Marrëdhëniet me Jugosllavinë – sipas burimeve diplomatike të kohës

Jugosllavi – Shqipëri, 1935

Marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Jugosllavisë vazhdojnë të jenë të mira, që prej dy vitesh tashmë, por kjo cilësi ka munguar plotësisht më parë. Kur M. Yevtich deklaroi, në një fjalim të 14 marsit, se “politika jonë dhe përpjekjet tona janë të drejtuara sinqerisht drejt konsolidimit të pavarësisë së Shqipërisë dhe drejt bërjes së saj një anëtar me më shumë ndikimin në komunitetin e shteteve të Ballkanit dhe në familjen e kombeve”, ai vendosi një parim me të cilin, kemi të gjitha arsyet të besojmë, se qeveria e tij do të aderojë. Është një parim që udhëhiqet nga urtësia, sepse një Shqipëri mike shërben si mbrojtëse e kufirit jugosllav. Shqipëria, nga ana e saj, po bën gjithçka për të ruajtur harmoninë. Si rezultat i përpjekjeve të përbashkëta, incidentet në kufi, tensionet dhe grindjet e tjera që ishin të zakonshme më parë, pothuaj janë shuar. Fakti që Shqipëria ka patur acarime me Italinë ndikon sigurisht në këtë gjendje të mirë të gjërave.

Përpjekjet e bëra për të rritur nivelin e shkëmbimeve tregtare ndërmjet dy vendeve, nuk janë kurorëzuar nga asnjë sukses i konsiderueshëm. Marrëveshja shtojcë e “Traktatit tregtar shqiptaro-jugosllav” të vitit 1926, nënshkruar në Beograd më 22 dhjetor 1933, ishte formuluar në mënyrë të tillë që të funksiononte mbi bazën e kuotave. Rezultatet nuk ishin aspak mbresëlënëse. Jugosllavia vazhdoi t’i shiste Shqipërisë çimento si më parë, por bëri pak për të blerë ullinj, hide dhe produkte të tjera që duhet të ishin pjesë e kontingjentit të saj. Ndoshta pati gabime nga të dyja palët. Shqiptarët nuk kishin organizim për eksport, kurse jugosllavët që në një moment ishin dakord për të blerë një shkallë të gjerë produktesh, u duk sikur kishin ndërruar mendje. Gjithashtu u vërejt se një degë e Bankës Jugosllave të Eksportit, e cila u hap në Tiranë dhe prej së cilës pritej shumë, i kufizoi transaksionet e saj tregtare në hapjen e një zyre leasing.

Një marrëveshje që mund të lehtësojë vështirësitë që u shkaktoi fshatarëve që jetojnë në zonat malore pranë kufirit, copëtimi i padrejtë i kufirit, është “Protokolli i zbatimit të aneksit C” të traktatit të vitit 1926, i nënshkruar në Beograd më 5 maj. Zona kufitare shqiptare, ajo që shtrihet për gjatë Jugosllavisë, ndahet në 9 sektorë. Banorët e çdo sektori kanë të drejtë të kalojnë kufirin lirisht në pikat e lejuara, për të blerë ose shitur në tregjet përkatëse, një në çdo sektor. Në fund të vitit, instrumenti nuk kishte hyrë ende në fuqi. Ai u pengua nga një grup deputetësh shqiptarë italo-filë, të cilët, duke e ditur se marrëveshjet që sanksiononte protokolli ishin në dëm të Italisë, në kuptimin që cënonin status quo – në e kufirit shqiptar, shfrytëzuan një gabim në formulimin e tekstit (Mbreti Zog quhej Mbret i Shqipërisë në vend të Mbret i Shqiptarëve) për të penguar kalimin e tij në parlament. Protokolli, kur të hyjë në fuqi, ashtu siç e kemi thënë edhe më parë, do t’i sjellë përfitime jo vetëm Shqipërisë, por edhe Jugosllavisë, e cila do të mundë të kursejnë në shpenzimet për mbrojtjen e kufirit. Një konventë e veçantë për Shkodrën dhe rrethinat e saj është në veprim që nga gushti.

Është përmendur në raportin e vitit të kaluar, se shkollat minoritare në fshatin Vrakë, afër Shkodrës, u mbyllën si pasojë e “shtetëzimit” të arsimit nga qeveria shqiptare. Vraka banohet nga popullsi e vërtetë jugosllave dhe është me të vërtetë minoriteti i vetëm jugosllav në Shqipëri. Banorët u larguan en bloc për në Kosovë, ku iu dha tokë. Gabimi i shqiptarëve me ndërhyrjen në çështjet fetare dhe të arsimimit të këtij populli – të cilët, ndër të tjera, janë bujq të shkëlqyer, – u duk në vitin 1934, kur çështja e vjetër e popullsisë shqiptare të Fushë Kosovës u acarua përsëri. Ligji për reformën agrare jugosllave u keqzbatua me qëllim, – ose të paktën kështu pretendojnë jugosllavët, – nga zyrtarët lokalë me qëllimin për të privuar shqiptarët nga pronat e tyre dhe për t’i detyruar të emigronin. Mbreti Aleksandër, si përgjigje ndaj ambasadorit të Madhërisë së Tij u shpreh se edhe Jugosllavët ishin detyruar të largoheshin nga Jugosllavia dhe të emigronin në Jugosllavi.

Një kroat me emrin Rudolf, që ka qenë refugjat në Shqipëri për tre vjet, u bë subjekt i disa kërkesave të bëra nga ambasadori jugosllav që nga vrasja e Mbretit Aleksandër. Mendohej se ai kishte patur letërkëmbim me Paveliç dhe kishte vepruar si ndërmjetës mes tij dhe konspiratorëve të tjerë. Nga shqiptarët u kërkua – si nder, jo si detyrim, bazuar në Traktain jooperativ të Ekstradimit – të dorëzonte atë dhe tetë jugosllavë të tjerë të cilët kishin gjetur strehim në këtë vend dhe konsideroheshin si dezertorë. Ata nuk pranuan ta merrnin në konsideratë kërkesën dhe iu përmbajtën linjës se këta njerëz janë refugjatë politikë, për rrjedhojë kanë të drejtë të kërkojnë azil. Sidoqoftë, pala jugosllave nuk kishte asnjë provë që t’i akuzonte si shkelës ligji për çështje të zakonshme apo për politikë. Gjithashtu, ishte e pakonceptueshme që ndonjëri prej tyre të ishte përfshirë në konsipiracionin kundër Mbretit Aleksandër, përderisa kishin qenë të mbyllur në Berat gjatë dy viteve të fundit. Deri tani kjo çështje nuk është bërë publike. Duket sikur Jugosllavët nuk kanë mundësi të justifikojnë kërkesën zyrtare.

Resto del Carlino (Romë) botoi gushtin e kaluar një raport nga Gjeneva ku flitej se një pushtim i armatosur i Shqipërisë po përgatitej në rrethet zyrtare serbe. Qëllimi i tij supozohej të ishte dëbimi i Mbretit Zog nga froni dhe zëvendësimi i tij me një diktator. Ngjarjet treguan se raporti ishte i pavërtetë.

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.