, – tha gruaja amerikane.
  • Shkoj unë, – propozoi i shoqi që nga shtrati.
  • Jo, do shkoj vetë. E shkreta mace, është futur nën tryezë që të mos laget.

Burri vazhdoi të lexonte, i shtrirë, me kokën e mbështetur mbi dy jastëkë te këmbët e shtratit.

  • Mos lagesh, – tha ai.

Ajo zbriti poshtë dhe kaloi para zyrës të të zotit të hotelit, ky u çua nga vendi dhe e përshëndeti me një përkulje. Tryeza e tij e punës ndodhej mu në fund të zyrës. Ai ishte një burrë i moshuar e shumë i gjatë.

  • Il piove, – foli gruaja.

Asaj i pëlqente i zoti i hotelit. 

  • Si, si, signora, brutto tempo. Mot shumë i keq.

Rrinte prapa tryezës në fund të asaj dhome të errët.

Gruas ai i pëlqente. I pëlqente ajo mënyra aq tmerrësisht serioze se si ai rrinte e dëgjonte çdo ankesë që i bëje. I pëlqente dinjiteti i tij. I pëlqente ajo gatishmëria e tij për t’i shërbyer asaj. I pëlqente mënyra se si e kuptonte ai profesionin që kishte. I pëlqente fytyra e tij e plakur, kockëmadhe e ato duart e tij të mëdha.

Duke menduar këto, ajo hapi portën dhe vështroi përjashta. Shiu qe shtuar.

Një burrë me mushama po kalonte përmes sheshit të zbrazur, në drejtim të kafenesë. Macja duhet të qe nga e djathta. Ndoshta mund të shkonte gjer aty duke ecur nën strehë. Teksa vazhdonte të rrinte aty te porta, mbrapa saj u hap një ombrellë. Ishte pastruesja që përkujdesej për dhomën e tyre.

  • S’duhet të lagesh, – buzëqeshi ajo, duke i folur italisht. Me siguri, do t’ia kish dërguar i zoti i hotelit.

Bashkë me pastruesen që mbronte nga shiu me ombrellë, ajo eci nëpër rruginën e shtruar me zhavorr, gjersa mbërriti nën dritaren e dhomës.

Tryeza ishe aty, jeshile dhe shndriste ashtu e larë nga shiu, por macja kish ikur. Papritur e ndjeu veten të zhgënjyer. Pastruesja ngriti sytë dhe e vështroi.

  • Ha perduto qualque cosa, signora?
  • Ishte një mace, – tha vajza amerikane. 
  • Një mace?
  • Si, il gatto.

Një mace? – qeshi pastruesja. – Një mace në shi?

  • Po, – tha ajo. – Ishte poshtë tryezës. – Pastaj shtoi: – Oh, sa shumë që doja ta kisha. Doja të kisha një micë.

Kur ajo nisi të fliste anglisht, fytyra e kamerieres u nguros.

  • Ejani, signora, – i tha ajo.  – Ejani se duhet të kthehemi brenda. Do të lageni.
  • Po… po, patjetër, – tha amerikania.

U kthyen nëpër rruginën me zhavorr dhe hynë brenda. Pastruesja ndaloi pak përjashta, sa të mbyllte ombrellën. Teksa amerikania po kalonte para zyrës së tij, i zoti i hoteli u çua dhe e përshëndeti duke u përkulur që nga tryeza, ajo ndjeu se si diçka brenda saj u tkurr e u mblodh. Para të zotit të hotelit e ndiente veten tepër të vogël e në të njëjtën kohë njeri vërtet të rëndësishëm. Për një çast ai e bëri të ndihej tepër e rëndësishme. U ngjit lart, hapi derën e dhomës. Xhorxhi vazhdonte të ishte shtrirë duke lexuar.

  • E more macen? – pyeti, duke lënë librin.
  • Kishte ikur.
  • Kushedi nga ka shkuar, – tha ai duke ngritur sytë nga libri.

Ajo u ul në shtrat.

  • E desha shumë, – tha ajo. – Nuk e di pse e doja aq shumë. E doja atë micën e shkretë. S’duhet të jetë ndonjë qejf i madh të jesh një mace e mjerë në mes të shiut.

Xhorxhi kish nisur prapë të lexonte.

Ajo u çua nga krevati dhe vajti u ul para pasqyrës së tualetit, ku nisi të shihet në pasqyrën e vogël. E studioi fytyrën e saj në profil, në fillim nga njëra anë, pastaj nga ana tjetër. Më vonë nisi të shohë zverkun dhe qafën.

  • Si mendon, t’i lë më mirë  flokët të më rriten? – pyeti ajo, duke parë përsëri në profil.

Xhorxhi ngriti sytë dhe pa flokët e saj të qethur shkurt në zverk, si ato të një djali.

  • Mua më pëlqejnë kështu siç janë.
  • Më janë mërzitur, – tha ajo. – Jam e mërzitur me këtë pamje si prej djali.

Xhorxhi ndërroi vend në shtrat. Nuk ia kish ndarë sytë qëkurse ajo kish nisur të fliste.

  • Je shumë e bukur, – i tha.

Ajo e la pasqyrën mbi komo, shkoi te dritarja dhe pa përjashta. Po errësohej.

  • Dua t’i kem flokët të shtruar, të mbledhur nga mbrapa, me një topuz të madh në fund, që ta ndiej të më rëndojë, – tha ajo. – Dua të kem dhe një mace që të më rrijë në prehër e të gërhasë, kur unë ta përkëdhel.
  • Po, – foli Xhorxhi që nga krevati.
  • Dua që të ha në një tavolinë me takëme argjendi që t’i kem të miat, dua të ketë edhe qirinj. Dua që të jetë pranverë, dua t’i kreh flokët para pasqyrës, dua një mace e ca rroba të reja.
  •  Oh, mjaft më, merr e lexo ndonjë gjë, – tha Xhorxhi. Ai kish nisur përsëri të lexonte.

E shoqja vazhdonte të shikonte që nga dritarja. Tanimë qe bërë errësirë dhe përmbi palmat vazhdonte të binte shi.

  • Sidoqoftë, unë dua të kem një mace, – tha ajo. – Dua një mace, e dua që tani. Edhe po qe se s’kam flokë të gjatë e s’kam me ç’të zbavitem, dua të paktën të kem një mace.

Po Xhorxhi s’po e dëgjonte më. Ai po lexonte. E shoqja vështroi nga dritarja sheshin ku qenë ndezur dritat.

Sekush trokiti në portë.

  • Avanti, – tha Xhorxhi, duke i ngritur sytë.

Te porta ishte pastruesja. Me zor mbante të shtrënguar fort pas vetes një mace të madhe laramane, si një zhguall breshke.

  • Më falni, – tha ajo. – padrone më tha që t’ia sillja këtë sinjorës.

William Blake (1757-1827)

Proverbs of Hell By William Blake

From “The Marriage of Heaven and Hell”

In seed time learn, in harvest teach, in winter enjoy. Drive your cart and your plow over the bones of the dead. The road of excess leads to the palace of wisdom. Prudence is a rich ugly old maid courted by Incapacity. He who desires but acts not, breeds pestilence.

The cut worm forgives the plow. Dip him in the river who loves water. A fool sees not the same tree that a wise man sees. He whose face gives no light, shall never become a star. Eternity is in love with the productions of time. The busy bee has no time for sorrow. The hours of folly are measur’d by the clock, but of wisdom: no clock can measure.

All wholsom food is caught without a net or a trap. Bring out number weight & measure in a year of dearth. No bird soars too high, if he soars with his own wings. A dead body, revenges not injuries. The most sublime act is to set another before you. If the fool would persist in his folly he would become wise. Folly is the cloke of knavery. Shame is Prides cloke.

Prisons are built with stones of Law, Brothels with bricks of Religion. The pride of the peacock is the glory of God. The lust of the goat is the bounty of God. The wrath of the lion is the wisdom of God. The nakedness of woman is the work of God.

Excess of sorrow laughs. Excess of joy weeps. The roaring of lions, the howling of wolves, the raging of the stormy sea, and the destructive sword, are portions of eternity too great for the eye of man. The fox condemns the trap, not himself. Joys impregnate. Sorrows bring forth. Let man wear the fell of the lion, woman the fleece of the sheep.

The bird a nest, the spider a web, man friendship. The selfish smiling fool, & the sullen frowning fool, shall be both thought wise, that they may be a rod. What is now proved was once, only imagin’d. The rat, the mouse, the fox, the rabbit: watch the roots; the lion, the tyger, the horse, the elephant, watch the fruits. The cistern contains; the fountain overflows. One thought, fills immensity. Always be ready to speak your mind, and a base man will avoid you.

Every thing possible to be believed is an image of truth. The eagle never lost so much time, as when he submitted to learn of the crow.

The fox provides for himself, but God provides for the lion. Think in the morning. Act in the noon. Eat in the evening. Sleep in the night. He who has suffer’d you to impose on him knows you. As the plow follows words, so God rewards prayers. The tygers of wrath are wiser than the horses of instruction. Expect poison from the standing water. You never know what is enough unless you know what is more than enough.

Listen to the fools reproach! It is a kingly title! The eyes of fire, the nostrils of air, the mouth of water, the beard of earth. The weak in courage is strong in cunning. The apple tree never asks the beech how he shall grow, nor the lion, the horse, how he shall take his prey. The thankful reciever bears a plentiful harvest. If others had not been foolish, we should be so. The soul of sweet delight, can never be defil’d. When thou seest an Eagle, thou seest a portion of Genius, lift up thy head! As the catterpiller chooses the fairest leaves to lay her eggs on, so the priest lays his curse on the fairest joys.

To create a little flower is the labour of ages. Damn, braces: Bless relaxes. The best wine is the oldest, the best water the newest. Prayers plow not! Praises reap not! Joys laugh not! Sorrows weep not!

The head Sublime, the heart Pathos, the genitals Beauty, the hands & feet Proportion. As the air to a bird of the sea to a fish, so is contempt to the contemptible. The crow wish’d everything was black, the owl, that everything was white. Exuberance is Beauty. If the lion was advised by the fox, he would be cunning. Improvement makes strait roads, but the crooked roads without Improvement, are roads of Genius. Sooner murder an infant in its cradle than nurse unacted desires. Where man is not nature is barren. Truth can never be told so as to be understood, and not be believed. Enough! or Too much!

Për Don Kishotin

Nga Fan S. Noli

Ka nja njëzet a tridhjetë kryevepra letrare, të cilat s’duhet të vdesë njeriu para se t’i këndonjë. Një prej këtyre është “Don Kishoti”, i shkrimtarit spanjoll Miguel se Cervantes Saavedra. Kemi nisur ta botojmë në “Republikën” që prej dy javësh, është dhurata më e lezeçme që munt t’ju bëjmë, këndonjës të dashur. Jemi shigur që do ta shijoni. Është e pamundur të mos ju pëlqenjë. Këndojeni me vërejtjen që meriton. Çdo shpjegim i gjatë është i tepër, se “Don Kishoti” e ka brenda shpjegimin. Duket që nga kaptinat çfarë çeshit është!

Don Kishoti është një fantazmë që ka ikur nga muzeu i kohës së mesme dhe po shëtit në Spanjën gjysmë të modernizuar të shekullit të shtatëmbëdhjetë. Të vjen të qash dhe të qeshësh me ato që thotë e me ato që bën. I dehur me librat e kalorësisë, vendos ta ngjallë periudhën e feodalizmës së kryqësatave, ndonëse kësaj i kishte shkuar koha, ndonëse Spanja kishte hyrë që prej vjetësh në një fazë të re të historisë njerëzore, në periudhën nistore të kapitalizmës moderne. Don Kishoti është aty që kërkon ta kthenjë rrotën e historisë prapa. Është tipi i sojliut të vogël të fshatit, më reaksionar e më prapavajtës se aristokrati i lartë gjysme-feodal. Është tipi i ëndërronjësit që rron me prrallat e librave dhe jo me faktet e jetës. Po qëllimi i këtij reaksionari ëndërronjës është fare idealistik. Sakrifikohet për një ideal të vdekur, të ndryshkur e të zgjyrosur si armët e tij.

Në Shqipëri kemi me mijëra Don K’shotër, reaksionarë të padjallëzuar që përpiqen ta kthejnë rrotën e historisë prapa, njerës që rrojnë me prrallat dhe fantazmat e patriarkalizmës dhe feodalizmës orientale. Këta reaksionarë janë komikë, se të bëjnë të qeshësh me prapambetjen e tyre, po janë edhe tragjikë, se sakrifikohen për ato prralla dhe për ato fantazma, tamam si Don Kishoti.  

Faji i tyre, si edhe faji i Don Kishotit, është që kanë lindur tepër vonë, kur u shkoi koha… që kanë mbetur tepër prapa në një botë që ka vajtur tepër përpara.

Don Kishoti vdiq ashtu si rroi, si kalorës i kohës së mesme, i arratisur në kohën moderne.

A do të vdisnin kështu edhe shqiptarët? Ja tragjedia e Shqipërisë me shqiptarët e prapambetur. Nga kjo vdekje tragjike përpiqemi ta shpëtojmë Shqipërinë, duke e modernizuar. Në këtë vdekje e shtyjnë Shqipërinë bejlerët, dyke e lënë të mos modernizohet.

Shqiptarët e errët që refuzojnë të modernizohen, bëhen vegla të bejlerëve, dhe pa dashur e pa ditur vrasin edhe veten, edhe Shqipërinë.

Nga kjo pikëpamje, këndojeni “Don Kishotin”. Dhe ahere edhe do të qeshni, edhe do të qani. Kështu kanë qeshur e kanë qarë, dyke kënduar “Don Kishotin”, me miliona njerëz, qindra vjete me radhë. Se Don Kishoti është një tip i pavdekur. Hidhni syrin ku të doni e do ta shihni të gjallë, përpara jush, në çdo çip e në çdo çap. E kini ndofta vëlla a kushëri të parë. Sidomos e kini njëkombas, arnaut të kulluar me silah e me tizga, që me kokën prapavajtëse i bie trimërisht murit modern të çelniktë. Në daci mos u mallëngjeni. Për ta mbaruar, duhet thënë me të drejtë se vetëm faqja e katërt e “Republikës”, ku botohet “Don Kishoti” i shqipëruar, vlen pajtimin që kërkojmë për gazetën tonë. Faqet e tjera i keni darovisht…

Shqipëria, poezi nga Vesa Kamberaj

Shqipëria

Nga Vesa Kamberaj (8 vjeç, shkolla “Qemal Haxhihyseni”, klasa II)

Me këtë poezi, Vesa Kamberaj ka marrë pjesë në konkursin “Qyteti im, e ardhmja ime” / 2020.

Konkursi u organizua nga Fondacioni “Henrietta Leavitt”, në bashkëpunim me Bibliotekën “Qemal Baholli”, Elbasan.

I mora Sh-në shportës,

në të ishte manaferra.

I mora Q-në qershisë,

në të ishte ëmbëlsira.

I mora I-në iriqit,

në të ishte gjembi.

I mora P-në peshkut,

në të ishte edhe uji.

I mora Ë-në ëmbëlsirës,

në të ishte edhe shija.

I mora R-në rosës,

në të ishte dhe pellgu.

I mora I-në ibrikut,

në të ishte edhe çaji.

I mora A-në ariut,

në të ishte edhe egërsia.

I lidha të gjitha bashkë

dhe u formua Shqipëria!

Shpërndarja e certifikatave dhe librave, dhuratë për fëmijët pjesëmarrës, në konkursin “Qyteti im, e ardhmja ime”, 10 korrik 2020 / Organizuar nga Fondacioni “Henrietta Leavitt”, në bashkëpunim me Bibliotekën e qytetit, Elbasan.

Uesli Kila

Dy poezi nga Uesli Kila, “Shenjtorja Notredam” dhe “Jeta” me të cilat mori pjesë në konkursin me temë “Qyteti im, e ardhmja ime”, më 10 korrik 2020.

Konkursi u organizua nga Fondacioni “Henrietta Leavitt”, në bashkëpunim me Bibliotekën “Qemal Baholli”, Elbasan.

  • Shenjtorja Notredam

Mes flakëve të zjarrta

Plot frikë dhe shqetësim,

 Shenjtorët në gjunjë bien,

Përpara ndërtesës në paris.

S’shuhen flakët, s’shuhen lotët,

Por ka vetëm trishtim.

Petalet e trëndafilit

Midis dy kullave qëndrojnë

Veç frikë ngjallin

Veç mendime shtojnë

Detyrojnë poetët,

Poezi të shkruajnë

Dhe shkrimtarët, legjenda të ruajnë

Gjurmët e përjetshme të lodhjes

Po zhduken bashkë me flakët

Drejt qiellit të pafund.

O shenjtore Notredam

Përsa na le vallë?

Copëzat e arit që u dogjën ngadalë,

Në yje u shndërruan,

Në yje të mëdhenj!

  • Jeta

Të jetosh do të thotë,

të qash, të vuash,

të qeshësh, të shkruash.

Jeta është si një lojë,

luaje dhe në fund do të

triumfosh!

Buzëqeshi nënës dhe

thuaji “të dua”, e

më pas fillo të shkruash.

Jeta është si biçikletë,

fillon ta ngasësh e

bie shpejt.

Jeta në pëllëmbë të dorës,

mos e vrit se do pendohesh!

morPhina Ada Capi

Prolog

  • -Ptyt, malukat!

Dera e vjetër prej druri të kalbur, dikur ngjyrë vishnje dhe më e shkurtër se unë, për pak desh m’u përplas në gjoks. Pas saj, një plakë me zërin më me ndryshk se vetë menteshat, pështyn, s’e di mirë e trembur nga unë që iu shfaqa papritur apo nga pantallonat e mia të shkurtra që fikson me përbuzje.

Nga brenda arratiset një aromë kafeje turke të freskët e sapobluar. I mbush mushkëritë plot, ndiej nostalgjinë të më zgjojë një buzëqeshje që se fsheh dot, ul kokën që plakës t’i shpëtojë fytyra ime dhe shtoj ritmin.

E dua këtë qytet! Asnjë shpirt i gjallë në rrugët e tij. Vetëm unë dhe “Highway to hell” që mbajmë kontakt  me telat e bardhë të mp3. Tirana e lagësht nga shiu i natës s’do t’ia dijë për asnjërën nga ne. Fle akoma në ditë-natën e gjatë të dimrit.

Ndërsa ndalem të bëj stretching në shkallët me beton të plasur të Hollywood-it, ndiej kafeinën e zezë dhe të ngrohtë që arrin në këmbë në vend të gjakut. Mirë, jemi gati. Unë dhe Adidass-et e mia 100-vjeçare. Rregulloj ritmin e hapave në një kreshendo që më kërkon muzika dhe fluturoj nëpër trotuarin e ngrënë vende-vende, me baltën e kuqe e të rrëshqitshme aty ku mungojnë pllakat. Atletet u dredhojnë vendeve me baltë dhe i ngjiten malores duke shtuar shpejtësinë; tashmë dinë përmendësh makinat që parkohen natën mbi trotuar duke imponuar një zig-zag të rregullt. Ajri i ftohtë dhe i lagësht më vesh trupin, qyteti dorëzohet nën këmbët e mia që marrin forcë si një Ante e vrapojnë, vrapojnë…

Nga shtylla betoni të vetmuara, që rrinë shtrembër buzë trotuarit, zgjaten si flokë të pakrehura tela të zinj korrenti. Pleksen, ngatërrohen mes tyre, shpesh varen mbi pemë si krimba të gjatë pa e arritur tokën. Një Zot e di si shpëtojnë fëmijët prej tyre! Krejt papritur ndahen. Njëri më kërkon shikimin lart, në katin e fundit të një pallati tip kulle ngjyrë lejla me nuancë myku. Tjetri përfundon në ndonjë dritare përdhese me ndriçim “privat”. Por tani i di përmendësh dhe i shmang. Kjo këtu, ama, është e re. Zgjatet mbi avllinë buzë trotuarit dhe përfundon në cep të rrugicës majtas.

Ah po! Është klubi i ri i natës që u përurua të shtunën. Më së fundmi, iu dorëzua edhe ai ndriçimit “privat”dhe pa pagesë. Të paktën do të heshtë mostra e gjeneratorit që dëgjohej deri larg. Arrita! Ky vend, është ndalesa e parë. Ngadalësoj hapin dhe pres. Muzika ka heshtur me mua.

Ja ku është! Ngre njërin vesh dhe pastaj tjetrin si për t’u siguruar. Del nga pas koshit të plehrave, nga ku më priste dhe shfaqet i tëri në gjithë lavdinë e tij tashmë pa një ngjyrë të qartë. Është bastardi më i lumtur i këtij qyteti, ose ai që më bën mua më të lumturën. Më pret çdo mëngjes pas koshit të plehrave – territori i tij i padiskutueshëm. Ngre një herë njërin vesh, pastaj tjetrin. Koka e vogël anon pak majtas dhe pastaj ngre bishtin e prerë. Mendoj gjithmonë antenën e makinës sime të këputur për t’u vjedhur, ndërsa sodis atë bisht.

Jemi gati! Vrapojmë të dy përgjatë tregut të frutave. Lëmë pas dyqanet e mishit hallall dhe arrijmë deri tek godina njëkatëshe e Frigoriferit që gulçon me plot mushkëritë. Aty, natyrisht që më lë vetëm. Era e mishit që vjen nga tubi i ajrit e bën të lehë dhe nis të kërcejë lart. Është kaq i dobët, kaq i vogël, sa kurrë nuk do ta arrijë tubin e ajrit; por fjala kurrë nuk i thuhet asnjëherë një bastardi.

Vazhdoj me të në mendje pa u ndaluar. Dëgjohen vetëm atletet e mia që ngjiten, ngjiten drejt lindjes dhe hapi e ritmi tashmë janë një. Nata kridhet në harresë. Qepenat e para që hapen me dhimbje janë shenja të ditës që lind. Dajtin e kam përballë, ritmi më vjen në grykë, hapi ndalon. Ssssssht! Tani unë zhdukem. Bëhem e padukshme. Humbas mes një rrahjeje dhe tjetrës. Dajti zbulon shpatullat dhe një dritë e bardhë, e magjishme derdhet e tëra, njëherësh mbi mua. Dita fillon me agimin mbi supet e mia.

Kapitulli 1

Tirana është një qytet brumatriçe. Netëve, brumatriçja xhiron ngadalë me një zhurmë monotone si të jetë montuar nën krevat. Ashtu si përgjumësh përmbledh miellin dhe ujin, me indiferencë, me përtesë. E bindur se gjithçka që fluturon në ajër me mosbindje, herët a vonë, do të përfundojë në barkun e saj. Rezultati është një brumë amorf, ku çdo fakt apo person humb identitetin për t’u bërë, me hir a pahir, pjesë e këtij qyteti. Natyrisht, procesin e shoqëron një erë e rëndë e majasë së pafermentuar plotësisht, që  ma dhurojnë neuronet e mia çdo herë që bëhem gati t’i dorëzohem një panineje të bardhë dhe të ngrohtë. Po, kështu na gënjeu të gjithëve ky qytet; na la të ikim larg për të na ndjellë me nostalgjinë (me erën e majasë?) që na mashtroi. Ti kthehesh dhe betohesh që do t’i rrish larg, që gjendesh rastësisht, përkohësisht këtu. Veç se një ditë, një ditë çfarëdo, kupton se s’je më miell, as ujë, as maja. Je brumë.

Kjo rrugë është një nga arteriet e saj më të vjetra. Fillon nga mbrapa qendrës, i fshihet dyqaneve të shtrenjta, hoteleve luksoze, bulevardit, për t’u ngushtuar menjëherë në një rrugicë lagjeje. E pra je vetëm 200m nga qendra dhe, tak, katapultohesh në një kohë tjetër, në një shekull tjetër. Nga të dyja anët e saj ndërtesa me qerpiç, ku më e larta ka dy kate, më e pasura ka dy violina dhe një kitarë të vizatuar sipër dhe mban mbi vete tabelën e stërmadhe Hollywood. Në fund, aty ku rrugica mbaron, gjendet një nga shkollat nëntëvjeçare më të mëdha, e rilyer me një bojë që iu dorëzua menjëherë shiut. Shkolla dhe lagja jetojnë në një simbiozë jo fort të lumtur. Tregojnë se të ardhurit në lagje, i çojnë fëmijët në shkolla të tjera. Kjo është shkolla e vendalijve! Por më mirë për këtë t’ju flas më vonë.

Ish-roja i shkollës për gati 20 vjet, pasi doli në pension dhe vazhdoi të shiste biskota në korridoret e saj për rreth 7 vjet, vendosi se kishte ardhur momenti të investonte seriozisht në biznesin e tij, duke hapur, ngjitur me shkollën, byrektoren më të yndyrshme në qytet. Thonë se është paqtuar me drejtorin që e përzuri. Po të shihni me çfarë buzëqeshje ju pret pas pushimit të shkollës, do ta parashikoni me siguri sasinë e yndyrës që ju pret mes petave të ngrohta.Era e byrekëve të ngrohtë me gjizë (mos guxoni të kërkoni shije tjetër!) arrin deri në katin e dytë të ndërtesës ngjitur.

Biznesi më i ri në lagje është Call Center Primavera. Një ecejake e të rinjve, jo më shumë se 25 vjeç, jo vendalinj, që ushqen me komente mëhallën dhe barin për rreth tri-katër orë në ditë. Ndërsa vetë ata ushqehen me ëndrra për ta ndryshuar këtë qytet.

Përballë Call Center-it, tamam në lartësinë e tarracës së tij, por për fat, nga ana tjetër e rrugës, arrin tubi i ndryshkur i lokalit-sqetull të lagjes. Nuk ka tabelë, nuk di të ketë pronar! Gjithçka duket, është një derë xhami, nga ku yndyra e bërë kore ruan privatësinë. Lart, në tarracë, një tub i ndryshkur vjell tym të zi vazhdimisht. Por s’ka njeri në lagje (besoj edhe në Tiranë) që s’ka dëgjuar për “Tymin”! “Tymi” ose lokali që bën qoftet më të mira dhe më të lira në Tiranë. “Tymi” ose lokali ku mund të hash mirë dhe askush mos ta dijë që ke qenë! Sepse, natyrisht, në Shqipëri, ideja e një mejhane është braktisur, ajo e një gjellëtoreje luksi, akoma nuk është përqafuar. Thjesht çështje statusi. Ndonjëherë, nga dera që hapet dhe mbyllet me shpejtësi arratiset aroma e hudhrës dhe tallavaja e modës, por vetëm kaq. Një Busines Club londinez do t’ia kishte zili privatësinë.

Por le ta lëmë për një çast luftën e territoreve mes byrektores dhe “Tymit” për adoloshentët e Call Centerit dhe vazhdojmë në linjë të drejtë buzë rruge. Ngjitur me “Tymin”, pikë interneti “Te Qamili”! Nëse nuk ke një pikë interneti në lagje, është më mirë të ndërrosh lagje! Mund ta imagjinoni se ç’ndodh në atë pikë: e hapur 24 orë, e zhytur në tymin e cigares, aq sa muret s’kanë më ngjyrë. Mosha mesatare e frekuentuesve, 15-16 vjeç. Kuptohet fare lehtë lloji i linkeve më të klikuara.

Përballë, ngrihet madhështore, e zhurmshme, me suvanë që sfidon vizatimet e veglave muzikore në skulptura moderne (rastësore); me copëza nga Toccata dhe Fuga që ngjasojnë më shumë me tallavanë sesa Bahun, por mbi të gjitha, me tabelën gjigante ku spikat një Monro që mban mes këmbëve shkrimin: Hollywood! Shkolla më e mirë në Tiranë për kurse violine, violonçeli, pianoje kitare dhe baleti. Natyrisht private. Në çdo orë të ditës, nëna të reja me makina të stërgjata që bllokojnë parkimin, rrëzëllejnë krenari për pinjollët që hyjnë e dalin turivarur me vegla në shpinë.

Pas saj, vetëm 50 m e futur në rrugicë (rrugica e rrugicës, largësia është e matur nga njëra pasqyrë e benzit model i fundit, tek tjetra), lavazhi “Te Sony”. Ditën është lavazh, natën shërben si parkim. Në cep të tij ka gjithmonë të grumbulluara një sasi kanoçesh të përdorura e të grumbulluara nga koshat e plehrave. Asnjë program ekologjik për diferencim plehrash, jo! Jevgjit që janë pronarë të terrenit, nuk arrinin gjithmonë të merrnin qiranë nga Sony dhe mësuan të bëjnë një marrëveshje: përdorin cepin e lavazhit që rri bosh për të grumbulluar kanoçet që rishesin pastaj.

Mbi Hollywood-in, si për sfidë, ngrihen dy-tri shtëpi me qerpiç, që arrijnë të nxjerrin vetëm nga një dritare me pamje në rrugë secila dhe natyrisht, akoma më lart, ngrihet kryqi i Kishës së re Katolike.

Vetë kisha s’ka asgjë për t’u mbajtur mend por kryqi, kryqi është një vepër arti pop, që pak të kujton kryqin. I ndriçuar 24 orë me një dritë ngjyrë blu që të kujton tabelat e supermerkatove, i montuar pak shtrembër, saqë duket sikur do bjerë nga çasti në çast mbi Marilinin me këmbë hapur. Djathtas meje, ose më mirë nën dritaren e dhomës ku fle dhe 6 metra nga dera e farmacisë, është dyqani i bukës. E njëjta ndërtesë shërben edhe si palestër, por nuk e kam kuptuar akoma ku është hyrja për në dyqan e ku ajo për në palestër.

Dhe ja ku erdhëm! Ngjitur me pikën e internetit, përballë me Hollywoodin, është dyqani im.

“Kur të rritem do bëhem shitëse.” Ishte mëse normale. Ishte si të dëshiroje në Itali të bëje velinën.

Në atë kohë, fuqia e një shitëseje ishte e pakrahasueshme. Copa stofi të fshehura nën banak që nxirreshin me të njëjtën rëndësi që hapet tapeti i kuq një dive, duke sjellë pas vetes teshtima me erë naftaline. Përreth, spektatorë të përzgjedhur, pikërisht nga shitësja. Zarzavate të freskëta pa radhë, çokollata (vetëm prodhim vendas) që kishin fuqinë korruptuese që ka një Play Station tani. Natyrisht që aspiroja kaq lart!Përfundova farmaciste. Ose më saktë, një shitëse me diplomë.

  • Ma che bello, Dottoressa! Abbiamo una dottoressa a casa, sai cara? (Oh sa mirë, doktoreshë! Kemi një doktoreshë në shtëpi e dashur, e di?). Ish-onorevole Bukalini i drejtohej së shoqes me këto fjalë, sigurisht duke menduar: kemi një doktoreshë që na pastron banjat në shtëpi….niente male! (Jo keq!)

Doktoresha, ndërkohë, nuk i hynte më diskutimeve sa vjet dhe sa provime kishte për të dhënë akoma në Itali. Zonja Bukalini shtrembëronte hundën e saj (gjest ky që, duke parë përmasat e hundës, kërkonte një sforco të jashtëzakonshme) dhe diç thoshte për Tiranën që na paska edhe universitet. Uji në kovën e madhe absorbonte gjithçka për ta fshehur në valët e vogla ndërsa e mbështesja për tokë me mundim. U kthye në një ritual që i thuhej çdo mysafiri: doktoresha ka ardhur të mbarojë shkollën në Itali. Shikim mosbesues për aftësitë e mia intelektuale që barazoheshin me ato “të dukshmet” femërore. Natyrisht, nuk pyetesha më, për fat, për arsyet e shkëputjes së studimeve. Kishte kaq shumë arsye që nxirreshin çdo herë, sa mund të sfidonin vetë Beautiful-in. Vetëm më pas e kuptova se të studiosh (aq më tepër farmaci) në Itali dhe të pastrosh njëherësh banjat për të jetuar, është material për film fantastiko-shkencor. Dhe nuk e thashë më. Një vit më vonë, një ditë gushti që farmacitë e tjera ishin mbyllur, më qëlloi të shërbeja ish-onorevole Bukalinin. Priste në radhë, nën kondicionerin që e sulmonte pa mëshirë, por me një buzëqeshje të stampuar, të shërbehej nga unë.

Po nejse, tani jam këtu. Në këtë lagje 5 minuta larg me këmbë ose 25 minuta me makinë nga qendra.

E zgjedhur në mënyrë instiktive, sepse është në distancë të plotë sigurie nga të mitë, do të thoshte Emilio. Ky lokal është krenaria dhe fundi i karrierës time. Dy vetrata që më kanë kushtuar një djall e gjysmë, nuk arrijnë të fusin dritë e as të heqin erën shekullore të mykut. Porta e xhamit që, natyrisht, nuk përputhet me asnjë nga muret anësore, lejon të hyjë era e ftohtë e nëntorit nga të gjitha anët. Por asgjë s’më bën aq të përfolur sa tabela e madhe dhe shumë e ndriçuar, e cila i bën dritë gjithë rrugicës. Ka 64 ditë që i rezistoj tabelës më mirë se dhe një kryq në qafë shtrigash. Dalëngadalë, po arrij ta bind veten se po jetoj ëndrrën e jetës sime, ndërsa po poshtëroj çdo gjë të mirë që ka ky zanat. Të paktën, më ngushëllon fytyra e sime mëje ditën kur u montua dhe vetrata e fundit. Lexonte me afsh, por me një ndjenjë sigurie, fjalë për të pa kuptim; Homeopatia, Herboristeria, Naturopatia, teste hormonale dhe të masës yndyrore! Të thëna kështu nga goja e saj, më bëjnë mua një Mari Kyri në mes të Tiranës. Pas banakut ngjyrë kremi, farmacistja më cool e Tiranës, dora vetë.

Pasi mbaruam me anatominë, tani dy fjalë shkurt për fiziologjinë e lagjes. Ja se si jetohet një ditë normale, 200 metra larg nga sheshi “Skënderbej”: Është ora 10.30, akoma shpejt për nxënësit që dalin nga shkolla dhe mbushin sallën e internetit ngjitur. Ata që nuk gjejnë vende, ulen të hanë byrekun e famshëm me gjizë në bordurat e vitrinës sime. Më pas, natyrisht, do të pinë cigare siç pinë të gjithë 15-vjeçarët në botë; shpejt dhe me ankth, deri në gjysmë, për ta shuar mbi vazot e ish-luleve që duhet të zbukuronin vitrinën nga jashtë. Pas mesditës, rrugica pushtohet nga slogane, si: “I’m the top sex of the world”, “Dolce Gabana per sempre” ose, në rastin më të mirë, “Termator”, që do të thotë Terminator, por që kanotiera 5 masa më e madhe, valëvitet dhe nuk e lë të lexohet e plotë. Ndodh, por jo gjithmonë, që të kesh fatin të sodisësh një puthje të gjatë dhe komplete me të gjitha elementet brenda dhe jashtë. Në përgjithësi nuk ndodh në rrugicë, në ecje. Normalisht, është diçka që ka nevojë për një skenë, e kuptoj. Për këtë, i duhen vende shumë më të dukshme dhe më popullore se vitrinat e mia. Por njëherë, pata fatin të isha dëshmitare e kësaj skene mes një “I can make cool kids” që mbaronte ku fillon barku dhe një subjekti me mbathje me viza, 4 gisht nën të cilat vareshin xhinset e stërmëdha. Zgjati 6 minuta pa ndërprerje. Ajo çka u ndërpre, ishte jeta në rrugicë. Edhe era mbeti pezull mbi tre pemët e vetmuara. Natyrisht që çdo gjë rimori forcë dhe komente shumë më tepër për të kompensuar ato 6 minuta. Por diçka më thotë se shumë ëndrra prishën gjumin e asaj nate.

Një fletë e palosur dhe e ngecur me kujdes paksa mbi bravën e derës prej xhami, më tërheq vëmendjen. Ndiej mbi vete shikimin e burrave nga bari ndërsa e fus në çantë, të palosur, dhe bëhem gati të hap derën. Imagjinata e tyre mëngjesore, e spërkatur me avuj rakie dhe kafeje turke, thur kushedi çfarë histori admiruesish që më lënë bileta dashurie. Besoj. Në fakt, është oferta e fundit e antiinfiamatorëve, që arrin e përditshme sa herë bie shi. Pyes veten si funksionon marketingu në depot farmaceutike. Ditë me shi: “Gati për ofertat e analgjezikëve kundër dhimbjes?” Shën Valentini: “Gati me ofertat e viagrës?” Duhet një mendje akute që të drejtojë shijet farmaceutike shqiptare me një kalendar në dorë. Marketingu drejton, nuk bindet. Për ata që nuk kanë një ide të zhvilluar farmaceutike, por ju shpjegoj më mirë diçka mbi antiinfiamatorët. Mos u frikësoni, nuk është kimi farmaceutike.

Antiinfiamatorët janë si mielli për picajolin. Pra, në farmaci, sidomos kur bie shi, është sikur të jeni vazhdimisht në festën e picës. Edhe ofertat farmaceutike e vërtetojnë: merr 5 dhe i paguan nesër, merr 10 tipe të ndryshëm me skadencë të afërt, i paguan me këste derisa të vdesin të gjithë. Goxha oferta për farmacistët!

  • -Mirëmëngjesi zotëri!
  • -Mmmm….tipi me këmishë rozë model vitet 70, me shtrëngim penzash në atë që dikur ka qenë bel dhe tani është bark, më përplas mbi banak recetën dhe një tufë çelësash që rrokullisen. Më buzëqesh pak gjatë (mos duhet ta njoh dhe neuronet e kujtesës sime janë në tilt?), por buzëqeshja zvirdhet përpara fytyrës sime idiote që s’arrin të mbajë mend. Natyrisht, në recetë kemi 4 lloj mielli, sorry, antiinfiamatorësh.
  • -Nëse ka probleme me stomakun……
  • -Me trurin, veç me trurin ka probleme plaka, – dhe me anë të një shtrembërimi në fytyrë më bën të qartë bezdisjen nga pyetja ime.

Ndërkohë, po pastron thoin e fundit të dorës së majtë me atë të dorës së djathtë. Të dy bashkë kalojnë edhe gjatësinë e gishtit të vogël, por ama kapardisen secili me nga një unazë të rëndë floriri. Herë pas here, ngre pak kokën në një vështrim mosbesues, të tipit “e di që më njeh, mos bëj sikur”.

  •  -Tri herë në ditë nga një kapsulë, pas buke. Në rast se….zonja (për pak thashë plaka, por mosha në recetë thotë vetëm 58 vjeç) ka dhimbje stomaku…

Prapë shenja bezdisjeje. Nuk e di, por kam përshtypjen që disi e kam zhgënjyer…

  • -Shkruaja gjithçka mbi kuti dhe m’bëj gati faturën. Saaaa? Pse vetratat e tua do të paguaj unë?
  • -Zotëri, çmimi është fiks, e keni mbi kuti të shkruar.

Pas tij, dy vajza po humbasin durimin.

  • -Mirë mirë,-më zë fjalën në grykë me një gjest dore. Hap portofolin ngadalë nga ku nxjerr një tufë me lekë dhe gishti i fundit me unazën në dukje, ngelet lart.
  • -Zotëri, kusurin! Por kësaj radhe refuzimi teatral i kusurit thërrmohet nën një sirene të tmerrshme që na bën të hidhemi përpjetë.
  • -Mut Mercedesi!

Tmerri mbaroi, s’ka rëndësi i qëllimshëm apo jo. Por, ndërsa subjekti kthehet të ikë, ndodh diçka e çuditshme. Vajzat e sapohedhura përpjetë nga alarmi, gati për ta mallkuar deri në paraardhësit e panjohur të shkaktarit, bien përtokë si gjethe të këputura. Ngelen pa fjalë ndërsa varen të dyja nga fytyra idiote e pa shprehje para meje. Diçka më thotë që Don Zhuani ynë është mësuar me këtë sjellje; duke dalë, bën një sforcim me cepin e buzës së majtë që përshëndet (apo ngërdheshet?) dhe vajzat humbasin në hapësira misterioze

  •  -Po? Mirëdita!
  • -Atëherë?
  • -Atëherë, doktoresha, shoqja ime ka një prurit.
  • -Po, është vizituar?

Heshtje.

  • -Sa shpesh e ndien?

Heshtje.

  • -Mirë, në çfarë vendi e ndien….pruritin?
  • -Është një prurit…anal.
  • -Ah, ok. Po vuan nga hemorroidet …shoqja? Ka problem me jashtëqitjen?
  • -Shiko doktoresha (jo vetëm që flet shoqja e vajzës me prurit, por flet me breshëri). Ju jeni një grua e kulturuar që ka parë botë me sy. Besoj duhet ta dini më mirë se unë që ka mënyra e mënyra për t’u depiluar. Vetëm se ajo shtriga e farmacisë tjetër, ajo është një m-o-s-t-ë-r. Kur i thashë ca halli kisha,kishim, më fal, ia la fajin motrës sime, estetistes.
  • -Ok, ok, të dëgjojmë si është puna! Me siguri do të bëhet fjalë për alergji nga strishat depilatore. Cilat keni përdorur?
  • -Sheqerin. Sheqerin e nxehur.  

Ok, mëngjesin e kapërcej gjithmonë, por kështu i bie të kapërcej edhe drekën!

Kështu fillon dita: me një erë të çmendur nga jashtë xhamave që më fut mornicat. Psherëtij, ndez radion që mbaj fshehur nën banak dhe bëhem gati t’i futem recetave që duhen dorëzuar. Por zhurma e lagjes qenka më e fortë se Nanini sot.

Duhet ta dini që ka dy çështje, ngushtësisht të lidhura me njëra-tjetrën, që, siç do ta kuptoni, bëhen vendimtare për të ardhmen time: Bari i lagjes dhe frekuentuesit e tij, eskluzivisht vendalinj.

Në të majtë të farmacisë gjendet bari i lagjes, ai i rrugës kryesore. Sepse, natyrisht, çdo lagje e respektuar ka dy bare. Njërin, në zemër të lagjes, më i mbrojtur nga sytë e kalimtarëve kuriozë; ky është ai më moderni, më i qeti, më i sigurti ose bari i seksit femër të lagjes. Një televizor i madh në sfond, kur nuk është orari i telenovelave turke ose braziliane (që të bëjnë të kuptosh sa larg është modeli i flokëve të tua nga një krehje e vërtetë femërore), transmeton pa ndalim Fashion TV ose supermodele në kostum plazhi, që të sjellin në mend idenë e vetëvrasjes kur je veshur me rroba të gjera!

Ti ulesh dhe kërkon një birrë të ftohtë, mbase për të mbytur pritshmërinë e performancës seksuale femërore në birrën e zezë lokale që është një mrekulli më vete. Kamerieri 18-vjeçar me fytyrën akneike të sheh sikur do të të burgosë. Kthen kokën rrotull dhe ….ka të drejtë ai! Në tavolinat moderne dhe jokomode të barit, sheh thonj të lyer e me pamje që mund të të tregojnë historinë e botës. Spikasin mes tyre cigare me shije menteje dhe kapucino me pana, lëng frutash, çaj jeshil apo, e shumta, pija më e fortë, çokollatë e ngrohtë. Çfarë mund të bësh? Mendon se mund të zgjedhësh barin tjetër, atë me pamje. Është vërtet i shëmtuar, i pisët, edhe muret i bien era cigare dhe alkool, ama ka një pamje të shkëlqyer.

Bari në rrugë! Po mos mendoni me pamje nga rruga. Bari vetë shtrihet më shumë mbi trotuar sesa në vrimën e errët e me erë, që deklaron në letra e kufizon me murin e farmacisë. Shi apo diell, borë apo 40 gradë përjashta, burrat e lagjes janë gjithmonë në të njëjtat karrige, nën një tendë që nuk ka më ngjyrë, të kthyer gjithmonë me fytyrë e trup nga rruga. Flasin mes tyre pa u parë për të mos humbur asnjë fakt të rëndësishëm të rrugës. Fatmirësisht, nga banaku i farmacisë, pa qenë nevoja që të ngrihem nga vendi, dëgjohet çdo gjë. Po, vërtet, çdo gjë. Duhet ta dini edhe që nuk ka asgjë, por vërtet asgjë që mund t’u shpëtojë burrave të barit të lagjes. As makina e vitit të fundit e blerë (nuk thonë kurrë “ e vjedhur) që hyn si eveniment në lagje, as qiraxhinjtë e ri të lokalit që jepet me qira, ndërsa pronarët janë jashtë shtetit e që natyrisht nuk dinë asgjë, as nusja më e re e lagjes që ka ngelur shtatzënë e që i shoqi nuk e di akoma. Aq më pak hapja e një farmacie të re ngjitur, me gjithë atë tabelë të stërmadhe e me titullin “Dottoressa” në italisht. Po mbi komentet e këtij fakti preferoj të mos ndalem, është më mirë kështu!

Anëtarët me të drejtë ortakërie në këtë bar janë 5. I pari, ose Romeo i lagjes, vishet gjithmonë me kostum e kravatë, mbush rrugicën me të njëjtin parfum dimër-verë dhe parkon në mënyrë demonstrative, makina superluksi që i biri (pronari i garazhit ose Sony) mban për t’i sjellë vërdallë me shkrimin “Shitet” nga prapa. Nëse nuk i dëgjohet zëri për më shumë se 5 minuta, do të thotë që në rrugë po kalon një minifund me një palë këmbë të denja për të mbetur pa fjalë.

 I dyti njihet nga aksenti. Ka zbritur nga një qytet i veriut rreth 10 vjet më parë, kohë që i ka dhënë mundësi të përziejë aksentin e veriut me fjalë të dialektit tiranas; një përzierje shumë e përhapur së fundmi. Punon sa dyfishi i të gjithëve, por natyrisht, do t’i duhen shumë e shumë vite që të trajtohet si i barabartë me ta . Është ai që u shërben të tjerëve, sidomos me punët që në lagje nuk i do askush.

I treti duhet të jetë mosha ime. Është një djalë i shëndoshë, i gjatë e pak i kërrusur, që vjen me sytë me sklepa e me shapka; vë bast që edhe dhëmbët i lan çdo dy muaj. Për fat, zgjohet vonë. Sepse ardhja e tij në bar, pas 5 minutash, shoqërohet me diskutime shumë, por shumë të zjarrta mbi sa, p.sh., qelbësirë ishte arbitri mbrëmë. Pastaj, kalohet, si një dhe një që bëjnë dy, në rishikimin e aftësive profesionale të trajnerit të Interit. Oh sa kam mësuar mbi lëvizjet taktike të munguara të Interit! Mund të shkruaj një libër që do të çudiste edhe vetë Moratin!

I katërti është i biri i Romeos, pronari i garazhit. Vetëm se, duke qenë se ai është personi që mban lart flamurin e kapitalizmit në lagje, kuptohet, është shpesh i zënë. Kur është prezent, së bashku me 130 kilet e tij për 160cm, baristi shfaqet me buzëqeshjen vesh më vesh; ofrohen birra, e jo më raki!

I fundit është më i rëndësishmi! Flet pak, vetëm kur e kërkon rëndësia e situatës, fjala e tij zë vend në lagje. Tymos pa pushim çfarëdo, mjaft të bëjë tym nën vetullat shumë të dendura e të gjata. Kolla e mbytur çdo tre minuta më siguron për praninë e tij. Peshon sa gjysma ime dhe bie era raki nga mëngjesi në darkë. Ka hyrë vetëm një herë në farmaci me recetë në dorë. Aty bëra gabimin e pafalshëm ta lija të priste në radhë dhe që atëherë jo vetëm që nuk hyn më, por më sheh me dyshim e përbuzje çdo herë që kaloj nga shtëpia për farmaci dhe përshëndes me një “mëgjes” nëpër dhëmbë.

Është e shoqja që vjen fiks dy herë në javë në farmaci; merr për të ilaçe tensioni, diabeti, asme…..së fundmi, edhe pastrues të mëlçisë që më bëjnë për të qeshur. Ah, dhe një gjë të fundit: e gjithë kjo panoramë ka për sfond muzikor tallavanë e momentit. Ose muzikë popullore të zonës, që nuk kuptohet nëse vajton nga halli apo nga rakia. Ndërsa si aromë, atë të pangatërrueshmen e rakisë esëll me ndonjë pilaf e qofte për stomakët e pamësuar. Ja pse jam e detyruar të lë radion ndezur në farmaci. Për të dalë jashtë, sidomos kur më pihet një cigare, as që bëhet fjalë. Por nuk ju thashë motivin e përbashkët që mban në këmbë barin. Është bari i lagjes në zemër të Tiranës; si i tillë, gëzon statusin e sigurt të vendalijve.

Si çdo lagje e respektuar në Tiranë, edhe kjo ka ligjet e veta. Nuk bëhet fjalë për të fortë apo për banda me emër, as për lagjen me gjimnazin me vajzat më të bukura. Thjesht, këtu vlen ligji i vendalijve.

Po si dallohet vendaliu?! Vendaliu ka të drejtën e fjalës së fundit, të vendit më të mirë në bar, të gjykimit për të gjithë dhe për gjithçka, e mbi të gjitha, të uljes së çmimit. Nuk ka rëndësi nëse je farmaciste apo shitëse peshku; nëse çmimin e thua me zë të lartë sipas tipit të fytyrës që ke përpara apo e vendos Ministria e Shëndetësisë. Ti ke para vetes vendaliun. Vetë ky fakt është një nder që të bëhet, që të jemi të qartë. Por, kujdes! Ka një nen tepër delikat në ligjin e vendalijve që quhet neni Far West.

Të shpjegohem: ti duhet patjetër t’i ofrosh ulje çmimi vendaliut, por pa e përfolur, pa e vënë në siklet atë. Sepse nëse do ta bëje, jo vetëm që do të ishte ofendim për vendaliun (dhe këtu mosha e tij nuk hyn), por do të të përplaste mbi banak edhe dyfishin e gjithë faturës, duke të ofenduar ty si tregtar.

Ama nëse e bën pa zhurmë, me elegancë, vendaliu e vlerëson, dhe respekti shtrihet përtej aftësive të tua personale tregtare. Respekti prek aktivitetin tënd, duke i dhënë atij statusin e një aktiviteti të dobishëm që ngre emrin e lagjes. Natyrisht që vendaliu s’mund të presë në radhë si gjithë të tjerët, për shembull si çifti i kosovarëve që jetojnë sipër teje prej 8 vjetësh, apo si një i huaj. Larg qoftë! Vendaliu të bën një shenjë diskrete nga cepi i farmacisë, dhe të takon ty të shërbesh si atë që ka radhën (që të mos ngrihen ankesa), por njëkohësisht e kryesisht, edhe vendaliun. Ah, harrova t’ju them edhe diçka: Vendalinjtë e së njëjtës lagje, urrehen të gjithë në një cikël perfekt. Të gjithë kanë diçka të re apo të vjetër kundër komshiut, kundër atij që nuk i dha dyqanin me qira, aq më tepër, aq më keq, duke preferuar vëllanë. Natyrisht që urrejtja shkon e vjen në dallgë thashethemesh që përplasen në farmaci. Por kurrë, asnjëherë s’duhet të komentoj më shumë se ç’duhet. Sepse pikërisht këtu qëndron kleçka. Të thuash gjithçka, do të thotë të hysh në sekrete familjare qindravjeçare e testamente të vjetra, që një avokat pasurish do t’i paguante me flori. Pa e kuptuar, ndërsa mat tensionin ose përgatit shurupin. Njëkohësisht, duhet të dozosh shurupin, ta përgatisësh, t’ia japësh fëmijës me shpresën që t’i mbyllësh gojën, të paktën atij, nëse s’mund ta bësh me të ëmën. Por mbi të gjitha, të kesh kujdes që të thuash diçka, sepse pritet një farë reagimi nga ty, por diçka që të mos jetë shumë agresive për vëllanë që vërtet ka falsifikuar dokumentet e shtëpisë dhe ky është krim (jo për faktin se përbën krim penal, thjesht për faktin që nuk i bëhet vëllait), por, ama, të mos ngelen gjurmë të asaj që thua. Sepse nuk është se po të kërkohet mendimi. Eh, jo! Çështje e ngatërruar diplomatike. Mbi të gjitha, sepse nuk dihet kurrë fati i një urrejtjeje të shpalosur me vite; mund të kthehet në një aleancë të rigjetur familjare sa hap e mbyll sytë. Kur? Kur një barbar (i huaj, dhe këtu hyjnë gjithë jo vendalinjtë) hap një dyqan në habitatin e tyre, ose, më keq akoma, kur një vajzë/grua e bukur jo vendalije nuk bindet se të qenit e përzgjedhura nga një vendali (pavarësisht se ky i fundit nuk përmbush asnjë nga kërkesat e saj, ç’hyn kjo?!), është gjëja më e mirë që mund t’i ndodhë. Hapu qiell! Po ju them vetëm se varet nga inteligjenca e vajzës/gruas, nëse do të bindet me të mira nga kërcënimet e kopesë apo do bindet me fakte; më mirë të mos shpjegojmë cilat fakte.

Por si fitohet statusi i vendaliut? Duhet ta dini që ka njerëz që e kërkojnë këtë status për vite me radhë dhe akoma nuk e kanë. Sepse këtu hyjnë në punë shumë faktorë: politika, prejardhja, dialekti, financat (jo ato realet, ato që duken nga jashtë), por mbi të gjitha, hyn dëshira për këtë status. E kanë arritur, pak a shumë duhet thënë, ata që erdhën në Tiranë gjatë komunizmit. Me kusht që të braktisin dialektin e prejardhjes duke e zëvendësuar me atë tirons. Kjo jo sepse janë më të mirët. Thjesht sepse pas tyre, zbritën të tjerë dhe dihet, e keqja e vjetër duket më e ëmbël kur vjen e keqja më e re. Zor se do ta arrijnë kurrë kosovarët-tepër të pagdhendur. Asnjëherë emigrantët-shumë tangërlliksa.

Se mos quani vendalij ata që jetojnë në periferi?! Zoti na ruajt prej tyre! E vetmja kategori që ka shpresa, janë gratë që martohen me vendalij. I shpëton dëshira e tyre e flaktë për të humbur sa më shpejt origjinën, dialektin dhe për të përqafuar fort e me pasion kauzën e vendalinjve.

Kjo është lagjja ku kam fatin e padiskutueshëm të jetoj e të punoj. Le të flasim tani për ligjin e të qenit grua në këtë lagje, për më tepër, VETËM! Atëherë, faji dhe turpi u mbetet prinderve që ma lejuan. Edhe pse s’thuhet me zë të lartë, kuptohet nga shikimet që i hidhen sime mëje kur vjen. Sidoqoftë, për të qenë vetëm në një lagje vendalijsh, duhet të kalosh provimin. Pjesa e parë e provimit: “si vishesh?”.

Këtu eci e sigurt si një tren; xhinset në modë të zgjedhura për mua natyrisht nga Emilio, me prerjen e tyre androgjene për të cilën kam paguar një faturë stratosferike, më bëjnë të dukem aseksuale, gjithçka tjetër përveçse femër. Në këmbim ama, më kompenson në seriozitet fakti që nuk kam një tufë flokësh të shëndetshme “oksigjené”, ashtu si një grua e moshës time duhet t’i ketë. Për burrat, jam një ufo uniseks, për gratë, një gjynahqare që s’kam më shpresa.  

Pra veshja ime rutinë e ka kaluar provimin. Provimi i fundit është ai i zotësisë profesionale. Sigurisht që u takon vendalinjve ta vendosin.

Fakti që më gjejnë gjithmonë me kokën ulur në kompjuter (pavarësisht se mund të jetë horoskopi, apo studimet më të fundit farmakologjike nga bota), luan në anën time. Me thënë të drejtën, është edhe një mënyrë për t’i shpëtuar sagës së tërë familjare në shekuj që shpaloset ndërsa shet një shiringë. Le të flasim troç! Pas asaj që ndodhi në lagje dhe për të cilën unë ndihesha fajtore, doza e indiferencës apo profesionalizmit, quajeni si të doni, tek unë arriti majat. Parimisht, ndjek gjithmonë teorinë e tri minutave, teori kjo e sprovuar nga eksperienca e doktorit, mentorit tim. Të shpjegohem: mjeku ka përpara një pacient (banaku im i shkretë, kur bie shi sulmohet nga katër pacientë që flasin njëherësh), dhe gjithë kohën që i duhet në dispozicion. Aq më tepër kur fama dhe mosha ia lejojnë, faktori kohë përkthehet fare qartë në para. Dhe ndërsa pacienti që ka shkuar të vizitojë prostatën i flet urologut për dhimbjen e krahut, mjeku ka mbaruar diagnozën, ka në mend recetën dhe mund të studiojë pacientin para vetes, gjithmonë nëse ky i fundit ia vlen. Ndërsa farmacisti, jo! Farmacistit i përplaset mbi banak një recetë, shumë shpesh, edhe tri njëherësh. Duhet të kuptojë shkrimin (dhe vetëm kjo merr të paktën 5 minuta), të gjejë me mend moshën që në 99% të rasteve mungon, t’i thotë me lezet pacientit që mjeku ka shënuar të njëjtin ilaç në tri emra tregtarë të ndryshëm për të mos prishur raportet me asnjë nga firmat farmaceutike, të pyesë nëse pacienti mund t’i marrë barnat apo ka sëmundje që nuk e lejojnë, t’i dozojë ato sipas peshës (me mendje, kurrë me shkrim para pacientit) dhe në fund, të llogarisë çmimin.

Dhe për të gjitha këto, ka maksimumi tre minuta.Shpesh, puna mbaron këtu. Akoma më shpesh, pacienti të shqit i zemëruar recetën nga dora duke të pyetur ku është farmacia tjetër më e afërt. Por ama në këto tri minuta luhet gjithë karriera jote e ardhshme, emri i mirë i yti dhe i farmacisë. Kjo vlen në një farmaci normale ku ka vlerë receta. Dhe jo në këtë lagje.

“Ç’na duhet receta (që përkthehet në pritje te mjeku dhe lekë mbi dorë o nën dorë) kur kemi përballë një vajzë të gjatë si gjirafë që na dëgjon me vëmendje? Dëgjon ato që na dhembin e ato që do na dhembin, ato që kanë ndodhur e ato që kanë për të ndodhur. I dëgjon të gjitha me një fytyrë serioze e të menduar. Varja recetës!”. Për shembull:

  • -Doktoresha, po mendoja dje që ato insulinat që më shkrijnë sheqerin në gjak, ka mundësi ta kenë ato fajin për prostatën?

Shikimi im i habitur, sikur të kisha përpara sintezën in vitro të një insuline!

  • -Thjesht fare, sheqeri që ikën nga gjaku, ku shkon? Grumbullohet dhe formon atë masën që më shpjegove ti rreth prostatës. E thjeshtë! Kështu që vendosa që insulinën e darkës ta bëj direkt e në prostatë. E di si kam fjetur? Si kurrë më parë!

Marr frymë thellë dhe gjithë të rejat e fundit që sapo kam lexuar për të ardhmen e insulinave spray, largohen me shiun e pasdites.

Por nëse qyqari i radhës nxjerr recetën e rimbursimit dhe natyrisht që hesht në faj, shtyhet me përbuzje nga ai që është pas. Sepse nga ajo recetë farmacisti ka vetëm telashe. Ajo recetë dëshmon vetëm dy gjëra të sigurta: pacient i varfër në banak, telashe dhe asnjë fitim. Jemi apo s’jemi në kapitalizëm? Nuk ka më barazi komuniste. Një pacient matet me kohën që të humbet dhe paratë që shpenzon. Në përgjithësi, kush të çan kokën me hallet e tij, të numëron të gjitha sëmundjet e tij dhe ato të familjes, ka shumë kohë dhe pak para për të harxhuar. Ndërsa kush shpenzon lekë, nuk shpenzon kohë. Parkon keq përpara farmacisë, e ka me nxitim, blen çfarë i duhet dhe çfarë i bie në sy që bën status (mund të mungojnë antibiotikët në farmaci, por kurrë karamelet që ka në reklamë Canale 5), paguan gjithmonë me nxitim e nëse je vërtet i zoti në llogari me mend meqë fatura nuk njihet akoma, e bën të paguajë dyfishin. Pastaj është kategoria e atyre që prishin lekët e të tjerëve. Është kategoria që kërkon më shumë përkushtim, meqenëse janë më të dëshiruarit e çdo tregtari. Kërkojnë seriozitet, profesionalizëm, përkushtim, por nëse i ke trajtuar siç duhet, kthehen gjithmonë, e nëse kthehen, tri minutat që ke shpenzuar për ta janë si të kesh mbjellë një pemë floriri. Por nëse ke punuar në Itali, e pamundur të gabosh me këtë kategori, i trajton siç duhet, natyrisht jo ata, por kartat e tyre të kreditit. Duhet thënë ama që pleqtë e Tiranës janë të edukuar, e dinë vendin që u takon e nuk kalojnë cakun duke kërkuar respekt të kotë e të pamerituar thjesht me pretekstin e moshës. Natyrisht, bëjnë përjashtim vendalinjtë. Përfaqësia e tyre me kohë të plotë, e ulur sa mbaron cepi i farmacisë sime, ose, burrat e barit ngjitur, janë prova më e mirë që, nëse ke kaluar provimin e lagjes, je nën mbrojtjen diplomatike më të sigurt në botë. E para: duhet paracetamol apo aspirinë, apo alkool? Ata janë ulur jo më larg se një metër larg derës time por ama dërgojnë kuzhinieren e shëndoshë që mbush me erën e qepës së skuqur gjithë farmacinë. Ose thërrasin me zë të lartë njërin nga djemtë e lagjes që kalon me biçikletë. Por rasti më poshtë tregon më së miri se çfarë shkalle respekti kam arritur vetëm në 2 muaj.

Qëkur e kam hapur farmacinë, fatura e energjisë më vjen sa dyfishi i qirasë që paguaj. Dritat ndërkohë vijnë e ikin me një ritëm që e bën farmacinë një diskotekë. Ama fatura, ajo arrin e shëndetshme prej dy muajsh. Nëse dikush nuk jeton në Tiranë, nuk mund ta kuptojë. Por në Tiranë mjaft të ngresh kokën drejt qiellit dhe në vend të yjeve të përshëndesin gjarpërinj fijesh elektriku që s’dihet nga nisin e ku mbarojnë. Ama dihet për çfarë duhen: për furnizim “privat” e gratis me energji elektrike. Në fakt njëra nga këto fije shërben për të vjedhur energjinë nga farmacia ime në kushedi çfarë destinacioni. E pamundur të ndjekësh me sy fillimin dhe mbarimin. E pamundur të kesh një përgjigje nga Tania ose pronarja e lokalit, që ngre supet çdo herë që e pyes.

Le t’i themi gjërat siç janë. Nuk është se nuk isha mësuar tashmë me faturën, por do të ketë qenë edhe ajo dita “X”, që thotë Emilio për ne femrat që s’bëjmë seks prej “Y” muaj, që mbushi kupën. Për të bërë diçka të …tmerrshme… komplet të pazakontë në lagje: thirra policinë! E kuptova që pas “alo-s” sesa absurde tingëllonte ajo çka denoncoja unë.

  • -Çfarë, çfarë?

Polici, nga ana tjetër e fillit, më qëlloi pa asnjë fije humori:

  • -Nuk ka zjarr, e kuptova. Po të shtëna?

U ndjeva keq, kjo është e vërteta. Si mund të abuzosh me kohën e policëve e t’i shqetësosh për një vjedhje korrenti, kur secili prej tyre përballon të paktën një shkëmbim zjarri në ditë? Ndërsa përpiqesha të fshihesha si struci pas tufës me receta, një motor policie parkoi përpara barit. Truri im i sprovuar me provime, teza, prapë provime, sforcohej më kot duke kërkuar diçka me kuptim. Diçka që t’i falënderonte për gatishmërinë, të shfajësohej dhe njëkohësisht, të mos më bënte kaq idiote në sy të tyre. Por ndërsa prisja nga një moment në tjetrin të hapej dera nga një uniformë blu, dëgjoj të qeshura energjike që shpërthejnë nga bari ngjitur. Një pjesë e mirë e korit nuk është e re për mua. Në mes të aktorëve kryesorë, dëshmitarë të padiskutueshëm të çdo ngjarjeje në jetën time tani e tutje, tunden nga e qeshura dy barqe me uniformë me nga një birrë në dorë.

  • -…Pa burrë, vetëm, studiuar jashtë, serioze. Ky është plaku-kryeplak me vetulla për flokë.

Vetëm kaq arrita të dëgjoj në mes të të qeshurave alkoolike. Ama e rëndësishme është që policët nuk hynë në farmaci. Jo vetëm kaq; si për mrekulli, fatura tjetër arriti me zbritje! Gjithçka shkoi në vend: respekti me aromë mëshire, më stabilizoi në lagje në një pozicion të admirueshëm. Natyrisht, estrogjenet e mia mbetën të vetmet kryengritëse, por duhet thënë që ditët më pas, arritën të lënë gojëhapur edhe ato.

Dhe ja ku jam në perëndimin e vitit që realizoi ëndrrën time!

Shkëputur nga romani me të njëjtin titull.

Botues: UET Press

Mimoza Ahmeti – dy poezi

Shpirtka ime e vogël

Shpirtka ime e vogël

nga puthjet e mëmës sate

mëso se një vetmi e pandalshme

do të hapë udhën tënde,

një vetmi është çdo udhë,

një vetmi, çdo njeri.

Shpirtka ime, përgatitu:

një herë të paktën në jetë

një çmënduri kolektive

do ta godasë ëndrrën tënde

dhe askush s’do të dijë

nga erdhi.

Pastaj një akord paqësor

kolektiv

që përsëri nuk shpjegohet dot-

është si të shpjegosh erën-

do të fashitë gjithçka.

Dhe prapë ti, shpirtka ime e vogël,

do të shkosh fillikate:

do të ketë shumë ëndrra

që u ngjajnë fytyrave,

duarve,

dhe që freskojnë fytyrën

tënde dhe duart e tua:

por kjo do të jetë si uji-

vetëm rrjedh. Nuk qëndron.

Që të jem më e qartë me ty

shpirtka ime, mos harro:

njerëzit janë si mizat-

të ndotin në tortën e zemrës.

Dhe më i miri prej tyre

ta menderos një herë …

Unë të puth shumë

shpirtka ime e vogël,

sepse është kështu.

Bëhu i bukur

Bëhu i bukur sonte!

Dëbo grindjet, largimet dhe heshtjen e vrazhdë nga kujtesa.

Sillmë ndërmend mua.

Dhe veten!

Eja duke kënduar një këngë burri për jetën!

S’ka rëndësi se qysh, veç thuaja këngës trime,

me një tufë ëndrrash si tufë zogjsh

                hapur në mijëra drejtime!

Jo i vogël në shpirt,

                as i ngushtë!

Sonte

të dua të gjallë e të çlirë si natyra

dhe Njeri – zotërues i natyrës dhe vetes

gjithmonë!

Të dua pranë! Kuptomë!

Kam etje për krahët e tu mbi supet e mia,

për çlodhjen e kokës sime në qafën tënde

si në një qafë lisi!

Nuk të kërkon cektësia, por thellësia.

Të dua të ndershëm, të pakfjalë e të mençur;

të lodhur nga puna, kurrsesi nga jeta!

Të jesh i pastër, të biesh erë ujë si guri!

Të pafund të dua, të kem ku të mas vetveten!

Të dua të fuqishëm, të më ngresh peshë gjithë ç’jam – trup e ëndërr!

Që pastaj, kur të kthehem, pas mbrëmjes

e gjer natën vonë, të shkruaj vargje

shumë herë më të bukur e më të guximtë

nga këta që shkrova.