Lista emërore e anëtarëve themelues të Partisë Demokratike,

Lista emërore e anëtarëve themelues të Partisë Demokratike

Sipas librit “Fillimet” me autor Preç Zogaj, f. 459-468 dhe paraqitur sipas origjinalit të dërguar në Ministrinë e Drejtësisë.

  • Në listën themeluese, në total, janë 345 anëtarë, nga të cilët meshkuj 288 ose 84%. Nga këta, kanë mbaruar shkollën e lartë 141 ose 41% (meshkuj 127 ose 90% e nr. të anëtarëve me shkollë të lartë). Nga numri i anëtarëve me shkollë të lartë, pedagogë (me kohë të plotë e të pjesshme) e mësues e përbëjnë 34; të gjithë meshkuj ose 100 % e anëtarëve pedagogë e mësues; mësues në sistemin parauniversitar janë 8. Nga lista e plotë, në total janë 140 studentë ose 41% (meshkuj 99 ose 71% nga nr. i studentëve). Po nga lista e plotë, në total janë punëtorë 41 ose 12% (meshkuj 40 ose 98% e nr. të anëtarëve punëtorë). Në listë janë edhe 23 persona pa të dhëna, ose 7% e totalit (meshkuj 22 ose 96 % nga nr. i anëtarëve pa të dhëna).

Aleksandër Gabriel Meksi, historian arkitekture/ Sali Ram Berisha, kardiolog/ Azem Shpend Hajdari, student/ Gramoz Josif Pashko, ekonomist/ Edmond Janaq Budina, pedagog/ Bardhyl Rexhep Reso, inxhinier/ Arben Fahri Imami, regjisor, pedagog/ Genc Pëllumb Ruli, ekonomist/ Preç Gjon Zogaj, botues/ Genc Stefanaq Pollo, arkeolog/ Eduard Aqif Selami, estet/ Merita Xhevit Zaloshnja (Hoxha), ekonomiste/ Shinasi Ali Rama, poet/ Arben Ramiz Lika, student/ Blendi Agim Gonxhe, student/ Tefalin Gjovalin Malshyti, student për anglisht/ Arben Faik Meçe, pedagog ndërtimi/ Arben Ali Demeti, pedagog, inxh. elektrike/ Bexhet Mehdi Reso, doktor veteriner/ Zenel Mustafa Hoxha, inxhinier/ Arjan Murat Manahasa, student arkitekture/ Frrok Mark Çupi, gazetar/ Edlira Bedri Dedja, pianiste/ Lazër Pal Stani, gazetar/ Gazmend Ahmet Mahili, student/ Eduard Xhevit Zaloshnja, pedagog ekonomi agrare/ Robert Musa Mane, inxhinier/ Albert Pilo Jerasi, pedagog/ Nardi Todi Gremi, pedagog/ Edmond Astrit Nemërçka, mësues/ Gëzim Mahmut Shima, inxhinier gjeolog/ Rasim Mal Hasanaj, mësues/ Refit Maske Nushaj, mekanik/ Petrit Nevruz Ruka, skenarist/ Edmond Vani Trako, pedagog, mjek/ Shkëlqim Nezir Daja, regjisor/ Ndriçim Xhavit Xhepa, aktor/ Konstandin Minella Kapo, inxhinier/ Albert Lutfi Shehu, mekanik/ Agron Simon Çika, mekanik/ Klement Kostaq Shahini, mekanik/ Tomor Maske Nushaj, inxhinier/ Bujar Kasem Ballo, inxhinier/ Kreshnik Ramadan Ndreu, inxhinier/ Robert Janaq Budina, student, regjizurë/ Bashkim Rexhep Omeri, student, inxhinieri mekanike/ Flamur Arif Koçi, regjizor/ Abaz Muharrem Veizi, mekanik/ Yzeir Agim Muço, inxhinier/ Tomor Sali Kokona, koreograf/ Ardian Mandi Petrollari, student/ Shahin Halit Kadare, mjek/ Alma Mete Bendo, studente/ Petrit Lirak Dodbiba, K. Sh. Kimike/ Bashkim Fehmi Sala, Inxh. elektrike/ Fatos Bejto Osmanaj, zv.drejtor i Përgjith. Art. eksp-importi/ Rexhep Mustafa Karapici, inxhinier/ Vladimir Myrfet Spaho, biolog/ Shaban Rexhep Memia, K. Sh. Biologjike/ Gëzim Rasim Koçi, student/ Enver Hasan Mustafaj, pedagog/ Elda Dhimitër Nuni, (pa firmë e të dhëna)/ Alfred Rrok Gemi, student, Inst. ILKF/ Mimoza Mihail Zhamo, (pa firmë e të dhëna)/ Ilir Ismail Dizdari, student, inxh. elektrike/ Zef Ndue Brozi, jurist, (mungon firma)/ Ardi Pirro Stefa, student për gjuhë-letërsi/ Ilenja Spiro Mëhilli, studente filozofi/ Emin Edmond Barçi, ekonomist/ Blend Mario Ashiku, mësues/ Bedri Xhevit Sakaj, mësues/ Ridvan Adnan Peshkëpia, student arkitekture/ Arben Beqir Broçi, student/ Dervish Rexhep Kurteshi, mësues/ Arben Sami Basha, pedagog/ Misret Idriz Sahiti, mësues/ Ndue Ndue Lugja, student gjeologji-miniera/ Dritan Durim Koçia, student biokimi/ Arsen Dule Çaushi, student, inxh. mekanike/ Përparim Njazi Demi, inxhinier, metalurgji/ Sokrat Andon Nesturi, inxhinier mekanik/ Ernest Ndue Marku, student, inxh. mekanike/ Ilirjan Xhelo Beqiri, student, pol. shoqërore/ Genci Qirjako Anastasi, inxh. mekanik/ Ilir Muharrem Caci, student, inxh. mekanike/ Admirim Xhevahir Xhindi, student, fizikë/ Sokrat Gaqo Loli, bibliograf/ Pandeli Arqile Çavo, teknik/ Edmond Lavdosh Dulaj, historian/ Luan Hodo Hoxha, punëtor/ Ardian Ramazan Saraçi, inxhinier/ Ilir Dhimitër Vreto, teknik/ Dilaver Esat Ismaili, teknik/ Besim Ramazan Mamaçi, inxhinier/ Gjergji Mihallaq Stoja, teknik/ Skënder Stavro Pashko, teknik/ Bujar Vasfi Barçi, ekonomist/ Kastriot Enver Qollia, elektronik/ Arben Ndreko Rino, inxhinier/ Fatmir Ismail Behluli, nëpunës/ Ilir Teki Malindi, jurist, nëpunës/ Fatmir Ali Tole, piktor/ Agim Avni Buxheli, operator/ Agron Ymer Domi, operator/ Ali Zenel Sata, teknik/ Ilir Myftar Myftari, Inxh. elektrik/ Thanas Koço Qirinxhi, mësues (muzike)/ Altin Sotiraq Gjergo, student (mekanik)/ Artan Avduraman Mezini, punëtor/ Mevlan Seit Shanaj, regjizor/ Agron Vehbi Bala, redaktor/ Bashkim Malo Zahaj, skenograf/ Rexhep Ali Aliaj, piktor/ Sulejman Halit Mato, shkrimtar/ Zyber Fadil Dashi, këngëtar/ Hektor Prokop Glini, inxhinier/ Lulëzim Haxhi Çollaku, teknik/ Sotir Llambi Qiriaqi, teknik/ Dhurata Nuredin Zoto, zooteknik/ Andrea Filip Lako, student (juridik)/ Konstandin Naum Qarri, student, inxh. nafte/ Artan Edi Asllani, student, inxh. elektrike/ Ervin Petrit Peshkëpia, student, inxh. elektrike/ Ilir Haki Zylfi, student, inxh. elektrike/ Rezart Fejzi Muja, student, inxh. elektrike/ Labeat Ndrece Jakaj, student, inxh. elektrike/ Ilir Dalip Kurti, student, inxh. elektrike/ Besnik Mehmet Bajra, student, inxh. elektrike/ Arben Aleksandër Tashko, pedagog/ Petraq Dhimitër Shamo, pedagog/ Lutfi Hysni Saqe, inxhinier/ Leonard Pavlli Gjini, pedagog/ Esat Abdulla Emiri, pedagog/ Kristaq Koço Strakosha, pedagog/ Vehbi Islam Sallaku, laborant/ Emil Gaqo Prodani, inxhinier/ Vladimir Jorgo Shahini/ Mimoza Pëllumb Pashko/ Bujar Nezir Bujari/ Shpendi Luan Kubarçe/ Artan Guri Shytaj/ Ilirjan Themo Kaxhiani/ Franc Frederik Ceroni/ Eduard Isa Dervishi/ Artan Arshi Taullai/ Stavri Milo Marko/ Kastriot Dilaver Sulçe/ Ferdinand Aqif Mara/ Edmond Betim Kertusha/ Jorgo Vasil Ferra/ Arben Irakli Prifti/ lndrit Pandeli Siapeta/ Arben Bektash Ismaili/ Adriatik Avni Hazerai/ Shuaip Selfa Beqaj/ Mirush Hamdi Deliallisi/ Ilir Qabir Hysi/ Taulant Tefik Bityraku/ Altin Hamit Qoshja/ Dashamir Hamit Shehi, ekonomist/ Jakov Sllavko Plevneshi, murator/ Hysen Zyhdi Saraçi, mekanik/  Edgar Rahmi Myzyri, mekanik/  Edmond Jordo Mosko, elektriçist/ Jaho Zeqir Zeqo, inxhinier/ Nexhat Zim Gjinali, inxhinier/ Sokol Rafet Shalci, teknik/ Vladimir Myfit Maliqi, teknik/ Vangjel Sotir Kozma, teknik/ Mina Pandi Cani, teknik/ Nesip Petrit Kavi, teknik/ Llambi Kristaq Pepo, teknik/ Arian Muharrem Gjikondaj, inxhinier/ Piro Sokrat Gjini, inxhinier/ Lili Nastas Dhame, Kandid. Shk. Inxhinierike/ Skënder Xhaferr Allkja, inxhinier/ Dhurata Qemal Leka, inxhinier/ Luljeta Xhezmi Mebelli, inxhinier/ Adnan Xhemal Samarxhiu, inxhinier/ Sinan Mane Brahaj, nëpunës/ Gjon Bib Leka, inxhinier/  Qazim Tahir Striniqi, inxhinier/ Remonda Kareman Prendi, teknike/ Fadil Sulejman Sallufi, inxhinier/ Kostaq Stilian Kaskaviqi, arkitekt/ Viktor Resmi Hebibasi, pedagog/ Koço Vangjush Bode, inxhinier/ Ardian Ismail Shehu, inxhinier/ Kont Rrok Rrjolli, pedagog/ Paulin Vase Kola, pedagog/ Saimir Ahmet Lolja, pedagog/ Herkole Pirro Sava, pedagog/ Lulëzim Mil Hamelli, pedagog/ Ejup Adem Gashi, arsimtar/ Rinush Fetah Idrizi, studiues/ Luan Rasim Pirdeni, pedagog/ Vasilika Andon Strakosha, nëpunëse/ Bashkim Osman Gazidede, pedagog/ Drini Nuredin Zota, elektronist/ Ilirjan Çajup Rusmali, jurist/ Nikolla Pandeli Janina, matematicien/ Eduard Skënder Dragoti, pedagog/ Stefan Dhimitër Dhimitri, pedagog/ Dhimitër Mihal Doka, pedagog/ Behar Sinan Xhodia, student/ Klid Anton Thani, student/ Sadik Muhedin Sadikaj, student/ Hektor Haxhi Kapllani, student/ Gerti Ilia Kuqi, student/ Indrit Hysen Qerimi, student/ Gentian Sotir Kreci, student/ Arben Jakup Ibroja, student/ Luan Xhemal Meçja, student/ Kristaq Nasi Lipe, student/ Shkëlqim Mehmet Kalaja, student/ Flamur Riza Boja, student/ Eduard Spiro Toni, student/ Kiço Ilia Muzina, student/ Arben Ali Sadiku, student/ Edmond Ilia Xhomaka, student/ Thanas Anastas Mitro, student/ Sajmir Mustafa Avxhiu, student/ Artur Shpëtim Nepravishta, student/ Besnik Azem Kaloshi, student/ Jani Rako Ziso, inxh. elektrike/ Ante Jorgo Koja, ekonomist/ Martin Pëllumb Toto, inxhinier/ Ilir Petrit Radovicka, inxhinier/ Ramazan Abdurrahman Hysa, botues/ Fatmira Shemsi Haxhiu, shkrimtare/ Engelfrida Andrea Idrizi, kritike letrare/ Edmond Skënder Tupja, përkthyes/ Odise Kristo Grillo, shkrimtar/ Fatos Baki Kongoli, shkrimtar/ Sevim Hilmi Arbana, botuese/ Elsa Robert Ballauri, shkrimtare/ Dragush Seit Canka, mjek/ Ivoni Kristaq Reso, shkrimtare/ Theodhora Theofan Nepravishta, arsimtare/ Dritan Vasillaq Shano, student/ Dhori Sotir Zoto, punëtor/ Gazmend Shezai Shpata, student/ Izet Idriz Haxhia, student/ Neki Llambi Dervishi, student/ Ardian Mehmet Mehmeti, student/ Eduard Luan Prodani, inxhinier/ Zamir Bedri Shehu, student, ekonomik/ Demir Aqif Sakaj, student, kimi industriale/ Artur Rexhep Zuriqi, student, kimi industriale/ Skënder Musa Milaqi,  studnet, mekanikë/ Leonard Sami Kajtalli, student, kimi industriale/ Aleks Gjergo Andoni, student, kimi industriale/ Nereida Sami Kapisyzi, studente, fizikë/ Valbona Dilaver Bedini, studente, fizikë/ Lindita Ramadan Drinziu, studente, fizikë/ Mimoza Bajram Sinani, studente, fizikë/ Lindita Enrik Vukaj, studente, fizikë/ Arleta Preng Gjoka, student, fizikë/ Adnand Asim Berdica, student, filozofi/ Helidon Ylvi Tahiri, student, filozofi/ Fatjon Ali Batku, student, drejtësi/ Shkëlqim Mustafa Mustafa, student, filologji/ Ermira Zyhdi Shpëtimi, studente/ Marjeta Veiz Popa, studente/ Darjana Kristaq Luli, studente/ Enela Vangjel Pui, studente/ Aneta Paskal Daiu, studente/ Albana Zeqir Malaj, studente/ Leureta Perikli Papa, studente/ Brikena Sazan Kaleshi, studente/ Theodhora Kristofor Zeno, studente/ Edlira Eqerem Methoxha, studente/ Luljeta Ibrahim Disha, studente/ Hajrie Memet Çela, studente/ Anilda Hasan Ibrahimi, studente/ Arta Habib Bajrami, studente/ Afroviti Panajot Maçaj, studente/ Emira Divaler Mullaj, studente/ Donika Leonidha Kapedani, student/ Besnike Enver Bashi, studente/ Alketa Jorgaq Vito, studente/ Miranda Myslim Grida, studente/ Anila Gjergji Xhillari, studente/ Ermenita Gjergji Xhillari, studente/ Shpëtim Kasem Shkurti, student, inxh. mekanike/ Spiro Leonidha Cura, student, inxh. elektronike/ Dritan Pirro Loli, student, inxh. elektrike/ Ina Luan Kumi, studente, inxh. elektrike/ Petrit Fadil Zeqiri, student, inxh. elektronike/ Agim Merdan Hasaj, student, inxh. elektronike/ Aleksandër Luigj Paloci, student, inxh. mekanike/ Arben Kujtim Sula, student, inxh. elektrike/ Sokol Bujar Tafaruçi, student/ Arian Theodhor Gjoni, punëtor/ Genc Minella Trebicka, mësues/ Hiqmet Bujar Zateria, agronom/ Toni Beniamin Guraziu, punëtor/ Haxhi Mehmet Doma, punëtor/ Përparim Elmaz Haxhihaj, punëtor/ Agim Xhezo Hodaj, punëtor/ Eduart Sotir Mino, punëtor/ Ardian Meçan Malaj, punëtor/ Robert Elmaz Haxhia, punëtor/ Arben Pandi Jorgji, veteriner/ Selaudin Suat Badra, punëtor/ Roland Halil Pitarka, laborant/ Astrit Skënder Minarolli, punëtor/ Petrika Nella Trebicka, inxhinier/ Bashkim Bedri Gjergji, redaktor/ Lorenc Hiqmet Ruzi, student, inxh. mekanike/ Ilir Mezan Mehmeti, student, inxh. mekanike/ Artur Skënder Ajazi, student, inxh. mekanike/ Adriatik Simon Dhimpali, student, inxh. mekanike/ Alqi Stavri Çelemenja, student, inxh. mekanike/ Nashifer Hysen Manahasa, nëpunëse/ Bislim Selim Ahmetaj, student, I.L. Bujqësor/ Edmond Gjovalin Jakaj, student, UT/ Marjeta Qemal Çoku, student, ekonomi politike/ Çiljeta Kostaq Mitre, studente, biokimi/ Bregina Lirim Llubani, studente, biokimi/ Anila Resul Kaso, studente, biokimi/ Greta Thoma Kondi, studente, biokimi/ Enkelejda Pandeli Seva, studente, biokimi/ Ketrin Andon Cletko, studente, biokimi/ Enkelejda Piro Stefa, studente, biokimi/ Tereza Dedë Marku, studente, biokimi/ Ardian Agostin Palushaj, student/ Artur Arif Biba, student/ Mimoza Man Preçi, studente/ Alma Isak Babaramo, studente/ Afrim Lulash Krasniqi, student, gjeoologji- miniera/ Petrit Tom Legisi, student, gjeoologji- miniera/ Arben Lulash Dreshaj, student/ Bardhok Mark Pecnikaj, student/ Mariglen Gjin Gjoka, student/ Asllan Vangjel Kazia, student/ Përparim Avdi Malaj, student/ Eugent Spiro Toni, student/ Ilir Themi Lilo, student/ Lulëzim Veiz Elezi, student/ Edmond Eqerem Leza, student/ Altin Zir Vranaraj, student/ Alfred Hydri Kolami, student/ Herman Thanas Rrudha, student/ Vullnet Hysen Spahiu, student.

Foto kryesore: Takimi me Ramiz Alinë, 11 dhjetor 1990. Foto kredit: Petrit Kumi.

Foto e dytë: Disa nga anëtarët themelues të Partisë Demokratike (Aleksandër Meksi/ Sali Berisha/ Azem Hajdari/ Gramoz Pashko/ Edmond Budina.

 

Krijues diplomat apo diplomat krijues? Intervistë me Ambasador Shaban Murati, shtator 2014

Intervistë me Ambasador Shaban Murati, shtator 2014

 Intervistë me Ambasador Shaban Murati, shtator 2014

Ambasador i Jashtëzakonshëm dhe Fuqiplotë i Republikës së Shqipërisë në Mbretërinë e Suedisë / Ambasador i Jashtëzakonshëm dhe Fuqiplotë i R.Sh në Finlandë, Norvegji, Islandë (jo resident) / periudha: 2002-2007

Ambasador i Jashtëzakonshëm dhe Fuqiplotë i Republikës së Shqipërisë në Maqedoni / periudha: 1993-1997 & Ambasadori i parë i Shqipërisë i akredituar në Maqedoni.

Tirana Review of Books: Krijues diplomat, apo diplomat krijues?

Shaban Murati: Është një debat i pazgjidhshëm për renditjen: krijues-diplomat, diplomat-krijues. Të dy
modelet janë të aplikueshëm. Për vete do të preferoja modelin e krijuesit diplomat, sepse është më e lehtë të shkohet nga krijuesi tek diplomati se sa nga diplomati tek krijuesi. Në fund të fundit, krijimi ose krijimtaria është pjesë thelbësore e identitetit të diplomatit, sepse është i paplotësuar një diplomat, që nuk aftësinë krijuese.

Tirana Review of Books: Mendoni se ekziston një model i krijuesit diplomat?

Shaban Murati: Diplomacia është përkufizuar edhe art, edhe shkencë. Kjo do të thotë se nuk mund të ketë një model, sepse një model nuk i ezauron tërë hapësirat e zhvillimit të mëtejshëm të diplomacisë, qoftë si art, qoftë si shkencë. Modelet janë të shumta, si në diplomacinë botërore, ashtu dhe në atë shqiptare, por më shumë se modeli i krijuesit-diplomat duhet marrë në konsideratë gjurma dhe trashëgimia, që krijuesi diplomat lë në diplomaci.

Tirana Review of Books: Krijimi përballë motivit, statusit dhe praktikave diplomatike. Çfarë mendimi keni? 

Shaban Murati: Krijimi është në themelin e një diplomacie të vërtetë. Sepse, ashtu si procesi krijues, edhe diplomacia kërkon intuitën, imagjinatën, njohjen shumëdimensionale, zhbirimin kulturor e psikologjik, aftësinë e sintetizimit të ngjarjes, të aktorëve shtetërore, të marrëdhënieve dhe të strategjisë së shteteve. Të gjitha këto shkrihen në veprën e krijuesit, që quhet
produkt diplomatik.

Tirana Review of Books: Antropologji e diplomatit krijues, mund të jepni një portret? 

Shaban Murati: Antropologjia e diplomatit krijues përmban, në thelbin e vet, gjenezën e personalitetit dhe të laboratorit të krijimtarisë të diplomatit krijues. Duhen disa etapa për të arritur në pikën ku dy laboratorët shkrihen në personalitetin dhe kontributin e diplomatit-krijues. Krijuesi lartëson diplomatin dhe diplomati lartëson krijuesin. Në sistemin tonë diplomatik gjatë jetës mbi 100 vjeçare të shtetit kjo nuk është konsideruar në masën e duhur. Do thoja se ka ndodhur procesi i ruralizimit të diplomacisë dhe i efekteve jo pozitive të saj në veprimtarinë, strukturat diplomatike dhe pozitën rajonale e ndërkombëtare të shtetit.

Konstatimi i hidhur është se ruralizimi i diplomacisë mori përmasa shqetësuese në periudhën e demokracisë. Diplomacia është proces dhe fazë zhvillimore qytetare, civilizuese, elitare. Kjo kërkon dinamikën e evoluimit të diplomatit krijues dhe të ndarjes së tij nga kushtrimi i të parëve fizikë, biologjikë, krahinorë, fetarë etj. Krijuesit-diplomatë kanë aftësinë dhe avantazhin të ndahen të parët nga lidhjet me trashëgimitë negative dhe të kërkojnë progresin.

Faktorë fizikë, natyrorë, sociologjikë, kulturorë, mjedisi fizik, gjeografikë, shpirtërorë dhe psikomentalë, ku është formuar diplomati, janë fusha për të hulumtuar progresin e qenies diplomatike. Vazhdimësia e dinamikës së progresit apo regresit të sistemeve shoqërore në jetën shqiptare dhe e homus albaniensis, përplasja mes tyre dhe idealeve të ngushtuara apo të zgjeruara të shtresëzimeve të kohës dhe ndikimeve të dhënie-marrjeve rajonale, ndihmojnë t’i japin diplomacisë krijuese ambicien e një shkalle gjithnjë e më të lartë të ekzistencës shtetërore dhe të performancës kombëtare. Në këtë proces evolucioni diplomacia krijuese të mund të arrijë të plasmojë jo vetëm vetveten, por edhe vetë shtetin në parametrat dhe standardet që i takojnë së ardhmes.

Foto kryesore: 2006, Stockholm. Ambasadori Shaban Murati në Klubin e Ambasadorëve Këngëtarë / Photo credit: Arkiva personale, Shaban Murati.

Brigada e 11-të Sulmuese – Me rastin e 40 vjetorit të krijimit

Brigada e 11-të Sulmuese – Me rastin e 40 vjetorit të krijimit

Përgatiti: Andrea Nathanaili 

Zbardhur sipas dokumentarit të kohës

Dt. 1 nëntor 1984

Spikeri: Nëntori i kuq i vitit 1944 nisi të hapte fletët e tij në kalendar.

1 Nëntor. Qyteti i Fierit dhe toka e Myzeqesë, të mizoruara në shekuj, jetonin ditët e para të çlirimit. Sapo ishin shuar në qytet flakët e përleshjes së madhe me bishën naziste. Ushtria jonë e lavdishme vazhdonte me sukses mësymjen e përgjithshme për çlirimin përfundimtar të Atdheut.

Në këto kushte, Komandanti i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacionalçlirimtare, në urdhrin e tij numër 485, shkruante:

“Brigada që organizohet në garnizonin e Fierit do të përmbledhë të gjitha forcat e terrenit të Mallkastrës. Kjo Brigadë do marrë numrin 11”.

Në bazë të këtij urdhri, më 1 nëntor 1944, u rreshtuan këtu, pranë këtij lapidari, forcat partizane të batalioneve “Ismail Klosi”, “Seman” e “Petro Sota”, batalionet territoriale të Ballshit e të Fratarit që bënin pjesë në grupin e III-të të Mallakastrës, si dhe forca vullnetare nga Myzeqeja e Fierit. U rrjeshtuan ata bij e bija të popullit, krisma e pushkës të të cilëve ishte dëgjuar e fuqishme në tërë krahinën e Mallkastrës dhe të zonave përreth. Ishin këta partizanë e partizane, që duke mbajtur lart flamurin e fitores, u përleshën me armiqtë dhe tradhtarët në Qafën e Kashit, në malin e Cakranit, në Patos e në Rërëz. Duke përballuar me sukses operacionin e dimrit, forcat partizane të grupit të tretë të Mallakstrës zhvilluan beteja të përgjakshme në Rabje dhe në Cllavë e së bashku me forcat e Brigadës së 6-të Sulmuese, shkruan faqen e ndritur të betejës së Margëlliçit e asaj të Ksanicës.

Qafa e Kashovicës

Kjo qafë përbën një epokë heroike për luftëtarët e grupit të 3-të të Mallakastrës. Për 42 ditë rrjesht ajo gjëmoi nga krismat e pushkëve partizane. Ja si shkruhet në një dokument për këto luftime në tetorin e vitit 1944:

  • Tym e flakë në Qafën e Kashovicës. Qafa e Kashovicës – varri i nazistëve gjermanë. Këtej kalohet. Kjo ishte thirrja e partizanëve të grupit të tretë të Mallakastrës. Nazistët gjermanë nuk e kanë rrugën këtej. Po nga të shkojnë? Nga të gjitha anët ka partizanë që i bëjnë zap… Nëna ka lindur petrita. Këta petrita janë atje, mu në qafën e Kashovicës. Kanë vetëm një detyrë: të mos lenë këmbë të gjallë gjermani. Na dogjën xhanin këta barbarë që hodhën botën në tym e flakë, që mbushën vendin me gjak të kulluar, që i vunë zjarrin mbarë botës. S’durohet më. Ja nazismi, ja ne!

Viti dyzetekatër, tetori në mes / Përmbi Kasovicë, u ndez luft’ e rreptë / Lufton grup i tretë, lufton me gjermanë / Hidhen partizanët para si luanë / Tmerrohen armiqtë si korba të vrarë

Sinkron: Naum Çauderi

Spikeri: Vështrojeni me kujdes këtë fotografi. Janë ata, partizanët me pushkë e kazma në duar, që atë mbasdite tetori të vitit 1944, minuan rrugën pikërisht në këtë vend, për t’i bërë pritë autokolonës gjermane që shkonte në ndihmë të garnizonit të Fierit. Ja edhe fotografia tjetër, e fiksuar të nesërmen në mëngjes, jo më buzë xhades, por në mes të saj, përmbi makinat e shkatërruara.

Më 13 tetor 1944, forca të mëdha gjermane, të përforcuara me mjete të blinduara, kërkonin me çdo kusht kalimin për në qytetin e Fierit. Në zonën e Levanit hasën në qëndresën e fortë të forcave partizane të grupit të 3-të të Mallakastrës. Këto kodra përreth Levanit u bënë dëshmitare të luftimeve të përgjakshme dhe qëndresës heroike të partizanëve trima të Mallakastrës. Për të siguruar kalimin, armiku godiste pa ndërprerje pozicionet e forcave partizane të vendosura mes këtyre kodrave, me anën e artilerisë së rëndë të vendosur në Mifol e Zvërnec. Por as artileria, as tanket dhe as autoblindat, as 315 makinat e forcave gjermane nuk mundën ta thyenin dot qëndresën partizane. 7 orë rrjesht  vazhduan luftimet e ashpra, derisa armiku u detyrua të kthehej duke lënë në fushën e betejës 20 të vrarë dhe shumë të plagosur.

Duke sulmuar pa ndërprerje forcat gjermane në periferi  dhe brenda në qytetin e Fierit, forcat partizane të grupit të 3-të të Mallakastrës, në bashkëveprim të plotë me një batalion të Brigadës së 16-të Sulmuese, çliruan qytetin e Fierit.

Sinkron: Hajredin Xhemali

Sinkron: Taku Semanjaku

Spikeri: Ja, këtu, përpara kësaj ndërtese, në këtë shesh kaq të bukur, por 40 vjet më parë të mbuluar me ferra dhe driza, u rrjeshtuan çlirimtarët e qytetit të Fierit.

Populli i priti me dashuri bijtë e bijat e Mallakastrës trime, partizanët e Myzeqesë së shumëvojtur, por të panënshtruar, që ju vunë me mish e me shpirt, me pushkë e trimëri, realizimit të aspiratave të popullit që i kish lindur. Do të kujtonin partizanët atë ditë, do të kujtojë me respekt të thelllë edhe gjithë populli ynë, ata që vunë gjakun e tyre në themelet e lirisë: Heroin e Popullit Dino Kalenjën, Taze Çelën, Jani Bakallin, Andon Profkën, Miti Stronin, Shaban Kapllanin, Lipi Dhimën dhe 130 dëshmorët e tjerë të grupit të 3-të të Mallakastrës. Emrat e tyre do të qëndronin në ballë qysh në ditën e parë të nëntorit 1944, kur u krijua Brigada e 11-të Sulmuese dhe në të gjitha luftimet që ajo do të zhvillonte. Që më 30 tetor 1944, Brigadës së 11-të Sulmuese ju caktua detyra e rëndësishme që, së bashku me brigada të tjera të Ushtrisë sonë Nacionalçlirimtare, të merrte pjesë në luftimet për çlirimin e kryeqytetit.

Pas një marshimi të gjatë, përmes kushteve tepër të vështira të motit dhe terrenit të përmbytur të Myzeqesë, në mbrëmjen e datës 11 nëntor 1944, forcat e Brigadës së 11-të Sulmuese arritën në fshatin Shezë, buzë Shkumbinit. Duke gdhirë mëngjesi i 12 nëntorit, forcat partizane të Brigadës së 11-të Sulmuese, në bashkëveprim me Brigadën e 12-të Sulmuese, pikërisht në këtë vend, goditën me një sulm të rrufeshëm autokolonën gjermane që vinte nga Elbasani në drejtim të Durrësit për t’i ardhur në ndihmë garnizonit nazist të rrethuar në Tiranë.

Beteja u zhvillua e përgjakshme. Autokolona pësoi humbje të mëdha në njerëz e materiale, u dogjën 15 makina, 2 tanke dhe dëme të tjera.

Sinkron: Llukan Toska

Spikeri: Humbjet e pësuara në luftimet e zhvilluara e detyruan komandën gjermane të Korparmatës XXI të pranonte se:

” … sulmet kundër kolonave të bëra kohët e fundit me humbje shumë të rënda për ne, tregojnë se urdhëri i dhënë për sigurimin e rrugëve nuk është zbatuar me rreptësinë e domosdoshme”.

Më 13 nëntor 1944, forcat e Brigadave të 11- dhe të 12- Sulmuese, hynë çlirimtare në Peqinin e zhuritur nga plagët e luftës. Duke ndjekur armikun këmba –këmbës, forcat e Brigadave të 11- dhe të 12- Sulmuese çliruan Kavajën dhe po atë ditë edhe Durrësin. Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacionalçlirimtare shtronte detyrën që jo vetëm të çliroheshin krahinat dhe qytetet, por edhe t’i ruanin ato të mos dëmtoheshin nga armiku. Edhe kjo detyrë u plotësua me nder. Ne nuk mundëm të fiksonim në aparat qytetet tona të posaçliruar. Ata janë rritur e zbukuruar në epokën e ndritur të Partisë dhe ja, tani, pas 40 vjetësh, ngrihen madhështorë në të katër anët e Atdheut.

Pas çlirimit të qytetit të Durrësit, forcave të Brigadës 11- Sulmuese ju caktua detyra tepër e rëndësishme për mbrojtjen e kufijve në bregdetin tonë perëndimor.

Sinkron: Mevlan Dervishaj

Spikeri: Pas çlirimit të Atdheut, më 25 janar 1945, Brigada e 11- Sulmuese, së bashku me njësi të tjera të Ushtrisë Nacionalçlirimtare, u nis në drejtim të shqipërisë së Veriut. Në këtë marshim të gjatë e të vështirë, ajo spastroi zona të tëra nga bandat e armatosura të armiqve dhe tradhëtarëve në Lezhë, Shkodër, Koplik e deri në Majën e Hekurave, duke dhënë një kontribut të çmuar për forcimin e pushtetit të ri popullor, të ngritur me grykën e pushkës.

SinkronBino Binaj

Spikeri: Në të gjitha luftimet që Brigada e 11- Sulmuese zhvilloi në Shqipërinë e Veriut, ajo pati ndihmën dhe përkrahjen e pakursyer të malësorëve tanë trima. Që nga dita e krijimit e deri në prill të vitit 1945, gjatë 1100 kilometrave marshime që ajo përshkroi, Brigada e 11- Sulmuese plotësoi me nder të gjitha detyrat që ju ngarkuan nga Partia dhe Komandanti i Përgjithshëm, shoku Enver Hoxha.

Duke kujtuar rrugën luftarake të Brigadës së 11-të Sulmuese, ne përulemi me respekt e nderim të thellë para kujtimit të dëshmorëve të saj, të cilët nuk kursyen edhe jetën e tyre për çështjen e Partisë dhe të Popullit.

 

Diplomatët francezë në Tiranë – Andre Millot

Diplomatët francezë në Tiranë

Ambasadori i parë francez në Tiranë, pas Luftës së Dytë Botërore, është Guillaume Georges-Picot, i akredituar si Ministër Fuqiplotë i Francës në Shqipëri më 14.1.1946. Ambasadori mbërrin në Tiranë, së bashku me të shoqen, më 5 mars 1946. President i Qeverisë së Përkohshme të Republikës Franceze është Felix Gouin. Më 12.7.1946 zëvendësohet nga Guy Menant, ish-ambasador në Algjeri. President i Qeverisë së Përkohshme të Republikës Franceze është Georges Bidault. Në të njëjtë kohë, Kryeministër i Shqipërisë, Ministër i Punëve të Jashtme (pas 9 shkurtit 1946) dhe i Mbrojtjes Kombëtare është Enver Hoxha.

Në kohën që në Francë si Ambasador fuqiplotë i Republikës së Shqipërisë shërbente z. Javer Malo, Franca dërgon Andre Millot si Ambasador të saj në Shqipëri. Ambasada jonë në Paris dërgon informacion për kandidatin për Ambasador të Francës, Andre Millot. Të dhënat biografike për Andre Millot, kandidat për ambasador i Francës në Tiranë janë sa më poshtë.

Andre Millot (sipas faksimiles që paraqitet edhe në foton kryesore)

Lindur 19 mars 1913. Diplomuar në drejtësi dhe laureat i shkollës së shkencave politike. Nga 1945 deri më 1950 ka qenë në administratën qendrore të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Nga 1950-1954 ka qenë atashe ambasade, pastaj sekretar i parë në
Budapest. Nga 1954-1956 ka qenë në drejtorinë e Europës të Ministrisë së Punëve të Jashtme. Nga 1956-1958 sekretar i Ambasadës në Helsinki. Nga 1958-1960 në drejtorinë e Europës. Nga 1960-1962 në drejtorinë kulturore e teknike. Nga 1962-1969 konsull i gjithanshëm i Francës në Frankfurt. Nga 1969-1972 shef i seksionit diplomatik i Institutit të Studimeve të Larta dhe Mbrojtjes Kombëtare.

Franca – Profil kulturor 

Franca – Profil kulturor 

Përshtati: Valbona Nathanaili 

Sipas Moran R., T. et al. (2007), francezët priren të besojnë se vlerat e vërteta të jetës rrjedhin nga parime ose ligje universale. Esenca e këtyre vlerave ka rëndësi për ta. Motoja e Republikës Franceze është “Liri, barazi, vëllazëri”, vlera që shkojnë përtej të gjithave e frymëzojnë shumë francezë.

Shoqëria franceze është shumë e shtresëzuar, me klasa shoqërore të përcaktuara më së miri. Klasa shoqërore dhe statusi social ka rëndësi në Francë. Ky i fundit përcaktohet nga çfarë je. Shenja të jashtme që lidhen me statusin social janë niveli i edukimit, një shtëpi me arkitekturë të bukur, njohuritë rreth letërsisë dhe arteve të bukura, si dhe paraardhësit, – kush e çfarë kanë qenë.

Francezët janë miqësorë dhe me humor, kanë dëshirë të admirohen dhe paraqesin interes për dikë që paraqet pikëpamje të kundërta me ta. Të mos jesh dakord me pikëpamjet e një francezi, do të thotë mundësi për debat, i cili zakonisht mbyllet me shprehje të formës “Ishte bukur të bisedonim bashkë, shpresoj të shihemi së shpejti”.

Fjala “konkurrencë” nuk nënkupton konkurrencë në Francë, as në jetën e përditshme, dhe as në punë, përveç se në sport. Francezëve ju pëlqen koha e lirë dhe socializimi, por nëse keni lënë takim me një francez dhe vonohet, nuk duhet të mërziteni, – të jesh vonë në një takim, me përjashtim të drekës, nuk është subjekt debatesh e pyetjesh që fillojnë, kryesisht, me pse. Ushqimi është shumë i rëndësishëm. Nëse ju ftojnë për drekë a darkë, ai që bën ftesën zakonisht paguan dhe bën edhe rezervimin e restorantit. Nëse ju ftojnë në shtëpi, duhet ta vlerësoni si shenjë respekti dhe e mira është të çoni
një dhuratë, ku preferohen vera dhe lulet (jo trëndafilë, dhe as krizantema, sepse janë të përshtatshme për funeral).

Pushimet vjetore të tyre zgjasin deri në 5 javë; puna jashtë orarit pothuaj nuk njihet. Ajo që ka rëndësi është cilësia e jetës. Kur bisedoni me një francez mos u lëvdoni dhe evitoni pyetje me karakter personal, sepse nuk u pëlqejnë dhe, në përgjithësi, u shmangen. Me francezët nuk duhet të bisedosh për paratë ose për rrogën, sepse puna, rroga dhe të ardhurat janë personale dhe jo puna e të tjerëve.

Kur takohen shtrëngojnë duart dhe bëjnë një kontakt të shkurtër me sy; nëse takohen me një femër, është ajo që duhet të zgjasë dorën e para. Kërcitja e gishtave gjykohet si vulgare. Janë aq krenar për gjuhën, sa presin që çdo i huaj t’u drejtohet në frëngjisht. Nëse nuk jeni i sigurt në frëngjishten tuaj,
fillojeni bisedën më një shprehje kortezie e keqardhjeje, të tipit “Më vjen keq që nuk mund të shprehem ashtu si dua në gjuhën tuaj të mrekullueshme”.

Kanë thënë:

Alexis de Tocqueville

Francezët përbëjnë kombin më të shkëlqyer dhe më të rrezikshëm në Europë, si dhe kandidatin më të kualifikuar për të qenë objekt admirimi, urrejtjeje, mëshire e terrori, por kurrsesi indiference!

Richard Chessnoff, autor “Arroganca franceze”

Si një amerikan që jetoj në Francë, e ndjej se cilësia e jetës së përditshme që kam këtu është shumë më tepër se ajo që më ofrohet në shtëpinë time në ShBA.

  1. Andrea “A Divided Self – A Survey of France”The Economist, 16 nëntor 2002

Francezët kanë ngecur tmerrësisht keq në pikën që me çdo kusht duhet të gjejnë vendin që ka Franca në Europë … ose çdo të thotë të jesh francez… Franca ka problem me identitetin. Mendoj se ka nevojë për kurajo për të ripërkufizuar veten.

Në foto kryesore: Faksimile e shënimeve të mbajtura për biografinë e kandidatit për Ambasador të Francës, Andre Millot.

Dita e zakonshme  e një shkolle publike Nga Valbona Nathanaili

Dita e zakonshme  e një shkolle publike

Nga Valbona Nathanaili

Është një shkollë e vogël diku në periferi të Tiranës, me afro 450 nxënës, nga të cilët më shumë se gjysma i përkasin komunitetit rom. Nga klasa e parë në të tetën ndesh pothuaj të njëjtat mbiemra dhe, po ashtu, edhe të njëjtat probleme: dikush me prindër të divorcuar, dikush me babanë të vdekur e dikush me të dy prindërit pa papunë. Më i pasuri është fëmija i rojes së shkollës. Në ora 7.45 dera e oborrit mbyllet – asnjë nuk mund të futet më në shkollë, të paktën jo në orën e parë. Nën thirrjen e një mësueseje “Rrjeshtohu ore handikapat i dreqit” kalamajtë-nxënës zënë secili vendin që u takon, të përcaktuar në bazë të klasës. Më të dashur janë të vegjëlit. Të mësuar të shahen ngado, veshët e tyre duken indiferentë ndaj kësaj thirrjeje. Sidoqoftë, rrjeshti i përsosur formohet dhe duke ngrënë akoma byreqe me gjizë që kullojnë nga yndyra, të blera për 200 lekë të vjetra diku nga fillimi i rrugicës marrin rrugën për në tempullin e dijes. Por për fatin e tyre të keq në banjën e çunave është thyer një xham …

Në mbretërinë e 10 lekëshit

Për çdo dëm që bëhet në shkollë duhet të paguajnë të gjithë për ta zhdëmtuar. Zhdëmtimi është financiar. Askush nuk kujdeset të gjejë fajtorin, ose të hulumtojë pse ndodhi ajo. Rrugë e gjatë, i bie nga Kina. Më mirë me 10 lekësha. Të gjitha pa përjashtim do paguajnë nga 10 lekë: 10 lekë për xhamin e thyer, 10 lekë për të blerë një vazo për klasën, 10 lekë për të blerë gëlqere se do lyhet palestra, 10 lekë se do blihen topa për orën e fiskulturës, 100 lekë për rojen, 10 lekë për bravën e klasës që u prish gjatë pesë minutëshit pushim dhe, së fundi, edhe 10 lekë për testimin e radhës. Nxënës me lista emërore në dorë që mbledhin e dorëzojnë te mësuesit 10 lekëshat e mbledhur: o zyyyysh, Xheni ka paguar 100 lekëshin e rojes, por nuk ka paguar 10 lekëshin e vazos …. O zyyyysh …

Mungon zysha

Në shkollë sot mungon një mësuese. Nuk ka rëndësi se çfarë lënde jep, nuk ka rëndësi se për çfarë arsye mungon, njëlloj sikundër nuk ka rëndësi se kush e jep alarmin – vetë mësuesi i “sëmurë” apo roja i shkollës. Është rregull që të lajmërohet në një zyrë që quhet dispozicioni e cila të dërgon një mësues papunë (në pritmëni quhet në gjuhën shkencore) që zëvendëson mësuesin që mungon. Mësuesi i dispozicionit është xhongler i vërtetë. Në orën 7.15 merr lajmin se në shkollën filan mungon një mësues, për shembull, mësuesi i historisë dhe niset. Nuk ka idenë më të vogël se me çfarë klase do të bëjë mësim, sikurse nuk ka idenë më të vogël se çfarë lënde do të shpjegojë. Me një siguri për t’u admiruar dhe vendosmëri për të marrë deri më një lekët për faktin se hyri në mësim dhe mbajti nxënësit brenda katër mureve, ai ‘zhvillon’ gjithë orët e mësimit të mësuesit që mungon.

Aktivitete të ndryshme

Mbledh planet edukativë të mësuesve. Shembulli nr. 1. Shkolla është vendi i edukimit. Edukim artistik: ndeshje futbolli në klasë. Edukim mjedisor: vaditja e lulevë të klasës.

Në bashkëbisedimet informale me mësuesit. Shembulli nr. 2. Mësuesi mburret se në fund të klasës së parë nxënësit e tij dinë të recitojnë ose të thonë ndonjë gjë-a-gjëzë.

Mbas kontrollit operativ në klasë. Shembulli nr. 3. Një muaj pasi është bërë festa e abetares, në klasë ka akoma analfabetë.

8 vjeçarja të jep zanat

Është në klasën e tretë, më e vogël se fshesa, por është ajo që e bën pastrimin e klasës çdo ditë. E ka caktuar mësuesja. “E bën me dëshirë”, thotë mësuesja. Dhe vërtet, sa herë të shkosh mbas mësimit në klasë, ajo është aty, duke pastruar. Të qesh me shumë dashuri, të përshëndet, pastaj vrapon të marrë kovën me ujë ose për të gjetur një fshesë të mirë. Asnjëherë nuk ka qëndruar mbas mësimit për të sqaruar diçka që nuk kuptonte nga matematika, ose për të marrë pjesë në ndonjë lodër, ose …. Mësuesja thotë se shteti më paguan vetëm për orët e mësimit, se gjërat kanë ndryshuar, se kemi një rivlerësim të gjendjes sonë dhe të punës për të cilën paguhemi, se ka ikur ajo kohë kur mund të punonim më shumë se ç’paguheshim … Është tema për të cilën diskuton më me shumë kompetencë, edhe pa orar. Dhe po kaq kompetente është edhe tjetra, edhe tjetra, edhe tjetra …

Mirupafshim nesër!

Foto kryesore: Fëmijë gjatë një aktiviteti shkollor në palestrën e shkollës “Xhezmi Delli”.

Krijues diplomat apo diplomat krijues? Intervistë me Ambasador Ylljet Aliçka, shtator 2014

Intervistë me Ambasador Ylljet Aliçka, shtator 2014 

Ambasador fuqiplotë i Republikës së Shqipërisë në Republikën e Francës, Republikën e Portugalisë dhe Principatën e Monakos / periudha: 2007-2013 & Ambasador i Shqipërisë pranë UNESKO-s / periudha: 2008-2010

Tirana Review of Books: Krijues diplomat, apo diplomat krijues?

Ylljet Aliçka: Kjo dilemë identitare më ka shoqëruar më së shumti në jetë. Kam qenë shqiptar, mësues, didakt, bashkëshort, funksionar, shkrimtar, ambasador, pedagog, por gjithçka ka qenë përgjysëm, pa u zhytur thellësisht askund, si një amfib, lindur nën shenjën e gaforres. Ndoshta pa u futur kurrë “në situatë” siç thonë shpesh njerëzit e teatrit.

Sidoqoftë mes termit diplomat apo ambasador preferoj të quhem ambasador, pasi unë nuk jam diplomat karriere dhe për shumë aspekte teknike gjatë misionit tim u mbështeta te kolegët. Nga ana tjetër, edhe në letërsi kam hyrë vonë dhe rastësisht.
Mes shkrimtar apo autor, preferoj më shumë fjalën autor. Autor, përderisa vazhdoj të shkruaj dhe kam përshtypjen se jehona e krijimit ndihmoi apo ndikoi në propozimin e vendimmarrësve për postin e ambasadorit. Pra në rastin tim, pavarësisht moshës së avancuar mund t’a konsideroj veten një autor i ri dhe një diplomat i ri.

Por cilido qoftë termi: diplomat-shkrimtar apo shkrimtar-diplomat, përqasja e këtyre dy profesioneve (ose vokacioneve) ka qenë objekt i gjerë debatesh në kanceleritë ndërkombëtare. Pavarësisht dallimeve (shkrimtari me të drejtën e emocionit, diplomati i imunizuar nga kjo ndjenjë, apo diplomati me prirjen për moderacion dhe kompromis, ndërsa letërsia si veprimtari e lirë e shpirtit), përvoja botërore ka treguar se diplomati dhe shkrimtari mund të bashkëjetojnë harmonikisht, në një aliazh dy kokësh duke njohur e respektuar funksionet respektive, sepse ata kanë një detyrë të përbashkët: të dëshmojnë. Shkrimtari-diplomat një dëshmitar i angazhuar, ndërsa diplomati i karrierës një dëshmitar i shkëputur.

Pranohet se si term, diplomati-shkrimtar u konsolidua pas vitit 1945, periudhë kjo e pasluftës që koincidoi me konsolidimin e diplomacisë kulturore dhe përfshirjen e personaliteteve të njohura të kulturës. Fillimisht u perceptua si një ekspresion kulturor francez, që integron artin e të shkruarit, kultin human me karrierën diplomatike. (Lionel Chénedé, Olivier Chosalland et Isabelle Nathan: 2011, Diplomates ecrivains, Paris, Ministère des Affaires étrangéres et européennes.)

Tirana Review of Books: Mendoni se ekziston një model i krijuesit diplomat?

Ylljet Aliçka: Personalisht nuk kam ndjekur ndonjë model. Si model unë kam pasur dhe vazhdoj të kem shkrimtarët e mirëfilltë, s’di të jem frymëzuar nga shkrimtarët-diplomatë. Kur shkruaj, nuk mendoj se po krijoj një model. Ai që shkruan, ose krijon, shkruan pasi ka diçka për të thënë. Më tepër se sa modelin e të shkruarit te shkrimtarët-diplomatë, mund të them se më intereson mënyra se si e kanë administruar jetën e dyfishtë, pra si kanë ndërtuar jetën sipas kërkesave të profesionit.

Nga ana tjetër nuk mungojnë dhe sulmet apo “zhgënjimet” e vetë protagonistëve shkrimtarë-diplomatë nga karriera e tyre diplomatike. Romain Gary e përmbledh funksionin e tij diplomatik si “orë të gjata limontie, me shumë detyrime të mërzitshme mondane”.

Ambasadori-shkrimtar Paul Morand në kujtimet e tij e portretizon veten në funksionin e ambasadorit si:

  • …një qenie e lehtë, snob bosh, ziliqar, pa shpirt, i dehur nga sukseset mondane, pa kulturë, as inteligjencë, tmerrësisht i modës, antipatik, që nuk mendon veç si të dëfrehet, tri recepsione në ditë, një shtazë e vogël egoiste. Notoj mes shkrimtarëve që më marrin për diplomat dhe diplomatëve që më marrin për shkrimtar, me ndjesinë e një jashtëtokësori…

Nuk kam autoritet me vartësit, jam liberal me ta dhe, papritmas, bëhem nervoz, brutal, pra krejt e kundërta me një diplomat.

Tirana Review of Books: Krijimi përballë motivit, statusit dhe praktikave diplomatike. Çfarë mendimi keni?

Ylljet Aliçka: Efektivisht ka një kontradiktë dialektike mes dy prirjeve pasi diplomati përpiqet të jetë impersonal, objektiv, duke fshehur aspektin emocional e shumëfishuar hipotezat, ndërsa krijuesi është pasionant dhe emotiv në atë që quhet formatim të fjalës dhe të raportit. Pa mohuar aspektet e rënduara të administratës apo asaj që quhet burokraci, funksioni diplomatik, ashtu si për këdo, veçanërisht për një krijues ofron një përvojë të pasur jetësore; nuk është një zanat, por një gjendje, një jetë. Vetë shkrimtari, edhe nëse nuk shkruan letërsi për arsye të ndryshme, pa qenë i vetëdijshëm ai mbledh “zahiretë” e dimrit për t’i përdorur në jetën tjetër që e pret.

A ka status shkrimtar-diplomat? Tek ecja një ditë në Paris në rrugën ku ka banuar nobelisti diplomat Romain Gary, Bashkia e Parisit kishte ngjitur në portën e tij një pllakë përkujtimore ku krahas emrit, datës së lindjes dhe asaj të vdekjes shkruhej “Shkrimtar-diplomat”.

Por në traktatet diplomatike nuk ekziston ndonjë status zyrtar shkrimtar-diplomat. Pranohet që diplomati i karrierës di të drejtojë një dialog ndërkombëtar duke respektuar procedurat dhe ceremonialin. Ai di të ruajë sekretin shtetëror. Në dallim, shkrimtari përpiqet t’i pëlqejë një publiku të gjerë, sadoqë shpesh e gjen veten duke kontestuar, edhe pse i përmbajtur, rendin e vendosur shoqëror.

Ekzigjencat kontradiktore të dy prirjeve, më shumë konkurrente se sa konvergjente, bëhen të pajtueshme në momentin kur etosi i shkrimtarit përqendrohet mbi origjinalitetin, ndërsa ai i diplomatit mbi profesionalizmin. Përvoja ka dëshmuar se shkrimtari-diplomat e fiton legjitimitetin e diplomatit vetëm kur përvetëson praktikat diplomatike, pra jo nga superpozicionimi i identiteteve, por duke maskuar identitetet e tjera.

Unë e di që diplomacia është një shkencë, ndonëse unë u përpoqa ta pratikoj si një art, – shkruan shkrimtari-diplomat Paul Morand. (En veillant Philippe Bethelot, Editions du ond Point des Champs Elysée, p.194).

Sipas një pjese të madhe të opinioneve kundërshtuese, më shumë kemi të bëjmë me “një ngrefosje ose posturë mitike, të një gjasme krijuesi mitologjik jokonformist me sjellje prej shkrimtari, që kërkon të shitet si figurë e veçantë në shoqëritë moderne, por që s’janë gjë tjetër veçse individë me personalitet të dyfishtë që nuk e gjejnë ose përcaktojnë dot rolin e tyre në jetë.” (Gisele Sapiro, 2001/1, “De l’usage des categories de droite et de gauche dans le champ litteraire”, Societes et representationes, ps.19-53)

Për nobelistin turk Orhan Pamuk: “Shkrimtari duhet të qëndrojë veçan nga jeta burokratike, t’u shmanget institucioneve, shtetit, çdo lloj jete familjare të zakonshme, t’a shikojë suksesin dhe famën letrare me dyshim. Ja parimet absolute të prirjes së këtij kleriku të ri sekular dhe të çdo lloj morali letrar modern.” (Konferencë në Universitetin e Ruenit,17 MARs 2009).

Tirana Review of Books: Antropologji e diplomatit krijues, mund të jepni një portret? 

Ylljet Aliçka: Strategjitë diplomatike të vendeve të njohura gjithmonë e më shumë po i modelojnë konturet e diplomacisë mbi baza antroplogjike, si dhe duke angazhuar refleksione mbi identitetet. Në kohën e sotme të diplomacisë publike kur një ambasador nuk është më një aktor i recepsioneve mondane apo i informacionit politik, por një mbështetës i ndërmarrjeve ekonomike dhe faktor i zhvillimit të pranisë kulturore lind pyetja: A do të vazhdojë personazhi i shkrimtarit diplomat të mbijetojë në erën numerike?

Sipas Stanisslas Jeanesson, “Revolucionet teknologjike mund të shërbejnë si trampolina të reja të fjalës diplomatike, e cila duhet të sipërmarrë funksionin e parë, atë të komunikimit”. Nga ana tjetër “Wikileaks ose Valixhja e Ambasadorit Spanjoll” na tregojnë që disa anë letrare po gjejnë strehë në korrespondencën diplomatike, duke siguruar rekorde shitjesh. Përhapja në masë e sekreteve, manipulimeve të thashethemeve dhe konfidencave false po rezultojnë sot në botë si burim frymëzimi për letërsinë e bazuar te realiteti, autenticiteti. Diplomacia është e lidhur me zhvillime, mashtrime, drama dhe shpresa, që do të vazhdojnë të furnizojnë edhe për shumë kohë me material një kontingjent pafund të njerëzve të letrave. Po vihet në dyshim vetë epoka e dyshimit.” (Stanisslas Jeanesson, 2009, Diplomaties en renouvellement. Cahiers de l’IRICE, nr 3, p. 129).

Bisedë rreth komplimentit Nga Valbona Nathanaili

Bisedë rreth komplimentit

Nga Valbona Nathanaili

Cili është komplimenti që ju ka mbetur më gjatë në mendje, që ju ka pëlqyer më shumë, që do veçonit nga të tjerët? Cili është komplimenti më i bukur që keni marrë? Mund të identifikoni  kombësinë e atij që ka bërë komplimentin? Shkak u bë Fjalori i Gjuhës Shqipe, i cili për fjalën kompliment, ka këtë përkufizim: fjalë lavdëruese që i thuhen dikujt për t’i bërë qejfin; lajkë. Ndonëse teksti që i referohem është botim i vitit 2006, përkufizimi është shumë i thatë, ndërsa nënteksti duket sikur pasqyron një marrëdhënie të dyshimtë dhënës-marrës, një detyrim, thënë me synimin që në këmbim të marrësh diçka. Bindja për këtë shpjegim të shtohet edhe më shumë kur i drejtohesh të njëjtit fjalor për të gjetur kuptimin e fjalës sinonime lajkë: lëvdatë e gënjeshtërt ose e tepruar.

Fjalori anglisht i jep këtë kuptim: një vërejtje e sjellshme, që i drejtohet dikujt, nëpërmjet së cilës shprehet pëlqim me paraqitjen, vlerësohen cilësi të caktuara, ose aprovohet një veprim të kryer. Po të vazhdosh me krahasimin, në përkufizimin shqip, komplimentet janë fjalë, ndërsa në atë anglisht është fjali (vërejtje), pra një mendim i strukturuar me një qëllim. Sa i takon sinonimeve, edhe fjalori anglisht e përmban fjalën lajkë, por në një kuptim më të largët, përpos që edhe vetë përkufizimi i lajkës është pak më i butë se ai që jep fjalori shqip.

Duke qenë një shoqëri e mbizotëruar nga vendime e politika që merren nga meshkuj, të cilët na tregojnë se si duhet të perceptojmë e veprojmë, që kanë vendimmarrje dhe na udhëheqin, – edhe autorët e Fjalorit të Gjuhës Shqipe janë të gjithë meshkuj – nuk është për t’u çuditur që përkufizimi i kësaj fjale ka mbetur i papërditësuar. Në një ekskursion të shpejtë nëpër grupe të ndryshme të shoqërisë sonë, nuk është vështirë të konstatosh se “udhëheqësit” tanë meshkuj tregojnë se karakterizohen nga një mendësi e ngurtë, fiksuar në koncepte e mendime që nuk promovojnë ndryshimin, të renë, progresiven, të ardhmen. Janë të mbushur me ndjenjën e hakmarrjes. Dhe me dëshirën për t’i bërë qejfin dikujt që ka në dorë diçka. Madhështia e tyre është në përpjesëtim të drejtë vetëm me hapësirën që përmban interesat e tyre personale. Jo shumë kohë më parë kam pasur një shef “të doktoruar jashtë”, por “rebelin” që shihte te një punonjës mashkull, e përkthente “në person që nuk pëlqen autoritetin” te një punonjëse femër: rebeli-mashkull i artikuluar me konotacione pozitive, femra-që-nuk-pëlqen-autoritetin me konotacione negative. Ose që superioritetin e tij e ndërtonte duke bërë inferiorë njerëzit që e rrethonin.

Për këtë kategori njerëzish, përshtatja me përkufizimin e fjalës kompliment në fjalorin shqip është perfekt. Ndryshe, ata nuk janë në gjendje të mendojnë një kompliment sipas përkufizimit të fjalorit anglez. Thënë këto, besoj se meshkujt që na udhëheqin janë përjashtimi. Janë në krye, por nuk janë modeli.

Dhe kjo ishte një nga arsyet kryesore pse iniciova këtë bisedë. Arsye po kaq kryesore ishte të provonim nëse ka vërtet mospërputhje ndërmjet kuptimit që jep fjalori dhe kuptimit real, atë që kemi parasysh kur presim a japim një kompliment. Ndërsa synimi i dytë, por i bukur tashmë, është transmetimi i asaj ndjenje të mirë që të ngjall dhënia a marrja e një komplimenti. Bashkëbisedueset janë nga fusha e krijimtarisë, që arritjet i kanë në rrjedhojë të punës së palodhur e përpjekjeve, që më shumë se suksesi, i motivon përballja me sfidat, që janë të afta të spikatin, sepse janë bërë, pavarësisht se çfarë kanë trashëguar. I falënderoj sinqerisht për përgjigjet dhe mesazhet që transmetojnë nëpërmjet tyre.

Mira Meksi, shkrimtare

Së pari mendoj t’i japim konotacionin e duhur fjalës “kompliment” sepse në shqip, në fjalorin e gjuhës shqipe, ka sinonimin e lajkës. Mendoj që ti i jep kuptimin që i jep tërë bota, domethënë një përgëzim për një cilësi, veprim, gjykim etj. Ndjeshmëria ime më e madhe është te shkrimësia, të cilës i kam “shitur” shpirtin. Komplimenti më i spikatur që mbaj mend, ose që më ka prekur vërtet ka qenë nga kritika franceze, në vitin 1998, gjatë organizmit të Ditëve të Bukurosheve të Huaja në France, pra letrave shqipe, me pjesëmarrjen e 13 shkrimtareve shqiptare, mes të cilave isha edhe unë. Kritika letrare franceze shkruante se “… universi poetik i shkrimësisë së Mira Meksit është i mbushur nga magjia e autorëve të mëdhenj të Amerikës Latine, si Borges, Cortazar, Marquez, autorë që ajo vetë i ka sjellë në shqip. Filozofia e Borges-it, apo karakteri barok i personazheve të Marquez-it shënjojnë  identitetin e saj ballkanas”. Kjo, përveç se në shtypin francez të kohës, gjendet edhe në botimin e Centre National du Livre (13 ecrivains d’Albanie) Paris, 1998 (Foto e Mira Meksit: Endrit Mërtiri).

Viola Isufaj, shkrimtare, studiuese

Në përfundim të një interviste, më quajtën “Dolce Diva”, ndërsa në fundin e një fraze, në një letër që kam marrë kohë më parë, shkruhet: “… këtë bukuri që e pashë me sytë e mi!” (Kombësia në të dy rastet është shqiptare).

 

 

Eleni Laperi, studiuese dhe kuratore arti

Komplimentin që më ka mikluar më shumë e kam marrë nga një grua e thjeshtë, një taksiste në Iowa, ShBA. Pak përpara se të zbrisja, m’u drejtua: “Mos jeni artiste? Pse mendoni se jam? – e pyeta. Sepse si ty, këtu, vetëm artistët dinë të rrinë.”

 

Sonila Kapidani, Specialiste Edukimi në Teatrin e Metropolit, Qendra Kulturore Tirana

Natyra e punës time është e tillë që marr shpesh komplimente sepse jam në komunikim të drejtpërdrejtë me njerëz të grupmoshave të ndryshme, të cilat i vlerësoj si rimbushje energjie, si pamje e vetes time se i duhem njerëzve e si mënyrë për të pasuruar veprimtarinë e mëtejshme. Po veçoj një kompliment që kam marrë tani së fundmi, e personat që e artikuluan janë bashkëkombës: “Po të kishte bota më shumë njerëz si ty, do ishte vend shumë i bukur për të jetuar”, – që e sjell në mendje sa herë ndjej shterim!

Burbuqe Spahiu, Producente, Drejtore Ekzekutive “Shoqata kulturore Shqipëri – Kinë (ACCA)”

Të rrëfej për komplimentin më domethënës? … Ok! Padyshim është ai që më ka drejtuar Ismail Kadare. Po afroheshin festat e fundvitit. Në një mbrëmje të bukur dhjetori, nga ato që vetëm në Tiranë mund të gjesh, shëtisnim bashkë me Ilin, bashkëshortin tim, në bulevard. Isha veshur me peliçe të të shkurtër të zezë dhe kisha vënë kapuç të bardhë në kokë. Rastësisht takojmë Kadarenë. U përqafuam përzemërsisht, ai u kthye i tëri nga unë dhe më tha i entuziazmuar: “Je gruaja qe i shkon dimri”. Këtë kompliment e ka shkruar edhe në dedikimin në faqen e parë të librit “Kukulla”.

Ada Çapi, shkrimtare, farmaciste

Komplimentin më të bukur mund të them se ma ka dhuruar im bir, adoleshent, 15 vjeç. Ka shumë dëshirë të dalim bashkë. Një herë më tha edhe arsyen: “të flasim për gjërat e mia sekrete”.

 

Blerta Hyska, përkthyese

Për mua zgjedhja ishte e vështirë, m’u duk sikur duhej të zgjidhja ndonjë problemë. Nuk kam frikë nga të dukurit vanitoze, ose edhe sipërfaqësore, qenia njerëzore është ndërtuar kështu dhe nuk besoj se ekziston njeri që nuk i është bërë qejfi nga komplimentet që ka marrë në situata të ndryshme. Gjithashtu, mendoj se spektri është pak më i gjerë dhe brenda fjalës “kompliment” ne shprehim edhe përgëzim, edhe inkurajim, edhe solidarizim, edhe admirim për personin që ia drejtojmë. Zgjidhjen e bëra mbi dy kritere: në funksion të njerëzve që i kanë thënë dhe në funksion të sa mirë më kanë bërë të ndjehem. Koha është pak e largët. Isha në klasë të 8-të dhe sapo kisha ndërruar shkollën. Asnjëherë nuk i kam pasur shumë të mira marrëdhëniet me shkencat e sakta. Por në shkollën e re, mësuesja e matematikës zbuloi – mua m’u duk si me magji – një prirje për këto shkenca. Zbulim i madh, sepse fillova të ndjehesha vërtet e zonja. Një ditë, po kjo mësuese, Shpresa (ka kohë që nuk jeton më), ndërsa na dha një detyrë për të zgjidhur në klasë, afrohet pranë bankës. Si me shaka, shoku i bankës, Alberti, i thotë për mua: “Mirë, mirë, dakord me matematikën, por nuk është dhe aq e bukur!” dhe mësuese Shpresa, me një ton të ëmbël, i përgjigjet: “Nuk prish punë, ajo ka mendjen e bukur”. Këto fjalë u gdhendën në kokën time.

Rudina Çupi, poete

Komplimenti është i përkohshëm e ka vetinë të harrohet shpejt – sidomos në rastet kur ka të bëjë me dukjen e personit a të punës apo kur është përshtypje e momentit. Por, mbetet vlerësim, qoftë ose jo i thellë dhe ka aftësinë të të bëjë të ndihesh si jo më mirë, sidomos kur është i vërtetë dhe i ndierë. Me pak fat e mençuri mund të mbash rreth vetes njerëz me shpirt të bukur, që e mbajnë të gjallë atë si shpuzë e vjetër për të ndezur zjarre të reja arritjesh e gëzimesh. Sa herë kam nevojë për mbështetje, mbaj të gdhendur në mendje dhe e kam shumë për zemër vlerësimin e “babait tim shpirtëror” (shqiptar): “Edhe kur unë të mos jem pranë e të ndiesh se ke nevojë të jem aty për të të mbështetur, dije se ti je atmosferë – jetëdhënëse, e epërme, në zhvillime të vazhdueshme e të furishme – pa të cilën një burrë ndihet i shkretë, si çdo planet tjetër”.

Valbona Nathanaili, studiuese, përkthyese

Në sistemin tonë shkollor ka qenë traditë që çdo të premte të fundit të muajit organizonim takime me prindër. Duhet të ketë qenë fillimi i viteve 1990, sapo kishte filluar lëvizja e lirë dhe në një takim, njëra nga vajzat që kisha në klasën në kujdestari, krahas së ëmës, shoqërohej edhe nga një italian. Mbas përshkrimit të arritjeve të nxënëses sime, i kërkova italianit të më shpjegonte diçka në lidhje me këto lloj takimesh në sistemin arsimor italian. Por mbyllja e takimit, për mua, ishte edhe më e bukur se hapja: duke më dhënë dorën, italiani m’u drejtua me këto fjalë “Po të kisha një mësuese të tillë, nuk do e kaloja kurrë klasën”. Në fund të asaj dite, padashur, m’u kujtua edhe një herë italiani, por gjithnjë me buzën në gaz. Dhe e kujtoj thjesht si italiani. Fakti që kam veçuar një të huaj, si njeriun që më ka bërë komplimentin më të bukur, ishte shtysë për ta shtuar në grupin e pyetjeve që u drejtova kolegeve.

Jesolo, aty ku turizmi është shndërruar në art Nga Valbona Nathanaili

Jesolo, aty ku turizmi është shndërruar në art

Nga Valbona Nathanaili

Është vera e dytë që kalojmë pushimet në Jesolo, një zonë e vogël dhe e mrekullueshme turistike pranë Venecias, buzë detit Adriatik. Vjet u bë shkak një nga të njohurit tanë – nipi i tij, i cili sikundër edhe 200 shqiptarë të tjerë, punon në një nga hotelet e qytetit. Mbas një takimi të rastësishëm, të prekshëm sikundër jemi të gjithë për emigrantët tanë, biseda u zhvillua kryesisht rreth punës, vendit, njerëzve, kushteve në anën tjetër të Adriatikut. Dhe çdo përgjigje e tij, gjithmonë shoqërohej me një “uhahu” admiruese nga ne: ka shumë turistë, kryesisht gjermanë e rusë, njerëzit janë shumë të mirë dhe i duan shqiptarët, mjedisi është i shkëlqyer, ushqimi i gatuar me finesë dhe kryesisht kuzhinë e vendit, pastërti dhe kulturë, ka shumë vende të tjera, përveç plazhit, që mund të shihen dhe argëtime që mund të ndiqen, bëjnë turizëm prej afro 70 vjetësh. Këtej natyrshëm lindi ideja: për pushime në Jesolo?

Fillimisht ishim në mëdyshje. Arsyeja kryesore ishte thjesht sepse qyteti gjendet buzë detit Adriatik dhe, sa herë përmendet ky det, e shoqërizoj me plazhin e Durrësit, ku të sheh syri vetëm rrëmujë dhe nuk funksionon asnjë rregull, përpos zhurmës që nuk të ndahet nga mëngjesi në darkë, në kundërshtim të plotë me synimin për të pushuar. Të mos flasim për mungesën e ujit dhe të energjisë elektrike! Ka vite që shkojmë në plazhin e Durrësit vetëm gjatë periudhës së dimrit, kryesisht për ndonjë drekë me bazë peshku dhe shëtitje të shkurtër buzë detit. Dhe nuk mendoj se jemi të vetmit! Duke pasur në mendje Adriatikun tonë, të paktën edhe për 20 vitet e ardhshme deti Adriatik përjashtohej nga opsionet e pushimeve. Por kurrë mos thuaj kurrë, thotë populli. Kështu shmangëm detin Jon dhe Jugun e Shqipërisë, dashurinë tonë pothuaj të vetme për pushime verore, hapëm hartat dhe kërkuam opsione shtesë për në Jesolo: Venecia dhe ishujt që e rrethojnë si dhe udhëtimi me makinë gjatë gjithë vijës Tiranë-Budva-Dubrovnik-Rijeka-Trieste-Jesolo i shtuan opsionet pro idesë fillestare dhe e zhvendosën përgjigjen drejt po-së. Sivjet jo vetëm që ishim nismëtarët për t’u kthyer përsëri në Jesolo, por shtuam edhe numrin e njerëzve që u bashkuan me ne për këto pushime speciale.

Jesolo – pushime speciale

Jesolo është një qytezë e vogël turistike me një vijë bregdetare afro 13 km dhe me jetë sezonale, nga prilli deri në tetor. Pushimet që të ofrohen janë ato klasike: rërë, diell, det plus komoditet dhe aktivitete. Kohë më parë – flasim për periudhën para viteve ’90, kur pushimet e pothuaj të gjithë tiransve vërtiteshin rreth plazhit të Durrësit, u fol se plazhi do të mbyllej se është ndotur – një pjesë e mirë e kanalizimeve të ujrave të zeza e të bardha që në atë kohë përfundonin në det. Në Jesolo është ndryshe: shfrytëzimi i mirëfilltë i plazhit daton që para Luftës së Dytë Botërore dhe përsëri deti është i pastër dhe rëra kristal. Benvenuti in Jesolo, vendi ku më shumë se natyra të mahnit këmbëngulja për shndërrimin e një natyre të zakonshme plazhi në një oaz të mrekullueshëm pushimi e argëtimi!

Brezi i rërës, i pastër dhe i nxehtë, shtrihet deri në një thellësi të caktuar dhe ruhet me fanatizëm. Tabela të ndryshme tregojnë se cila pjesë u takon hoteleve dhe cila pushuesve ditorë që janë të shumtë – për pushuesit ditorë dhe banorët e qytetit është gjithë brezi ranor që fillon nga bregu deri në një thellësi prej afro 15 metrash, ndërkohë që është shumë e thjeshtë të depërtosh nga rruga për në buzë të detit, pavarësisht faktit se plazhet u takojnë hoteleve private; aksesorët e plazhit janë të mirëllogaritur e të vendosur në vendin e duhur: çadra, shezlongë, banja publike, dushe e kioska të vogla për t’u freskuar, ngrënë diçka të thjeshtë apo për të pirë ndonjë kafe speciale. Qetësia është absolute: ndonëse plazhi është i mbushur plot e përplot të duket sikur je vetëm ti! Qetësinë e thyen herë pas here, ose zëri i altoporlantit që lajmëron aktivitetet e shumta që zhvillohen mbasdite vonë apo thërret emrin e ndonjë fëmije që për pak minuta i ka humbur syve e vëmendjes së prindërve, ose afrikanët që, ndryshe nga altoporlanti, me gjysmë zëri dhe të ngarkuar me produkte të ndryshme, përpiqen të të shesin mallra “firmato” me çmime qesharake, për shembull një çantë prada, një peshqir a shall valentino për 10-15 euro. Sigurisht që nuk duhet të gënjeheni dhe të blini – thjesht nuk janë cilësorë, sado të bukur të duken dhe tundues të jetë çmimi – nuk rrojnë më shumë se 4 muaj. Shmangni edhe masazhatoret e ashtuquajtura japoneze ose tajlandaze! Mos i shihni në sy kur kalojnë pranë jush dhe të jeni të sigurt që nuk ndalojnë, për më tepër, qyteti nuk i nxit shitje të tilla dhe ka filluar një fushatë ndërgjegjëzimi.

Nuk e di nëse një pushues gjerman kërkon në një plazh dhe vlerëson si pozitive po ato gjëra që kërkoj edhe unë, për të konkluduar në “pushime klasike perfekte”! Por, e vetmja gjë që më dallon besoj nga ta është se jetoj në anën tjetër të të njëjtit det, kam bërë 1150 km për të mbërritur deri atje dhe refuzoj të bëj plazh, ose të shpenzoj paratë e mia, në “detin tim”, nga i cili më ndajnë vetëm 38 km! Sigurisht, jo për mungesë patriotizmi! Sjell ndër mend një kushërirën time që ka blerë shtëpi në “plazhin” e Durrësit dhe që për të dalë në plazh ka vetëm dy variante: ose të bëjë me kilometra rrugë në kërkim të një plazhi publik (?), ose të qëndrojë e ulur në rrugicën e vetme publike, pingul me vijën bregdetare, që ndan dy plazhe private, 1.5 metra e gjerë. Nuk shtrihet dot pasi është më e gjatë se 1.5 metra dhe i bie që, ose koka, ose këmbët, të shkojnë në plazhin privat, por që gjendet gjithmonë ndonjë që s’di të flasë as shqip që ta kujton se po shkel në pronë private dhe të çohesh sa më shpejt, ndryshe …! Sigurisht që nuk jam kundra pronës private, por mënyrës se si administrohet “prona publike” që, edhe buzë detit ku ke vajtur për t’u shplodhur, të kujton mbrapshtësinë e gjërave të vendit ku jeton dhe të njerëzve që drejtojnë.

Zona që bëhet plazh nga zona ku fillojnë hotelet ndahet nga një rrugicë afro 3 metra e gjerë, e shtruar e tëra me pllaka, paralel me gjithë vijën bregdetare. Rrugica frekuentohet që herët në mëngjes nga të apasionuarit pas vrapit ose ecjes. Përveç se e njëtrajtshme dhe e shtrirë në gjithë gjatësinë e plazhit, të tërheq vëmendjen emërtimi i saj, segmente-segmente, sipas disa prej artistëve bashkëkohorë më të njohur italianë, një lloj mirënjohje për punën e veprën e tyre dhe që qyteti i fton çdo vit për të kaluar pushimet. Iniciativa zë fill më 2001, mbas ristrukturimit të plotë të saj, si dhe falë largpamësisë së presidentit të asaj kohe për promovimin turistik të qytetit, z. Amorino de Zotti. Rrugica u quajt “Lungomare delle stelle”, e ngjashme pak a shumë me “Walk of fame” në HollywoodNë të kanë arritur të gdhendin emrin e tyre Gina Lollobrigida, Alberto Sordi, Mike Bongiorno, Carla Fracci, Nancy Brilli,Christian de Sica, Andrea Bocelli, Katia Ricciarelli, Mara Vernier, Lino Banfi, Sophia Loren e Umberto Veronese.  Sivjet i ftuari i nderit ishte Alessandro del Piero dhe shumë shpejt është edhe ceremonia e inagurimit të segmentit të “lungomare”s- që do të mbajë emrin e futbollistit të njohur. Kërkova të kujtoja ndonjë iniciativë të ngjashme të ndërmarrë edhe në plazhin në anën tjetër të Adriatikut, por në mend sillja Kalin e Trojës, peskavica maqedonase dhe fërgesë tirone …

Çdo gjë duket e mirëmenduar dhe e studiuar. Për të rritur jo vetëm cilësinë e jetës, por edhe të peisazhit ekonomiko-mjedisor si dhe për të siguruar një zhvillim të qëndrueshëm, si një të tërë të qytetit, më 1993 qyteti ftoi një nga urbanistët më të njohur të kohës, Kenzo Tange, që njihet edhe si projektuesi i Japonisë moderne, për të dhënë vizionin për të ardhmen e qytetit dhe për të hartuar masterplanin e tij – informacion që gjendej në ekspozitën fotografike rreth historisë së qytetit të hapur në një nga mjediset e dy kullave që gjenden në “Piazza Drago”.

Hotelet janë nga 2-6 kate dhe me shumë mundësi zgjedhjeje: me vetëm mëngjes, me mëngjes e darkë ose pension i plotë. Kryesisht janë hotele me 3 dhe 4 yje dhe çmimet për “all inclusive” variojnë nga 56 euro/person deri në 165 euro ose më shumë  per person.

Qyteti përshkrohet mespërmes nga një rrugë me trafik të kufizuar gjatë ditës dhe që gjatë mbasdites deri në darkë vonë mund të kalojnë vetëm këmbësorë. E gjithë rruga rrethohet nga dyqane pa fund dhe në sheshet e shumtë zhvillohen aktivitete, koncerte e panaire. Një nga panairet më të bukur me prodhime bio është ai i “Levandës” (bimës me emrin latin lavandula), që zhvillohet për dy-tre ditë në fund të korrikut. Mos humbisni rastin ta vizitoni! E mira është në diellin e pasdites, pasi panorama është shumë e bukur, e përbërë nga vetëm dy ngjyra: e bardha dhe lejlaja, dhe një aromë e jashtëzakonshme që ndjehet që nga larg, por mos përjashtoni edhe mundësinë e blerjes së një a dy produkteve, veçanërisht një lloj vaji erëmirë që prodhojnë për duart.

Rruga ka një bukuri të veçantë dhe merr  nuanca të ndryshme gjatë ditës. Në mëngjes herët – deri në ora 8.00, është shumë e qetë. Qyteti zgjohet vonë! Pothuaj të gjithë dyqanet janë të mbyllur, me përjashtim të disa kafeneve dhe dy librarive që shesin vetëm gazeta në këtë orë të ditës. Kafja është një nga kënaqësitë e mëngjesit – të shijon çdo gllënjkë e saj! Çmimet e kafes variojnë nga 1-2 euro. Edhe dreka e rrugës, nga ora 12.30-16.00 është shumë e qetë dhe me ngjyra të mrekullueshme. Duket sikur çdo gjë merr dritë e shkëlqen. Pothuaj të gjithë dyqanet mbyllen. Shëtitja me biçikletë në këtë orë të ditës është një nga kënaqësitë që nuk duhet humbur. Çdo hotel ka biçikletat e veta që i vë në dispozicion të pushuesve pa pagesë dhe është një mënyrë shumë e mirë jo vetëm për të shëtitur gjithë qytetin, por edhe për të kontrolluar disi kaloritë e një dreke të bollshme ose për të shmangur dembelinë e pasdrekës. Një mundësi për të shëtitur dhe njëkohësisht për të bërë pak sport në këtë orë të ditës është edhe marrja me qira e një lloj karroceje që pedalohet nga 4-6 persona, me një çmim për 8-10 euro/gjysmë ore deri në 17 euro/orë. Darka është finalja e një dite të zakonshme plazhi: fillon kryesisht pas orës 20.00 dhe zgjat deri vonë pas mesnate. Të gjithë në rrugë! Shëtitja e zakonshme që një herë e një kohë tek ne bëhej buzë detit, në Jesolo bëhet në atë rrugë të bukur, ndërkohë që mund të zgjedhësh për të pirë diku një birrë, për të shijuar një akullore, për të parë një koncert ose për të vizituar ndonjë nga ekspozitat e shumta që hapen në qytet, që nuk duhet lënë pa përmendur edhe ekspozita e skulpturave të rërës, çdo vit me një tematikë të veçantë. Besoj se është një nga pedonalet më të bukura që kam parë ndonjëherë. Sipas nuses së pronarit të hotelit ku qëndronim, në atë pedonale shëtisin çdo vit afro 25 milionë turistë. Ndërkohë bëni kujdes me dyqanet që gjenden në buzë të rrugës dhe mos i shpenzoni të gjitha paratë, pasi një variant shumë më i mirë për të bërë shopping është uotlet-i që gjendet vetëm pak kilometra larg Jesolos, përgjatë autostradës Venecia-Trieste (A4), hartën e të cilit mund ta gjeni pranë çdo hoteli: me çmime të mira dhe shumë cilësore, veçanërisht nëse pazarin e vitit e keni lënë për aty.

Një nga argëtimet më të bukura është vizita në Venecia dhe dy ishujt pranë saj: Murano dhe Burano, i pari për kryeveprat e punimit të qelqit dhe i dyti për qëndismat karakteristike. Venecia është një përrallë më vete. Të duket sikur kthehesh prapa në kohë dhe jeton në vitet 1800. Në çdo çast ka diçka që duhet parë e që të tërheq vëmendjen, që do ta marrësh me vete si kujtim: një maskë veneciane, një shëtitje në sheshin San Marco dhe në Ponte Rialto, një foto ku në sfond është ura e psherëtimave, pallati dukal, gondolat … Të gjitha lëvizjet bëhen nëpërmjet trageteve të vegjël – autobuzët e linjës. Sa shumë vizitorë! Sa shumë para që shpenzohet nga turistët në atë qytet!

Rruga  

Në Jesolo mund të shkohet me avion ose me makinë. Varianti i parë është i shkurtër dhe shumë komod. Në këtë rast shfrytëzohet aeroporti i Venecias dhe më tej zgjidhet me autobus ose me mjete të tjera transporti. Ka vetëm vështirësinë që gjatë ditëve të pushimit lëvizjet do jenë të kufizuara, ndonëse në qytet është linja e autobuzëve dhe funksionon edhe shërbimi taksi. Personalisht preferoj variantin me makinë. Në vajtje ja vlen të nisesh një ditë më parë dhe të shmangësh autostradën – është më gjatë por me një natë fjetje sa më afër Rijekës rikuperon energjitë dhe lodhjen, për më tepër e gjithë rruga është shumë e bukur, veçanërisht nëse e ke për herë të parë. Në kthim është mirë të merret autostrada, në të cilën futesh pothuaj sa del nga Jesolo dhe shkon pothuaj deri në Dubrovnik. Një rrugë e shkëlqyer. Por shmangni sa më shumë qëndrimet dhe kontaktet në Kroaci: njerëzit janë të pasjellshëm dhe aspak të gatshëm të ndihmojnë turistët; nuk ofrojnë asnjë shërbim me euro – të tregojnë gjithmonë derën, që do të thotë se duhet të shkosh në change dhe hajde të gjesh ndonjë. Kini kujdes edhe me policinë rrugore – janë më keq se këtu te ne. Sapo kishim kaluar Dubrovnikun dhe po merrnim një të tatëpjetë të vogël – në pesë automjete që ishim në radhë dhe në distancë konstante nga njëri-tjetri për minuta të tëra udhëtim, na ndalën vetëm ne që ishim diku në mes dhe me targa të huaja. Biseda me policët mund të përmblidhet pak a shumë kështu: 30 euro gjobë sepse jeni me shpejtësi. Me çfarë shpejtësie? 53 km/orë. Pse nuk i ndalni edhe makinat e tjera? Nuk kuptojmë anglisht. Dhe gjoba duhet paguar te polici, në dorë! Një vend që ka hyrë në Europë! Policët të kujtonin krejtësisht policinë tonë: kishin zënë “pusi” me një makinë civile në një vend pothuaj të padukshëm nga rruga dhe me matësin e shpejtësisë brenda në makinë ndalnin kë t’u tekej. Më shumë se për të qarë, ishte për të qeshur. Pak a shumë i njëjti problem edhe në supermarket: asnjë nuk flet anglisht dhe krejtësisht indiferent kundrejt çfarëdo kërkese që mund të kesh si i huaj – po flasim në shkëmbim të parave! Kujtoj sa të sjellshëm jemi ne si komb, veçanërisht kur kemi të bëjmë me të huaj: çfarë të duhet, do të flasësh në telefon? Fol nga telefoni im sa të duash. Do të shkosh në filan vend, të çoj unë! Jo, në Kroaci nuk dëgjoje asgjë të tillë. Kur kërkoje të bleje me euro sikur lypje lëmoshë dhe do të ta falnin.

Udhëtimi i kthimit zgjat minimalisht 15 orë, por mos harroni të llogarisni edhe kalimet kufitare – janë plot katër shtete që kalohen: Italia, Kroacia, Bosnje-Hercegovina, Kroacia përsëri, Mali i Zi dhe, së fundmi, në mëmëdhe. Një përvojë e bukur!

Drejtim për mbledhjen e folklorit Nga Ernest Koliqi

Drejtim për mbledhjen e folklorit

Nga Ernest Koliqi, Ministër i Arsimit (12 prill 1939 – 3 dhjetor 1941)

Artikulli duhet cituar: Nathanaili, V. (2016). Rruga e mundimshme e shkollës shqipe. Tiranë: UET Press, f. 260-1.

Drejtuar mësuesve 

… Ministria (e Arsimit, shënim, V. Nathanaili) ka hartue nji varg pyetjesh, nja 22, që po ju dërgohen këtu ngjitë e që përfshijnë landën e Folklorës që do të mblidhet. Nga këto 22 pyetje mësuesi do të zgjedhin nji e dy, shumë-shumë tre, e do t’iu përgjigjet tue e shtrue landën shkoqitun e gjat e gjanë.

Veçse puna që ka për t’u-bâ mbi mbledhjen e landës duhet të jetë nji gjâ e bâme me mend, e peshueme dhe e matun mirë. Mësuesi në këtë punë të mbledhjes do të jetë sa mâ shumë objektiv, nuk do të shtojë ndonji gjâ nga fantazija e vet, nuk do të lâjë metë gjëkafshë për çdo arsye qoftë, por do të punojë me ndërgjegje e me kujdes të math, që të dal nji gjâ e vërtetë dhe e plotë, tue pyetë e tue marrë lajme të vërteta e të presë për çdo gjâ.

Drejtim për mbledhjen e folklorit

  1. Si quhet katundi a fshati? A ka pasur emër tjetër më parë? Ç’gojëdhënë mund të ketë rreth themelimit të katundit?
  2. Sa lagje ka katundi dhe si quhen këto? Katundi, më parë, ka pasur emrin e ndonjë prej këtyre lagjeve?
  3. Katundi është po në atë vend që ka qenë edhe më parë, apo tjetërkund? Në qoftë se ka qenë gjetiu, si quhet ky vend?
  4. Ka katundi ndonjë gërmadhë të vjetër? Ndonjë kishë, tyrbe, vend të mirë, kështjellë a qytezë? Ka ndonjë gojëdhënë rreth tyre?
  5. A ndodhet në katund ndonjë krua, burim, përrua, arë a fushë, livadh, pyll, mal, kodër, lis a drú, që të ketë emër më vete? Në qoftë se po, dëfteni emrin e secilit prej këtyre dhe tregoni gojëdhënën që mund të flitet për të.
  6. Tregoni mbiemrin (llagapin) e çdo familje të katundit.
  7. Çfarë rrobash e petkash veshin burrat, gratë, çunat, gocat? Përshkruani shkoqitur këto rroba. Kjo veshje është e vjetër apo e re? Në qoftë e re, me çfarë petkash visheshin më parë? Si i mbajnë, si i veshin e si i lidhin foshnjat?
  8. Tregoni emrat e gjithë enëve të shtëpisë që përdoren për të ngrënë, për të gatuar bukë e për të pirë.
  9. Përshkruani shkoqitun almiset e bujqësisë që përdorin katundarët për punët e tyre bujqësore.
  10. Dëfteni një për një zakonet e lindjes, pagëzimit, synetit, fejesës e vlesës, martesës e vdekjes (të tretat, të shtatat, të nëntat, të dyzetat). Tregoni çfarë urimesh e çfarë thuhet me rastin e këtyre ngjarjeve.
  11. Çfarë festimesh e gatimesh, çfarë zakonesh, bëhen në katund në Ditën e Verës, Ditën e Shingjergjit, Shëmitrit, Shën Vasilit, Shinjonit, Shëmrisë, Rrshajevet a të ndonjë dite tjetër të kremteje të vendit.
  12. Çfarë festimesh bëhen, në ditë të tilla, si Pashkët, Bajram, Kërshndellat?
  13. Çfarë të folme të jashtëzakonshme pëshpëritin bujqit e çfarë mëngjish e praktikash të tjera bëjnë, kur fillojnë një punë së pari (të mbjellunit, të korrunit etj.). Cilat ditë quhen të mbara ose të prapa për fillimin e këtyre punëve?
  14. Si e parashikojnë bujqit ardhjen e kohës së mirë ose të keqe, si shiun, breshrin, borën, dimrin e rreptë ose të butë, vapën e madhe etj.? Për shembull, kur këndon gjelin në një çast të caktuar, kur piqet ndonjë pemë etj.?
  15. Çfarë marrëdhënie ka hëna me veprimet bujqësore ose shtëpiake e çfarë besimesh ka lidhur me to?
  16. Çfarë zakonesh e çfarë besimesh mund të ketë në katund (a në qytet), që bien fort në sy? Për shembull, dita e djegies së rrogozave në Berat, dita e flakadanit, dita e rusicave (kur dikush vishet me gjethe e gjelbërime dhe i derdhin ujë) etj.
  17. Çfarë besimesh ekzistojnë në lidhje me disa sende e objekte shtëpiake, si me zjarrin, ujin, fshesën etj.
  18. Çfarë besimesh mund të ketë, për shembull, kur të tingëllon veshi, kur teshtin dikush, kur kërcet shtëpia, kur të skuqet veshi, kur të ha dora, kur kërcet druri që po ndizet në oxhak, kur thyhet ndonjë enë me verë a raki etj. Kur ndodhin ngjarje të tilla, çfarë fjalësh thuhen, çfarë mëngjie ose yshte bëhet
  19. Çfarë mëngjie ose yshtesh bëhen, kur: bie më sysh (ose kur merret a kur hahet më sysh) fëmija (për shembull, shuhen thëngjij, derdhet plumbi, digjet dafinë, hidhet kripë në zjarr etj.); kur shuplaket (a shitohet a e merr me të randë) njeriu?
  20. Çfarë mëngjie ose yshtesh përdoren, për mos me ranë më sysh, ose për të ruajtur prej syrit të ligë ndonjë fëmijë a ndonjë njeri të shëndoshë a të bukur, ndonjë kafshë a shtazë (i varin ndonjë gjë në qafë, i shkruajnë etj.)?
  21. Çfarë gojëdhëne a legjende flitet rreth zhdukjes së ndonjë familjeje (për shkak mallkimi etj.), shembjes së ndonjë vendi, fortese, shtëpie (e pushtuar, ndoshta, nga xhindet), rreth njerëzve të rrëmbyer nga xhindet ose shpirtrat?
  22. A flitet në katund për shtriga, kuçedra, lugetër, dragonj, lubi, shtojzovalle etj.? Si i përfytyrojmë, çfarë pushtetesh kanë e çfarë zakonesh u japin? Çfarë duhet të thuhet, ose çfarë mëngjie a yshtyn duhet të bëhet, për të larguar shpirtrat prej njerëzve dhe bagëtive?

Shënim

Teksti hyrës është paraqitur me shkurtime, ndërsa sa i takon pyetësorit janë bërë përpjekjet maksimale t’i qëndrohet besnik origjinalit që gjendet në Arkivin e Shtetit Shqiptar.

Foto kryesore: 2017, Ministrja e Kulturës, Mirela Kumbaro, së bashku me drejtorin artistik të “Fustanella festival”, Robert Bisha.

Foto e dytë: Ernest Koliqi, marrë nga gazeta “Minerva”.