who’s who – Kristo DAKO (21 dhjetor 1876 – 26 dhjetor 1941)

Rubrika: Histori

who’s who – Kristo DAKO (21 dhjetor 1876 – 26 dhjetor 1941)

Nga Valbona Nathanaili 

U lind në Korçë. I biri i Anastasit. Më 1885 rrëzohet nga një pemë, thyen këmbën e mbetet sakat (saktësim: kjo fjalë është përdorur në dokumentet e arkivuara)  për gjithë jetën. Në moshën 11 vjeçare i vdes i jati. Më 1890, emigrojnë familjarisht në Bukuresht, Rumani. Studimet e mesme dhe të larta i mbaron në Bukuresht. Më 1902 diplomohet për matematikë pranë Universitetit të Bukureshtit. Duke qenë ende student, përfshihet në lëvizjen për çështjen kombëtare shqiptare. Për shkak të aktivitetit, arrestohet për pak kohë. Gjatë kësaj periudhe është sekretar i shoqërisë “Shpresa” dhe shkruan artikuj për revista të ndryshme shqiptare. Aty njihet me bashkëshorten e ardhshme, Sevasti Qiriazin. Më 1906 zhvendosen së bashku në Amerikë.

Regjistrohet në fakultetin e filozofisë. Gjatë pushimeve të verës hap kurse për mësimin e gjuhës shqipe dhe të anglishtes për bashkatdhetarët, e cila shpesh njihet si shkolla e parë shqipe në ShBA. Petro Nini Luarasi është një nga mësuesit e kësaj shkolle. Më 19 shtator 1908 themelon shoqërinë “Djelli i Shqipërisë”.

Më 1909 ndërpret studimet dhe kthehet në Shqipëri, ku ndjek aktivitetin patriotik që zhvillohet në vend. Më 1910, për shkak të këtij aktiviteti arrestohet dhe dënohet nga gjyqi ushtarak në Ferizaj. Mbahet në burg për një kohë të shkurtër, por vazhdon veprimtarinë patriotike edhe pas lirimit. Më 1912 kthehet përsëri në Amerikë për të vazhduar studimet e ndërprera universitare dhe aktivitetin patriotik. Më 1913 diplomohet në filozofi dhe është president i Vatrës; redaktor i të përjavshmes “Dielli” (11 korrik 1913 – 26 gusht 1913) dhe menaxher i saj (11 korrik 1913 – 22 korrik 1913). Më 1914 kthehet përsëri në Shqipëri për një kohë të shkurtër. Vendoset në Korçë, ku së bashku me Themistokli Gërmenjin vazhdojnë luftën kundër Athinës, të bindur se ndonëse ushtria greke ishte larguar nga jugu i Shqipërisë, përpjekjet dhe pretendimet e saj për territore shqiptare vazhdojnë të jenë po aq të forta. Duke qenë se nuk kanë mjetet e duhura financiare, largohet për në Rumani.

Më 1915, Komiteti i Lidhjes Kombëtare vendos që Themistokli Gërmenji të kthehet në Shqipëri, ndërsa Dako me të shoqen dhe të kunatën, të shkojnë në Amerikë për të punuar për çështjen shqiptare. Deri më 1920, koha e qëndrimit të tretë në Amerikë, Dako themelon Partinë Politike Shqiptare, me një aktivitet të ndarë nga ai i Vatrës. Më 18 maj 1919, Partia Politike e themeluar prej tij, harton një rezolutë për çështjen e Vlorës. Bashkëpunon me shtypin vendas për të propaganduar çështjen shqiptare dhe vënë në dukje pretendimet greke për Shqipërinë e Jugut. Së bashku me të shoqen, Sevasti Qirjazi, dhe të motrën e vëllain e saj, njihen për veprimtarinë në dobi të shkollës shqipe dhe si personat më me ndikim në kolonitë shqiptare të ShBA.

Ministër i Arsimit në qeverinë e kryesuar nga Hasan Prishtina, por për një periudhë shumë të shkurtër kohore dhe sigurisht pa pasur kohë të zbatojë idetë e tij sa i takon edukimit. Me ardhjen në fuqi përsëri të Ahmet Zogut, dëbohet nga Shqipëria dhe kthehet përsëri në Rumani, por si rrjedhojë e presionit të komunitetit shqiptar në Amerikë, Zogu tërheq vendimin dhe lejon kthimin e tij në atdhe. Gjatë kësaj periudhe jep mësim në shkollën e kunatit, Gjerasim Qiriazi, hapur më 15 tetor 1891 (në atë kohë, Gjerasim Qiriazi punonte për British and Foreign Bible Society, me qendër në Manastir dhe me ndihmën e Naim Frashërit, kishte mundur të marrë leje në autoritetet përkatëse në Stamboll dhe kishte hapur në Korçë shkollën e parë shqipe për vajza “Qiriazi”).

Kristo Dako fliste rrjedhshëm 5 gjuhë të huaja, rumanisht, anglisht, frëngjisht, italisht e greqisht, si dhe njihte latinishten e greqishten e vjetër.

Botime (listuar jo të gjitha)

  • 1937 Zogu the first King of the Albanian. A sketch of his life and times.” Tiranë: Kristo Luarasi, f. 164, nga të cilat 15 faqe me ilustrime, portrete dhe harta.
  • 1937 Shënime historike nga jeta dhe veprat e Nalt Madhërisë së Tij Zogu i Parë, Mbret i shqiptarëve. Boston, Pa vit botimi. 158 f., me foto; 18 cm. Rishtypje sipas botimit të vitit 1937 në Tiranë, nga shtëpia botuese “Kristo Luarasi”. Në ff. 3-5 gjendet një letër e Terenc Toçi drejtuar autorit.
  • 1919 Albania: the master key to the Near East. Boston: Grimes Co. 290 f., 5 fl. Harta, 22 cm. Shënime me komente për librin nga M. Frashëri.
  • 1917 Arithmetikë praktike.Massachusetts, botimi i dytë, 72 f.
  • 1912 Mësime filltare të algjebrës elementare. Korçë: Shtypshkronja Tregtare Ndërkombëtare, 94 f. Në f. 3 ka një parathënie të autorit.
  • 1911 Cilët janë Shqipëtarët?Manastir: Shtypshkronja Tregtare Ndërkombëtare, 37 f.

Foto kryesore: Faksimile e një pjese të dokumentit të kategorizimit të arkivës personale të Kristo Dakos pranë Arkivit Qendror të Shtetit. Arkiva personale “Kristo Dako” është dorëzuar më 26.3.1975, nga Aleksandër Kristo Dako. Arkiva përmban 46 artikuj, korrespodenca, publikime e letra rreth veprimtarisë e aktivitetit të Kristo Dakos, si dhe një biografi të hollësishme. Në paraqitjen e jetëshkrimit të z. Kristo Dako, këto materiale kanë qenë burimi kryesor referues.

Foto e dytë: Kristo Dako

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.