Shënime rreth veprës së Viola Isufaj Nga Dr. Gazmend Krasniqi

Kadare në letrat e sotme franceze Autor Viola Isufaj

Nga Dr. Gazmend Krasniqi

Si çdo letërsi e botës, edhe letërsia shqipe i nënshtrohet sistemit të vet letrar. Si çdo vepër serioze letrare, edhe vepra e Kadaresë i nënshtrohet këtij sistemi, nga pikëpamja e pararendësve letrarë dhe e rrezatimeve të saj. Nga kjo pikëpamje, studimet letrare shqiptare i kanë borxhe kësaj vepre, përveçse cilësore, edhe voluminoze. Me këtë studim – Rrezatime të prozës së Kadaresë në letrat frënge– jemi përpara një përpjekjeje për ta zbutur këtë vërejtje.

Një tregim dy-tri faqesh, me titull “Përpara banjës”, ka tërhequr vëmendjen në një kulturë të madhe, siç është ajo franceze, ku ndër kohëra kanë dalë “baballarë” të tregimit, qoftë edhe duke përmendur vetëm Mopasanin. Ky tregim, që do të rrinte mirë në çdo antologji të tregimit botëror, sipas një tipologjie bloomiane (Harold Bloom), i takon prirjes ala Borges, pra e kundërta e tregimit ala Çehov. Megjithëse moderniteti i prozës sonë fillon me tregimtarë, Koliqi, Kuteli, Migjeni, Pashku etj., studimet shqiptare, për arsye të ndryshme, letrare dhe joletrare, vetëm në dekadat e fundit kanë filluar ta respektojnë këtë fakt, duke fituar një farë respekti ky zhanër, i cili mundëson një kritikë të arketipit, dhe jo të mimësis, që përjashton sociologjinë e letërsisë, kuptuar si lexim që përjashton vetë veprën.

Është rasti kur kapërcehet edhe koncepti eliotian se krijuesit e papjekur imitojnë, krijuesit e pjekur vjedhin,krijuesit e këqij e shtrembërojnë atë që marrin, kurse krijuesit e mirë bëjnë diçka më të mirë me të ose të paktën bëjnë diçka tjetër. Fjala remix, e përdorur më tepër në fushën e muzikës, në fushën e letërsisë kupton variantin alternativ të një teksti. Burimet e ndryshme tekstuale riorganizohen, duke përftuar fjali të reja, histori të reja dhe mënyra të reja të mendimit mbi fjalët. Remix-i jep dorë për konceptin e vatrës dhe daljes prej saj, pra çadra e mjeshtrit mbetet e rëndësishme si pikë reference për tekstin që fitohet. Kjo të kujton punishtet artistike të epokave të mëdha të artit, ku mund të flitet për kanune dhe thyerje kanunesh, duke përforcuar idenë se arti më tepër ka dalë nga arti sesa nga jeta.

Ballafaqimi me një kulturë dhe sistem tjetër letrar i japin vlerë mundësive së “leximit” të ri, për të afruar shkrirjen e horizonteve të perceptimit, horizontin e veprës – përbërësit e veprës, që e bëjnë atë të lexueshme – me horizontin e lexuesit, tërësinë e kritereve normative të përvetësuara nga lexuesi – sepse tregimi ofron studime të thelluara dhe të përparuara, gjithmonë sipas kodeve që afirmon vetë.

 

 

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.