Librat dhe leximi në rrëfimin e shkrimtares Sonila Strakosha

Sonila Strakosha

Lindur dhe rritur në Tiranë. Ka kryer studimet e larta pranë Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, dega Gjuhë-Letërsi, Tiranë. Ka punuar disa vite si mësuese e letërsisë dhe e gjuhës shqipe në ciklin tetëvjeçar, në shkollën italiane “Galileo Galilei”. Aty njihet me bashkëshortin e ardhshëm. Më pas largohen drejt Italisë dhe akoma më larg, në Kazablanka (Marok), ku punon si edukatore e ciklit parashkollor. Në vitin 2003, familja e shtuar edhe me një djalë, zhvendoset në Torino të Italisë. Dy vitet e fundit ka publikuar dy romane, ku trajtohen temat e emigracionit dhe të dhunës fizike e psikologjike ndaj femrës. Bashkëpunon me shtëpitë botuese “Europa Edizioni”, Itali dhe “Caosfera”, Itali. Disa shkrime të Strakoshës janë bërë pjesë e antologjive të ndryshme. Së shpejti del në qarkullim romani i tretë, me shtëpinë botuese “Besa”, Tiranë, e cila ka në vëmendje dhe fokus edhe autorë nga Shqipëria dhe Ballkani. Shtëpia Botuese “Aletti editore” ka zgjedhur disa poezi të Strakoshës për t’u interpretuar dhe publikuar në YouTube nga Alessandro Quasimodo, regjisor dhe aktor.

Cilët libra qëndrojnë mbi komodinën tuaj, pranë shtratit, dhe presin të lexohen përpara gjumit?

Sonila Strakosha: Ashtu si në jetë, edhe në zgjedhjen e një libri jam shumë instiktive. Shpesh blej një libër e tërhequr vetëm nga titulli apo kopertina. Nuk lexoj domosdoshmërish emra të njohur e të afirmuar. Më pëlqen të eksperimentoj edhe me zgjedhjen e një libri. Ndonjëherë gaboj, por më së shumti zgjedhjet e mia nuk më tradhtojnë. Mbi komodinën time mund të ketë libra nga më të ndryshmit, por përgjithësisht preferoj stilin sentimental, rozë. Librat romantikë mbeten të preferuarit e mi. Mendoj se leximi duhet të shërbejë, sigurisht, për të ndihmuar në formimin dhe zgjerimin e njohurive tona, por (dhe këtë më pëlqen ta theksoj) edhe për të na lejuar t’i dedikohemi për pak kohë vetvetes, të hyjmë në një botë vetëm tonën dhe të përqendrohemi në dimensionin ku na çojnë faqet e shfletuara. Leximi duhet të jetë, mbi të gjitha, relaks, qetësi, paqe, dashuri, edhe pse shumë shpesh ndodh të takojmë libra që të tronditin, apo të godasin fort në shpirt. Për shembull, kjo më ka ndodhur kur kam lexuar “Se questo è un uomo” Primo Levi. Në vogëli e njëjta gjendje më ka ngërthyer kur kam mbaruar “Ditari i Ana Frank” apo “Djaloshi zezak” dhe shumë tituj të tjerë.

Aktualisht mbi komodinë kam librin “Dolce Attesa” të Tony Parsons. Historia e tri motrave shumë të  ndryshme nga njëra-tjetra në këndvështrime për jetën, qasje dhe dëshira a jo me të  qenurit nënë; raporti që ato kanë me partnerët dhe si e konceptojnë dashurinë. Interesant m’u duk fakti se si një shkrimtar mashkull ka arritur ta përshkruajë botën femërore në mënyrë aq shumë të arrirë.

Kur dhe ku lexoni?

Sonila Strakosha: Adhuroj leximin pasdite, në ballkon (kur klima ma jep këtë mundësi), ose në shtrat, përpara gjumit.

Cili është libri i fundit që keni lexuar dhe iu ka ardhur keq që e mbaruat?

Sonila Strakosha: Libri që sapo kam mbaruar dhe më erdhi keq që u ndava prej tij është “L’altra storia di noi” e Jennifer Weiner. Libri tregon një histori të bukur miqësie, të cilën rrethanat e jetës, edhe pse jo të lehta, nuk do të arrijnë ta copëtojnë.

Çfarë gjinie libri preferoni në përgjithësi të lexoni?

Sonila Strakosha: Preferoj gjininë sentiment. Shumë librave klasikë të letërsisë botërore u jam rikthyer më shumë se një herë. Por nuk lexoj vetëm një gjini. Adhuroj të lexoj edhe thriller, giallo, aventurë. Më afashinon shumë, për shembull, Agatha Cristie, Camilleri, Grisham, Falletti, por në këtë moment po me apasionon shumë Wibur Smith.

Cili ka qenë libri më i preferuar për ju kur ishit fëmijë? Ndonjë personazh që ju ka shërbyer si model?

Sonila Strakosha: Libri im i preferuar, jo vetëm kur kam qenë fëmijë, por dhe sot, mbetet “Zemër” e de Amicis. Nuk kam ndonjë personazh si model, por për shembull tani që po mendohem, më shkoi mendja tek “Allie”, personazhi i librit “Le pagine della nostra vita” e Sparks. Një vajzë që vendos të ndjekë rrugën që i tregon zemra, duke sfiduar çdo vështirësi dhe mëdyshje. Jam ndjerë shumë pranë personazhit të Elizabet Benet tek “Krenari dhe gjykim” (“Orgoglio e Pregiudizio” titulli në italisht).

Cili është libri që mund t’i ktheheni e ktheheni vazhdimisht?

Sonila Strakosha: Ka shumë libra të cilëve u jam kthyer e kthyer… Për shembull, “Të mjerët”, “Lufta dhe paqja” “Va dove ti porta il cuore”, “Oliver Tuist”, “Il vicolo della duchesca” dhe shumë të tjerë. Adhuroj Viktor Hygo dhe stilin e tij të të shkruarit, që për mua është romantik dhe realist në të njëjtën kohë. Një ndër librat që më ka rrëmbyer dhe  i jam rikthyer me dëshirë të madhe është “Thuaji zemres po” i Susanna Tamaro.

Nëse do ju kërkonin t’i rekomandonit një libër Presidentit të Italisë, cilin titull do zgjidhnit? Po për Presidentin e Shqipërisë?

Sonila Strakosha: Më befasoi pyetja se çfarë libri do t’i rekomandoja presidentit të Italisë dhe atij të Shqipërisë! Sinqerisht u zura ngushtë, sepse zgjedhja do të ishte shumë e vështirë, por vendosa të mbetem tek lidhjet e mia të hershme, pra tek fëmijëria. Libri “Zemër” mendoj se duhet lexuar nga çdo individ, sepse ka aq shumë vlera njerëzore dhe është i mbushur me domethënie të shprehura në mënyrë të thjeshtë, por dhe të fuqishme, aq sa mund të bëhet i prekshëm e i kuptueshëm për fëmijët, por njëkohësisht tepër interesant dhe domethënës edhe për të rriturit. Do e këshilloja këtë libër për të gjithë, jo vetëm për presidentin. Me siguri Presidentët këtë libër e kanë shfletuar që në fëmijëri, por mua ky titull m’u tipos në kokë. E kam lexuar në shqip dhe në italisht, por të them të vërtetën, në gjuhën italiane më ka tërhequr disi më tepër. Nuk di çfarë të them për sa i përket një titulli, që mund t’i sugjeroja Presidentit të Italisë. Nuk po shkruaj emrat më të njohur të letërsisë shqipe, siç ndoshta mund të pritej. Po të them një libër, që mua personalisht më ka rrëmbeyer për vërtetësinë dhe sinqeritetin e të shkruarit, “Retë dhe gurët” e Petro Marko. Nëpërmjet biografisë së tij. Marko tregon dhe gjendjen historike, sociale të Shqipërisë në kohë të ndryshme, lidhjet e pashmangshme që në kohëra Italia dhe Shqipëria kanë patur. Do të ishte mirë që një president italian të mund, sadopak, të kuptojë edhe gjendjen e mjerë në të cilën ra Shqipëria gjatë sundimit diktatorial, gjendje e cila shfaqet shumë qartë dhe dhimbshëm nëpërmjet jetës së Petro Markos.

Mund të na përshkruani vendin dhe kohën ideale për lexim?

Sonila Strakosha: Vendi im ideal për t’iu dedikuar leximit është në hijen e një tarrace, në vetmi, por edhe në darkë vonë: unë, libri dhe drita qetësuese e abazhurit. Leximi është një moment vetëm i imi.

Kush është shkrimtari i ditëve tona që ju admironi më shumë?

Sonila Strakosha: Ka shumë shkrimtarë që admiroj, por po përmend thjesht poezinë e Dritëro Agollit, Xhevahir Spahiut, Lasgush Poradecit. Pastaj për arsye krejt të tjera më ka emocionuar pena e fuqishme e Fishtës, Migjenit dhe Nolit.

Një shkrimtare e ditëve tona që unë e kam adhuruar në adoleshencë ka qenë Diana Çuli. Më vjen vërtet keq të konstatoj që nuk shkruan shumë… ose mbase mua nuk më kanë rënë në dotë shumë libra të saj në këta vitet e fundit.

Cili është libri i fundit që ju ka bërë për të qeshur? Po libri i fundit që ju ka bërë të derdhni lot?

Sonila Strakosha: Libri i fundit që më ka bërë të buzeqesh është “Singolare Feminile” e Modignani. Ka më se një vit që e kam lexuar, por mbaj mend që e mbylla dhe buzëqesha, mbase sepse e prisja ndryshe nga ç’doli… mbase u zhgënjeva disi… Pritshmeria ime pasi pata lexuar libra të tjerë të kësaj autoreje, qe ndoshta më e madhe.

Kam qarë me shumë libra. Mund të përmend ketu “Tre shokë” dhe “Manastiri i Parmës”. Tani kur kujtoj ato momente më vjen për të qeshur…

Kam qarë së fundmi edhe me librin që kam shkruar dhe do të publikohet këtu, në Itali, në mars. Është ndjesi e çuditshme kur qan me librin që ke shkruar vetë!

Çfarë ju frymëzon për të shkruar?

Sonila Strakosha: Frymëzimi për të shkruar më ka rrëmbyer që e vogël. Kur diçka tërhiqte vëmendjen time ndjeja dëshirën ta shprehja atë ç’ka provoja nëpërmjet fjalës së shkruar. Për një kohë të gjatë kam mbajtur ditare dhe më vjen vërtet keq që shumë prej ditarëve të dikurshëm, për papërgjegjshmëri o pakujdesi timen, nuk i zotëroj më. Më pëlqen ta hedh në letër ndjenjën, sensacionin apo emocionin e momentit, është një farë qetësie e përkohshme, sikur me çliron, me shplodh ideja që mendimet e mia të  gjithfarëllojshme i ruaj diku, jo vetëm brenda vetes, por dhe diku gjetkë, mbase një dëshirë e fshehtë për t’u shprehur me ditarin, për t’u hapur në një farë mënyre me dikë. Një nevojë imja të shprehem pa patur njerëz përreth, meqenëse jam tepër e rezervuar dhe fanatike në shprehjen e emocioneve. Arsyeja që i shkruaj është ndoshta ajo nevoja që ka shpirti të hapet diku, pa frikën se do ta gjykojnë. Arsyeja pse shkruaj është mbase dhe dëshira që t’i transmetoj dikujt atë që mbaj brenda. Shpesh hyj dhe bëhem vetë pjesë e asaj ç’ka tregoj, më pëlqen të ngatërrohem me ngjarjen të cilën shtjelloj, dhe perceptimet e mia të ndërthuren me dimensionin që jam duke krijuar. Kur nis të shkruaj diçka asnjëherë nuk di si do ta shtjelloj apo përfundoj atë krijim, dhe ky fakt më dëfren. përveçse duhet ta pranoj që edhe më lodh ndonjëherë e më mundon, por është një lodhje e ëmbël. Jeta do më dukej shumë e varfër pa mundësinë për të shkruar. Shumë gjera që kam shkruar do të mbeten përgjithmonë vetëm të miat, sepse e di që nuk do të marr guximin t’i bëj asnjëherë publike, por ndodh që mbas vitesh të lexoj ndonjë varg apo ese të shkurtër dhe buzëqesh e provoj dhembshuri për veten dhe për naivitetin e kohës së cilës i përkasin.

  • Të gjithë si një vajzë fare të urtë më njihnin

Të heshtur, të qetë, ndoshta melankolike

Zhurmën e shpirtit tim s’mund ta dëgjonin

Askush s’lexonte dot në brendësinë time.

  • Sa shumë qetësia ime njerëzit i gënjente

Përshtypje të gabuar të gjithëve u falte

Në fakt dukja ime që qetësi tregonte

Një glob të tërë kaosi e gjëmimesh mbante.

Para disa ditësh për shembull, buzëqesha me veten duke lexuar keto vargje… dhe këtë here paskam dëshirë t’i ndaj me lesuesin!

Cilat histori ju tërheqin më shumë?

Sonila Strakosha: Mbetem ëndërrimtare e pashërueshme dhe ky fakt më ndjek si në të shkruar, por dhe në lexim. Pëlqej, më së shumti, histori të rrjedhshme, jo të rënda, të  lehta, romantike, por kjo nuk më ka penguar të lexoj edhe gjini e stile të tjera. Por nuk di a do arrij të shkruaj ndonjëherë ngjarje të rënda, të forta, krude, ku të transmetoj dhimbje të pashmangshme të një realiteti të keq e të dhimbshëm. Mbetem romantike edhe në realitetet e rënda me të cilët hap një vepër (shembull romani që do të publikohet së shpejti) dhe mundohem të gjej një zgjidhje jo tragjike ose jo krejtësisht të hidhur. Ka gjithmonë poezi, shumë ndjenjë dhe shumë shpresë në shkrimet e mia. Nuk i shmangem dot të bukurës, të drejtës, mirësisë. Mundohem që në një mënyrë a në një tjetër, duke u munduar të mos dukem artificiale në përshkrimin e asaj ç’ka tregoj, t’i jap jetë fitores, e ndjej në lëkurë dëshirën që kam për të triumfuar mirësia, edhe pse jam e bindur që në jetë shpesh ndodh e kundërta. Ndoshta brenda, brenda vetes time, ka shumë prej fëmijës së dikurshëm…

Këtë fakt ma theksoi edhe editori që do më publikojë librin. I kisha thënë që po shkruaja një pjesë të fortë, të dhimbshme, por në fund nuk ia dola dot të fundosja krijimin tim në terr të plotë, edhe pse e bindur që historia që po tregoja kishte të bënte shumë pak me “fundet e bukura të perrallave”, por u mundova të gjeja mënyrën për të mos e “dënuar” veprën time vetëm me hidhërim.

Mendoj se çdo shpirt ka të ngjizur një mënyrë dhe një stil unik të shprehuri apo të shkruari, mua më ka rënë për hise kjo mënyrë… që mbase mund të rezultojë më pak realiste në disa raste, por mendoj që arti është i gjithanshëm, ka nevoje për vërtetësi, realizëm, qartësi, dhe gjithashtu edhe për ëndërr, romance, ëmbëlsi, shpresë që ndonjëherë jeta të mund vërtet të jetë “pak përrallë e vërtetë”.

Ka ndonjë shkrimtar që ju e vlerësoni, por mendoni se të tjerët nuk e vlerësojnë si duhet?

Sonila Strakosha: Pyetje në se ka ndonjë shkrimtar që për mua nuk vlerësohet sa duhet nuk di si t’i përgjigjem konkretisht. Më vjen ndër mend Gabriel Garcia Marquez. Është, sigurisht, tejet i vlerësuar, por në disa raste lexoj reagime apo komente përbuzëse në lidhje me veprën e tij, si dhe gjykime të tipit: shumë i zgjatur në përshkrime, apo një stil që lodh ose i vështirë për t’u kapur etj. Ja me këto gjykime nuk jam dakord. E konsideroj veprën e Maquez gjeniale, të mrekullueshme! Kur vendos të lexosh një autor duhet të hysh brenda botës së tij, të kuptosh natyrën e njeriut që shkruan, të lexosh nëpërmjet rreshtave perceptimet njerëzore që provon shkrimtari, ndjenjën me të cilën po krijon boten e tij në libër. Vetëm në këtë mënyrë do të kuptosh tërësisht një libër, vetëm në këtë mënyrë do të mund të mësosh sa mund ka hedhur shkrimtari në veprën e tij. Duhet të bëhesh një me librin, të hysh brenda dhe jo ta lexosh i distancuar. Vetëm në këtë mënyrë do të mund të kuptohet, plotësisht, gjenialiteti dhe paarritshmeria ndjesore dhe humane e Marquez (të cilin unë, personalisht, e adhuroj).

Cili është libri më i bukur që iu kanë bërë dhuratë?

Sonila Strakosha: Më kanë bërë shumë libra dhuratë. Vendosa të shkruaj një rast të bukur, që më ka emocionuar. Kur im bir ishte i vogël në shkollë fillore, e shoqërova një ditë tek shtëpia e një shokut të tij për të kaluar mbasditen së bashku. Ndërsa të vegjlit luanin, unë me të ëmën e djalit u humbëm në bisedat tona të përgjithshme mbi jetën, fëmijët etj… Mes të tjerash, në një moment i thashë bashkëbisedueses që kam qenë gjithmonë e apasionuar pas përrallave të Hans Christian Andersen dhe që vazhdoja t’i lexoja me kënaqësi edhe në moshë madhore. Kur erdhi ora që do largoheshim, shoku i djalit tim erdhi dhe më solli një libër që dukej se kishte mbështjellë me shpejtësi me dy letra. ku kishte vizatuar shkollën dhe parkun. E kishte paketuar librin në mënyrën e tij. Qe një dhuratë për mua. Brenda mbështjellë ishte libri me përrallat e H.C. Andersen. Për mua mbetet një dhuratë, surprizë, vërtet e dashur.

Nëse do ju kërkonin të shkruanit një biografi, kë figurë do të zgjidhnit?

Sonila Strakosha: Do të ishte shumë bukur të mund të shkruaja një biografi për Nënë Terezën. Një figurë e mrekullueshme, të cilën e kam adhuruar për thjeshtësinë, përulësinë dhe madhështinë që e ka karakterizuar gjithmonë. Ose për jetën e Vaçe Zeles. Akoma, do më pëlqente të tregoja mbi jetën e shumë femrave e grave të persekutuara nga diktatura komuniste. Mund të përmend këtu Liri Belishovën. Më rrëqethet mishi kur lexoj mbi jetën e saj. Ose një tjetër vajzë, Marie Tuci. Kur kam lexuar mbi fundin tragjik të Maries jam hidhëruar dhe befasuar. Mund të shkruaja me qindra emra… mendoj se për këto figura duhet shkruar gjithmonë, nuk duhet t’ia lemë harresës t’i marrë.

Cili është libri që rekomandoni se duhet lexuar “me patjetër” nga të gjithë?

Sonila Strakosha: Libra të këshillueshëm për t’u lexuar janë vërtet shumë. Varet edhe nga preferencat e gjithsecilit prej nesh, por unë rekomandoj të lexohet nga të gjithë, të vegjël e të rritur, libri “Zemër” për vlerat edukative, letrare, humane që mbart. Këshilloj edhe librin “Thuaji zemres po” (“va dove ti porta il cuore” italisht). Më vjen të qesh se në dy tituj që shkrova, gjendet fjala “zemër”.

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.