Drejtim për mbledhjen e folklorit Nga Ernest Koliqi

Drejtim për mbledhjen e folklorit

Nga Ernest Koliqi, Ministër i Arsimit (12 prill 1939 – 3 dhjetor 1941)

Artikulli duhet cituar: Nathanaili, V. (2016). Rruga e mundimshme e shkollës shqipe. Tiranë: UET Press, f. 260-1.

Drejtuar mësuesve 

… Ministria (e Arsimit, shënim, V. Nathanaili) ka hartue nji varg pyetjesh, nja 22, që po ju dërgohen këtu ngjitë e që përfshijnë landën e Folklorës që do të mblidhet. Nga këto 22 pyetje mësuesi do të zgjedhin nji e dy, shumë-shumë tre, e do t’iu përgjigjet tue e shtrue landën shkoqitun e gjat e gjanë.

Veçse puna që ka për t’u-bâ mbi mbledhjen e landës duhet të jetë nji gjâ e bâme me mend, e peshueme dhe e matun mirë. Mësuesi në këtë punë të mbledhjes do të jetë sa mâ shumë objektiv, nuk do të shtojë ndonji gjâ nga fantazija e vet, nuk do të lâjë metë gjëkafshë për çdo arsye qoftë, por do të punojë me ndërgjegje e me kujdes të math, që të dal nji gjâ e vërtetë dhe e plotë, tue pyetë e tue marrë lajme të vërteta e të presë për çdo gjâ.

Drejtim për mbledhjen e folklorit

  1. Si quhet katundi a fshati? A ka pasur emër tjetër më parë? Ç’gojëdhënë mund të ketë rreth themelimit të katundit?
  2. Sa lagje ka katundi dhe si quhen këto? Katundi, më parë, ka pasur emrin e ndonjë prej këtyre lagjeve?
  3. Katundi është po në atë vend që ka qenë edhe më parë, apo tjetërkund? Në qoftë se ka qenë gjetiu, si quhet ky vend?
  4. Ka katundi ndonjë gërmadhë të vjetër? Ndonjë kishë, tyrbe, vend të mirë, kështjellë a qytezë? Ka ndonjë gojëdhënë rreth tyre?
  5. A ndodhet në katund ndonjë krua, burim, përrua, arë a fushë, livadh, pyll, mal, kodër, lis a drú, që të ketë emër më vete? Në qoftë se po, dëfteni emrin e secilit prej këtyre dhe tregoni gojëdhënën që mund të flitet për të.
  6. Tregoni mbiemrin (llagapin) e çdo familje të katundit.
  7. Çfarë rrobash e petkash veshin burrat, gratë, çunat, gocat? Përshkruani shkoqitur këto rroba. Kjo veshje është e vjetër apo e re? Në qoftë e re, me çfarë petkash visheshin më parë? Si i mbajnë, si i veshin e si i lidhin foshnjat?
  8. Tregoni emrat e gjithë enëve të shtëpisë që përdoren për të ngrënë, për të gatuar bukë e për të pirë.
  9. Përshkruani shkoqitun almiset e bujqësisë që përdorin katundarët për punët e tyre bujqësore.
  10. Dëfteni një për një zakonet e lindjes, pagëzimit, synetit, fejesës e vlesës, martesës e vdekjes (të tretat, të shtatat, të nëntat, të dyzetat). Tregoni çfarë urimesh e çfarë thuhet me rastin e këtyre ngjarjeve.
  11. Çfarë festimesh e gatimesh, çfarë zakonesh, bëhen në katund në Ditën e Verës, Ditën e Shingjergjit, Shëmitrit, Shën Vasilit, Shinjonit, Shëmrisë, Rrshajevet a të ndonjë dite tjetër të kremteje të vendit.
  12. Çfarë festimesh bëhen, në ditë të tilla, si Pashkët, Bajram, Kërshndellat?
  13. Çfarë të folme të jashtëzakonshme pëshpëritin bujqit e çfarë mëngjish e praktikash të tjera bëjnë, kur fillojnë një punë së pari (të mbjellunit, të korrunit etj.). Cilat ditë quhen të mbara ose të prapa për fillimin e këtyre punëve?
  14. Si e parashikojnë bujqit ardhjen e kohës së mirë ose të keqe, si shiun, breshrin, borën, dimrin e rreptë ose të butë, vapën e madhe etj.? Për shembull, kur këndon gjelin në një çast të caktuar, kur piqet ndonjë pemë etj.?
  15. Çfarë marrëdhënie ka hëna me veprimet bujqësore ose shtëpiake e çfarë besimesh ka lidhur me to?
  16. Çfarë zakonesh e çfarë besimesh mund të ketë në katund (a në qytet), që bien fort në sy? Për shembull, dita e djegies së rrogozave në Berat, dita e flakadanit, dita e rusicave (kur dikush vishet me gjethe e gjelbërime dhe i derdhin ujë) etj.
  17. Çfarë besimesh ekzistojnë në lidhje me disa sende e objekte shtëpiake, si me zjarrin, ujin, fshesën etj.
  18. Çfarë besimesh mund të ketë, për shembull, kur të tingëllon veshi, kur teshtin dikush, kur kërcet shtëpia, kur të skuqet veshi, kur të ha dora, kur kërcet druri që po ndizet në oxhak, kur thyhet ndonjë enë me verë a raki etj. Kur ndodhin ngjarje të tilla, çfarë fjalësh thuhen, çfarë mëngjie ose yshte bëhet
  19. Çfarë mëngjie ose yshtesh bëhen, kur: bie më sysh (ose kur merret a kur hahet më sysh) fëmija (për shembull, shuhen thëngjij, derdhet plumbi, digjet dafinë, hidhet kripë në zjarr etj.); kur shuplaket (a shitohet a e merr me të randë) njeriu?
  20. Çfarë mëngjie ose yshtesh përdoren, për mos me ranë më sysh, ose për të ruajtur prej syrit të ligë ndonjë fëmijë a ndonjë njeri të shëndoshë a të bukur, ndonjë kafshë a shtazë (i varin ndonjë gjë në qafë, i shkruajnë etj.)?
  21. Çfarë gojëdhëne a legjende flitet rreth zhdukjes së ndonjë familjeje (për shkak mallkimi etj.), shembjes së ndonjë vendi, fortese, shtëpie (e pushtuar, ndoshta, nga xhindet), rreth njerëzve të rrëmbyer nga xhindet ose shpirtrat?
  22. A flitet në katund për shtriga, kuçedra, lugetër, dragonj, lubi, shtojzovalle etj.? Si i përfytyrojmë, çfarë pushtetesh kanë e çfarë zakonesh u japin? Çfarë duhet të thuhet, ose çfarë mëngjie a yshtyn duhet të bëhet, për të larguar shpirtrat prej njerëzve dhe bagëtive?

Shënim

Teksti hyrës është paraqitur me shkurtime, ndërsa sa i takon pyetësorit janë bërë përpjekjet maksimale t’i qëndrohet besnik origjinalit që gjendet në Arkivin e Shtetit Shqiptar.

Foto kryesore: 2017, Ministrja e Kulturës, Mirela Kumbaro, së bashku me drejtorin artistik të “Fustanella festival”, Robert Bisha.

Foto e dytë: Ernest Koliqi, marrë nga gazeta “Minerva”.

 

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.