ÇINGIJE DAFINA

Shkëputur nga romani “KRONIKAT E MJEGULLËS”

Autor BASHKIM HOXHA

Botues: ONUFRI / Shkurt, 2019 / Çmimi 1 200 lekë

Ka gjithmonë një çingije që shoqëron ngjarjet historike

Shtëpia e Dafinës kishte plot sixhade nëpër mure. Me sa duket, ishte pasioni i saj të mblidhte sixhade punuar me dorë me peizazhe nga më të ndryshmet. Venecia. Stambolli. Një shkretëtirë me një deve që ecën përmes saj. Piramidat e Egjiptit. Një luan. Një tigër me turirin e nxjerrë midis disa gjetheve të stërmëdha të gjelbra. Meka. Një peizazh kinez. Qëndronte mbyllur në shtëpi dhe udhëtonte me vështrim në gjithë botën, sa nga njëri qytet në tjetrin, pa lëvizur nga shtrati, humbiste mendjen nga ajo dhomë e ngushtë, mjaftonte vetëm të qëndronte me sytë mbërthyer mbi sixhade.

Ata që e njihnin, thoshin që Dafina mburrej se nuk shkonte ajo nëpër botë, por vinte bota tek ajo. Kishte shijuar turq, grekë, francezë, italianë, një amerikan, dy bullgarë, një serb, shqiptarë po se po, me shumicë. Vinin tek ajo si në një pelegrinazh drejt tokave të shenjta. Nuk ndiznin qiri. Shuanin zjarrin që kishin brenda vetes. Ndonjëherë i dukej vetja si ato pjatat prej llamarine mbuluar nga dylli i shkrirë i qirinjve të tretur.

I gostiti me ujë trëndafili.

Pastaj nisi të përshkruajë atë ditë.

– E kujtoj mjaft mirë! Ka qenë një ditë e madhe. Këtu ziente.

Dafina tashmë ishte një grua e rreshkur dhe nuk e kishte më shkëlqimin e njëzet e ca viteve më parë. Në vend të faqeve ngjyrë trëndafili, kishte dy kocka të nxjerra, mbuluar me një cipë të zezë të rrahur keq e të rreshkur nga dielli.

Këto vite jeta e saj kishte marrë rrokapjekthi, si këngë pa fund. Strofë pas strofe kishte ndërruar katër burra. Me Kostën nuk kishte qëndruar gjatë. Ai nuk ia fali që qëndroi me Zenel agën për të mësuar këngë të tjera dhe e kishte sikterisur. Por edhe Zenel aga iku shpejt. Menjëherë pasi u shpall pavarësia, një muaj më vonë, ai shiti shpejt e shpejt disa prona dhe një mëngjes u kthye në dhomën e saj dhe i tha se ishte e lirë të ikte ku të donte. Ai vetë po ikte në Turqi, prej nga nuk donte më të kthehej.

– Më merr edhe mua me vete, – i kishte thënë ajo, por ai ishte i prerë.

– Jo. Po e bëjmë edhe një herë të fundit këtu dhe shiko e ndreqe vetë jetën tënde. Me këtë trup që ke, nuk ngelesh pa bukë!

Bënë dashuri si asnjëherë tjetër, ndoshta sepse ishte dita e fundit.

Që atëherë ajo gjithmonë ëndërronte dashurinë e ditës së fundit.

“Nuk ka si dashuria e ditës së fundit. Është si puna e të vdekurit, që para se të ikë, bëhet edhe një herë i bukur, i hip ai nuri që quhet nuri i vdekjes”.

Me dashuritë e ditës së fundit, ajo nuk qëndroi gjatë me askënd. Dorë pas dore, këngë pas kënge, dhe tani kishte mbetur e vetme dhe këndonte nëpër dasma me orkestrat që ndërroheshin njëra pas tjetrës.

– Atë natë mua më thërritën për të kënduar.

– Çfarë këndove?

– Sigurisht, këngë patriotike. Këngën e flamurit!

Ajo nisi të mërmëriste:

Flamur i kuq

E shkabë e zezë

Valëvitu ti në erë valëvitu…

– Po kjo këngë sikur është krijuar më vonë, – vërejti Misto.

– Më vonë mund ta kesh dëgjuar ti. Zenel aga vdiste për këtë këngë. Burrat ishin mbledhur te dritarja dhe Zenel aga më thoshte: “Lëre këngën. Qëndis flamurin sa më parë.” Po unë qëndisja flamurin dhe këndoja. Një gjë aq e madhe nuk bëhej pa këngë. Njësoj si fëmija. Pa ninulla nuk rritet.

Pastaj ajo nisi të fliste gjatë për Zenel agën.

Zenel aga ishte pak qejfli, por ishte i mirë. Madje, edhe kur bënte dashuri, thoshte se i bënte sevap ndonjë gruaje vetmitare. Për të sharja më e rëndë nuk ishte “Të bëfsha nënën, motrën apo gruan.” Në fund të fundit, me këtë sharje, ti e ke ftuar atë për të ndarë kënaqësinë. Sharja e tij më e rëndë ishte “Të mos bëfsha nënën, gruan apo motrën”, i bindur se ia kishte mohuar kështu kënaqësinë dhe e kishte ndëshkuar.

– Iku dhe na la. Ishim mirë me të. Jemi kaq bosh pa Zenel agën, – psherëtiu Dafina.

– Po patjetër do ikte, – tha Misto duke iu drejtuar më shumë Ferdinandit se Dafinës.

Dikur edhe kjo tokë që quhej Shqipëri ka qenë pjesë e një perandorie të madhe dhe banorët e saj kishin qenë perandorakë. Vërtet një cep i humbur, por ama një pjesëz perandorie me të gjithë madhështinë e organizimit që përfaqëson ajo dhe me gjithë kryqëzimet e rrugëve që sillnin gjëra interesante dhe me madhështi. Menjëherë pas pavarësisë, gjithçka duket, sikur papritur, e humbet rëndësinë. Taksidarët nuk vijnë më nga Stambolli, por nga Tirana, dhe ndodh që njeriu që prisje, të ishte komshiu që ti e njihje fare mirë. Karvanët e mëdhenj harroji. Vijnë vetëm disa karroca të shtrembra ose ndonjë makinë dhe zonjat më të rëndësishme që bujnë, janë motrat e mbretit kur dalin në këto anë për gjueti. Po ndoshta nuk mendonte kaq thellë dhe ka ikur fare thjesht. Ka kërkuar një aventurë, larg. Me mbylljen e kufijve, edhe shanset e aventurës zvogëlohen. Njerëzve si ai u merret fryma në hapësira të ngushta dhe kërkojnë aventurë në hapësirat e mëdha pakufi të perandorisë. Shumë-shumë, aventurat e tij do të përmblidheshin me disa gra provinciale si Dafina që thonë se iu qep deri te karroca, mundi edhe të hipte në të, por që njerëzit e panë se si Zenel aga e hodhi poshtë si plaçkë e pavlerë ndanë rrugës, ndërsa karroca ikte përtej kufijve.

– Të hodhi nga karroca dhe prapë s’e heq dot nga mendja, – e ngacmoi Misto Dafinën.

– Mirë ma bëri! Ç’më donte mua me vete. Ma kishte pirë lëngun. Bakllava pa sherbet më la kur iku. Atje ku shkonte kishte plot turkesha.

Dhe qeshi.

Pastaj filloi të tregonte se i ishte dukur e çuditshme që Zenel beu i tha të linte këngën, se ai për këngë vdiste. Shumë këngë i kishte mësuar prej tij. Këngët e tij ishin me shumë kuptime. Ishte shejtan i madh dhe ta hidhte, por kënga e flamurit nuk kishte asnjë kuptim tjetër, veç flamurit.

– E kam vrarë mendjen se mos fshihet ndonjë marifet pas vargjeve, por nuk kam gjetur gjë.

Flamur i kuq,

me shkabë të zezë,

valëvitu ti në erë, valëvitu…

– Për çfarë bisedohej atë natë?

– Vetëm për flamurin. Unë nuk isha në bisedat e tyre se qeshë e zënë me qëndisjen, por nga zërat e lartë dëgjoja se diskutuan gjatë, nëse duhej ta ngrinin flamurin apo jo. Jashtë qyteti ziente dhe dikush theu një xham. Oh, sa u trembëm! Qëlloi pas shpinës sime, atje ku isha ulur unë dhe qëndisja. I ndjeva ciflat e xhamit, por nuk u tremba. Kishte shumë burra në atë sallë dhe veçanërisht Zenel aga do të kujdesej për mua patjetër. Edhe ajo zhurma e tmerrshme…

– Çfarë zhurme?

– Atë natë dëgjoheshin shumë zhurma të çuditshme. Një si trokëllimë çizmesh, një si uturimë. Ky qytet gjithë kohën nuk kishte nxjerrë zë. Tanimë uturinte frikshëm.

– Kush e theu xhamin? – pyeti Misto.

– Njerëzit jashtë! Kishte nga ata që e deshën ikjen e turqve, kishte nga ata që gëzonin prej kësaj. Mund të ketë qenë gur gëzimi, se ne festat nuk i quajmë pa rrëmujë dhe pa kurban. Megjithëse u tha se gurin e hodhi ajo kurva.

– Cila?

– Hëna. Iu fut në shtrat sa deshi Azis beut dhe kur ai e martoi me Masarin, i hodhi gurët në xhama nga zemërimi.

– Tani këtë fjalën kurvë…

– Kurvë është. Kurvë ishte, – tha Dafina me zemërim. – Çuditesh që e them unë. Unë nuk jam kurvë. Jam çingije. Unë bëj art kur shkoj me të tjerë.

Ferdinandi u skuq kur dëgjoi për herë të dytë historinë e të atit me këtë grua që quhej Hëna.

Mënyra brutale si e kishte përshkruar marrëdhënien e tyre Dafina, i dha të kuptojë se kishte qenë një ngjarje e bujshme, që kishte lënë gjurmë jo vetëm në jetën e të dyve, por edhe në historinë pa ngjarje të këtij fshat-qyteti të përbaltur ku mjegulla nuk tretej asnjëherë.

Bijtë asnjëherë nuk i gjykojnë etërit, ata vetëm i pranojnë, por Ferdinandi nuk ishte rehat kur dëgjonte që kjo histori kishte mbetur edhe pas kaq shumë vitesh.

Misto e vuri re trazimin e tij dhe ndërhyri në bisedë.

– Pra, atë natë është thyer një xham.

– Po. Ajo kurva e ka thyer, – insistoi Dafina.

Ata dolën nga shtëpia e Dafinës dhe hipën përsëri në karrocën që i priste.

– Është thyer një xham Ditën e Pavarësisë. E kupton se çfarë mjerimi historik kemi përjetuar dhe sa shumë madhështi duam t’i japim këtij çasti? E kupton detyrën e vështirë që kemi ne, historianët? – ia ngatërroi Misto muhabetin Ferdinandit dhe për ta çoroditur akoma më keq, shtoi: – Për të hyrë në histori, Neroni dogji gjithë Romën. Dyzetmijë veta shkuan në gijotinë në kohën e revolucionit francez. Dhjetë milionë u vranë vetëm në Luftën e Parë Botërore dhe prapë ka shtete që me një këmbë, me ndrojtje, hyjnë dhe duan të qëndrojnë në histori. Nuk mund të ketë histori pa të vrarë e shkatërrime. Këtu është thyer një xham. Dhe kërkojmë të na marrë historia.

– Kjo do të thotë se nuk ia vlejnë këto biseda, – këmbënguli përsëri Ferdinandi.

– Pak a shumë. Por ne nuk dorëzohemi lehtë, – i tha Misto. -Ne do ta shkruajmë historinë dhe do t’u japim tërë seriozitetin e duhur edhe këtyre ngjarjeve vulgare e banale. Në fund të fundit, jeta njerëzore e tillë është. Historitë normale me dashuri e tradhti ndodhin edhe në çaste të rëndësishme historike.

Ferdinandi ishte konfuz.

– Më thuaj, si është kjo historia e babait tim me këtë grua që është hera e dytë që e dëgjoj.

– Në këtë histori ka më shumë fantazi se me historinë, – filloi Misto.

– Me sa kuptoj unë, babai yt ka qenë një burrë i bukur dhe këto gra e kanë ëndërruar. Në nivelin e njeriut primitiv është vështirë të ndash ëndrrën nga realiteti pas kaq shumë vitesh. Ja, për shembull, si t’u duk rrëfimi i saj?

– Jo bindës. Me mllef.

– Jo për atë historinë e dashurisë.

– Po për çfarë?

– Për praninë e saj historike në atë dhomë burrash kur ngrihej flamuri. E beson ti?

– Jo.

– Është një mashtrim. Thotë se ishte e ftuar atje si çingije dhe se po qëndiste flamurin duke kënduar këngë patriotike. Edhe çingije, edhe patriotike. Është një mashtrim që e ka shpikur tani që priste të fliste me ne. Ka shumë krijimtari dhe fantazi. Në një mënyrë kaq të trashë korrigjohet historia.

– Korrigjohet historia?

– Oh, historia është e mbushur vetëm me korrigjime. Ngjarjet mbarojnë një ditë. Historia rishkruhet e rishkruhet. Historianët janë si gjedhët që ripërtypin e ripërtypin, edhe kur ushqimi ka mbaruar. Por rishkrimi i historisë nuk është aq shumë nevojë e historianëve. Është e atyre që vijnë pas saj. Kush të mundet, pasi ngjarja ka mbaruar, përpiqet të korrigjojë apo t’i japë kuptim pozicionit të tij në histori.

– Historia është fakt, – kundërshtoi me zë të dobët Ferdinandi. – Ju me siguri e keni fjalën për interpretimin e saj.

– Historia gjithmonë është interpretim. E kam fjalën për historinë që shkruajmë ne, jo për atë që ka ngjarë.

– Oh, jo, të lutem. Kjo është herezi.

– E gjithë jeta, djalosh, është një herezi. Gjithë çfarë na mësojnë në shkollë, kemi për t’i flakur tej. Ashtu siç flakim përditë tej të dhjetë porositë. A i dimë mirë të dhjetë porositë? I dimë. Çfarë bëjmë në jetë? Shkelim secilën prej tyre, jo një nga një, por të gjitha së bashku, përditë.

Kur mbeti vetëm, Ferdinandi ishte si i hutuar. U ul në ballkon dhe pa disa drita të mekura që po ndizeshin tek-tuk.

“Epo, kur do edhe ky qytet të hyjë në histori”, – shfryu. – “Mos ngeltë vend në botë pa hyrë. E bukura është se ky qytet kërkon me çdo kusht të hyjë në histori. Por jo me atë që kishte ndodhur. Ky qytet po e jeton më pas historinë që duhej të kishte ndodhur”.

E rikrijon historinë në mënyrën e tij.

Ndryshe.

Histori e re në çdo mëngjes të ri.

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.