KLUBI KARAVASTA Nga Maks Velo

KLUBI KARAVASTA Nga Maks Velo

  • Ky roman, në fillim, lindi si novelë. Tani po e botoj të plotë, në dy pjesë. Pjesa e parë, botuar nga Korbi (2004) dhe ribotuar nga Toena (2014), nuk ka asnjë ndryshim. Pjesën e dytë e shkrova mbas 12 vitesh, sepse e ndjeva që këtë vepër e kisha lënë të paplotësuar. Romani zhvillohet në një 10 vjeçar, gjatë viteve 1992-2002, një nga dhjetëvjeçaret më të rëndësishëm dhe dramatikë në historinë e Shqipërisë. Ngjarjet në pjesën e parë zhvillohen midis viteve 1992 deri më 1997, me rrëzimin e piramidave. Pjesa e dytë e romanit përfshin periudhën 1997-2002. Autori

PJESA E DYTË

Stuhia filloi papritur ashtu siç derdhet një shishe me bojë kine mbi një letër. Asgjë nuk ish e përcaktuar: deti, këneta, toka, qielli sikur luanin kumar, duke i marrë letra njëri-tjetrit. Madhështia e gjëmimeve shuante fëshfërimën e butë të kallamave. Shiu filloi me pika të mëdha. Kufijtë u zhdukën. Këneta foli …

“Jam magjistarja e deteve e tokave e qiejve. Jam skena ujore ku luhet shfaqja”.

Papritmas, larg, horizonti u skuq. Shiu pushoi. Një kallam drejtoi trupin. Një tufë rosash kuakërinë dhe pastaj morën fluturimin. Si në fillimin e botës.

Kallamat përkulen si femra. Mbi ujin e zi të kënetës, projektohet hija e tyre. Në asnjë vend tjetër qielli nuk është aq afër me tokën sa këtu. Këneta nuk lëviz se jetën e ka brenda saj në cekëtirë. Është mrekullia e palëvizshmërisë. Mbi kënetë edhe qielli ndalet, vetëm shpezët fluturojnë. Këneta është toka e mbytur, është dorëzimi, pranimi, pajtimi, pafajësia vetë.

Kur lejlekët nisin fluturimin duket sikur fillon së pari jeta mbi tokë. Këneta s’ka valë të fuqishme, valët e saj janë të buta, harmonike, si ledhatimi i femrës. Për njerëzit që duan shpendët, ajo është misteri i madh i takimit.

Peshkimi u vajti mbarë.

Tahiri e çonte peshkun në Tiranë, e ngarkonte në ca govata llamarine dhe e fuste në bagazhin e Benzit. Aty gjeti një dyqan që shiste peshk, pronari ishte nga Gjëmimasi.

Biseduan që dyqanit t’ia vinin emrin KARAVASTA dhe të shiste, kryesisht, peshk të Lagunës.

  • Do të të furnizojmë tri herë në javë me kocë, qefull, ngjala … do marrësh 40 për qind, ne do na japësh 60 për qind… po… po… kapet natën, në shi, në furtunë… pastaj transporti, pastaj humbjet tona…

Kështu e prenë.

Shitja shkonte mbarë, po tani u duhej me doemos një barkë e mirë me rrema… ta sigurojmë njëherë me rrema, pastaj më vonë shohim mos blemë një me motor të vogël…

U ndanë. Tahiri shkoi në Sarandë, Nesti në Vlorë dhe Vani në Veri, në Shën Gjin dhe në Shkodër, meqenëse në këto porte kish pasur Ndërmarrje Peshkimi. Kur u kthyen panë se më e leverdishme ish ajo që Nesti gjeti në Zvërnec të Vlorës. Aty Kooperativa kish pasur një brigadë që peshkonte. Kishin tre barka njërën donin ta shisnin.

Është në gjendje të mirë… pastaj dhe çmimi më duket i arsyeshëm, kërkojnë 300 dollarë amerikanë. Secili do paguajë nga 100. Besoj brenda muajit i zëvendësojmë. Më vonë doli nevoja për një Furgon Frigoriferik, dërguan Vanin se dinte edhe pak Italisht dhe e blenë në Bari, ish i përdorur, por në gjendje të mirë, punën e bënte. E morën lirë për 10.000 dollarë. Punën e shoferit e bënte herë Vani herë Tahiri. Ishin në rregull, para 5 vjetësh kishin marrë Licencën e peshkimit, paguanin në rregull taksat. Papritur doli një pengesë e paparashikuar… dëgjuan se Dajlani do të privatizohej…

Ishte Polici Hyskë Askushi që shpalli në kafene se Dajlani do të privatizohet… “e kanë kërkuar në Ministri….”

  • S’më besohet … sa llafe dalin… çdo ditë nga një thagmë…! tha Vani…
  • S’ka mundësi…nuk ka kënetë të privatizuar në botë! tha Tahiri…
  • Po mor po… po këtu ç’do gjë është përmbys… mjerë ne…! Tha Nesti…

Te gjithë shtetasit i kish zënë një sëmundje pa shërim si një epidemi kolere. Të gjithë donin të ndërtonin, nuk kish rëndësi çfarë. Nuk ngeli njeri pa ndërtuar o një kioskë, o një ballkon, o një mur pa leje. Ose duke bërë një pallat gjashtë katesh, o një vilë, apo haur për lopët a një dyqan. Vetëm në Mesas nuk kish asnjë ndërtim pa lejë. Kjo duhet të kish dy arsye, ose qytezën nuk e përfillte njeri, ose qyteza ish e mallkuar.

Se kush tha: “Këtu është fundi, vjen njeri në fund?. E do njeri fundin?“.

  •  Po pse Partia e bëri thoni Ju, bile ajo parashikoi edhe një urë për të ndërtuar matanë kanalit, dhe një Mesas tjetër, një binjak; një Mesas të dytë që do ish sot fundi i fundit.
  •  Vetëm Partia i bënte çudirat, Demokracia na e hoqi edhe atë pak dinjitet që kishim. S’ka çudira.
  •  Dinjitet nga frika, se edhe frika ka dinjitetin e vet.
  •  Jo or jo është magjia… nuk e dini kur po gërmonte Naska dolën dy kocka dhe ca lecka. Thanë na kanë bërë magji.
  •  E mo… më mirë që s’vjen kush. Dhe t’i lësh nuk ndërton njeri. Është si të hedhësh paratë në kënetë…

Vetëm matanë kanalit u dukën ca baraka, në fakt janë kotecë për pata, rosa e pula. Banorët i shtuan patat e rosat se peshku ua solli në majë të hundës. Rrallë kish ndonjë lopë se nuk kish me se t’i ushqenin. Mesasi s’lëvizi mbeti po ai, në fund të botës po i virgjër ama. Parullat socialiste në muret anësore i sheh edhe sot, nuk merrte njeri mundimin t’i lyente me bojë; pastaj sikur ish një pakt i pa shpallur midis banorëve që të mos i prishnin, se iu kujtonte atë kohën e kaluar, të hidhur, po që kohë e tyre ish, prapë se prapë. Një apartament e bleu një flokëzi nga Tirana. Thanë është shkrimtar. Kur e pyetën ç’do këtu, u përgjigj:

“Do internoj veten… me që nuk më internon njeri do e bëj vullnetarisht… se koha e internimeve ka kaluar… i kam zili ata, ish të burgosurit politikë… dhe ju që keni qenë internuar.

Nuk e kupton?… e po aty është frymëzimi , te vuajtja, dhe unë dua të vuaj vetë… t’i shkaktoj vuajtje vetes sime… isha në një seminar ndërkombëtar dhe të gjithë sa merrnin vesh se isha nga Shqipëria më thonin … Po ju keni qenë në burg?… Se kështu kemi dëgjuar që të tërë keni qenë të burgosur… çfarë t’ju thosha… unë nuk dija as se ku ishin vendet e internimit… tani do shkruaj një trilogji… po më duhet të njoh vuajtjet…

Në Kryeqytet nuk vuan dot, të gjithë bredhin pas lumturisë, unë dua të bredh pas vuajtjes… si, a kam botuar?… Po jam i shquar , jam i shquar prandaj jam i pabotuar… po kur të botohem… ama do marr dhenë”…

Ky qënkërka i lojtur…

I lojtur the… nuk më ofendon ore jo… hiç fare, po pa qenë i lojtur si mund të jesh shkrimtar… Pa më thuaj?…tani po mbaroj dramën DASHURI NE BUZE TE KANALIT… ç’përmbajtje ka? po ja kam dëgjuar se në kanal e bënin këtej nga Ju …

Doni të dini diçka për personin tim…? Jam Mërgim Çollaku…jap leksione te Gjuhë Letërsia… po…jam fejuar dy herë, po nuk ishin të përshtatshme, e para ishte shumë fshatare, e dyta ishte si shumë qytetare, nuk po gjej dot një mesatare… tani bashkëjetoj me një ish studenten time… deri tani mirë… megjithëse ç’të them nuk di të gatuaj…

____

Mesasi u bë i famshëm rastësisht nga gabimi i një gazetari danez. Peter Hammb, solli me vete një koleg, Hugo Shulzin. Hugo qëndroi në Mesas dy javë në apartamentin e Peterit …

Kur u kthye, shkroi një artikull për qytezën. Gabimisht ai kujtoi se emri Mesas vinte nga Messia dhe jo nga Mes, vija e mesme, ndarja përgjysmë. Shkroi se ai është qyteti i çudisë dhe i mrekullisë, se ai vend do bëhet Messia e Europës, do udhëheqë Europën e Bashkuar. Kjo zuri vend dhe nuk dëgjonte njeri ta korrigjonte.

  • E dëgjove mo, këtu kalon qendra …
  • Ç’qendër mo Naskë…?
  • Po qendra e botës mo Mitro… dhe nuk e dinim!
  • E po kështu janë gjërat nganjëherë, si padashur…
  • Po thonë se këtu do bëhen zyrat e Evropës…
  • Lum si ne… do pasurohemi..
  • Blejmë zinxhira, orë të vjetra, flori të përdorur, dekorata të punës të luftës, medalje trimërie… shesim makina roje, brisqe.

Çalamani u duk prapë si u zhduk ca kohë pa lajm e gjurmë. Nuk hapej, nuk tregonte ku kish qenë, po sipas të folurave kish qenë në Greqi dhe e kishin kthyer. Pastaj u bë sekser.

  • Dëgjo Lenë, mora vesh se ke një gjyq në Fier.
  • Mos kujto se ke të drejtë dhe do e fitosh, duhet të paguash. Unë e di si bëhet kjo punë, duhen 300.000 të vjetra, dhe e fiton gjyqin … kësaj i thonë punë … që gjyqin e fiton vetë … ku ka më mirë… vetëm bëji gati ato të shkreta. Ndryshe as mos prit gjë në favor.

Foto: Në promovimin e librit të autorit Maks Velo “Klubi Karavasta”.

Anti-Social Media: The Impact on Journalism and Society. Edited by Mair, Clark, Fowler, Snoddy & Tait

Anti-Social Media: The Impact on Journalism and Society

Edited by John Mair, Tor Clark, Neil Fowler, Raymond Snoddy & Richard Tait.

Çmimi: £19.95; libri mund të porositet on-line në adresën elektronike: Richard@Abramis.co.uk 

Shkëputur nga: Open Democracy UK

Përshtati në shqip: Valbona Nathanaili

Përfytyroni bashkë me mua: Jemi në vitin 2004! Një student i vitit të dytë në universitetin e Harvardit me emrin Zuckerberg, ulur në krevatin e dhomës së tij, në konvikt, godet, pareshtur, tastierën e kompjuterit – po merret me idenë që ka “marrë borxh” nga dy studentë të tjerë. Për këtë, i duhet të shkruajë kodet e nevojshme që ta shndërrojnë këtë ide në realitet: një rrjet social i pranishëm në internet. Por përveç idesë i duhen edhe ca para, të cilat i merr borxh nga Eduardo Saverin, një nga shokët e tij. Shumë shpejt ideja shndërrohet në realitet. Ai e quan “The Facebook”.

Katërmbëdhjetë vjet më vonë, ish-studenti i Harvardit mishëron, në një, sa i takon pasurisë, John D. Rockefeller dhe William Randolph Hearst të marrë së bashku. Në fillimet e shekullit të 20-të, Rockefeller kontrollonte rrjedhën e naftës, ndërsa Hearst kontrollonte rrjedhën e informacionit. Në shekullin e 21-të, Zuckerberg kontrollon edhe rrjedhën e naftës së re (të dhënat), edhe rrjedhën e informacionit (sepse njerëzit i marrin gjithnjë e më shumë lajmet nga platforma që është nën kontrollin e tij). Perandoria Zuckerberg përfshin më shumë se 2.2 miliardë njerëz dhe vetë ai ushtron kontroll absolut mbi të. Në dokumentin që pasqyron aktivitetin e kompanisw së tij shkruhet:

  • Mark Zuckerberg, themeluesi ynë, kryetari dhe administratori, ka aftësinë të ushtrojë të drejtën e votës në respekt të një shumice që e ushtron këtë të drejtë mbi kapitalin tonë dhe po ashtu ka aftësinë të kontrollojë rezultatin për çështje që u paraqiten aksionarëve për aprovim, përfshirë zgjedhjen e drejtorëve dhe çdo bashkim, shkrirje ose shitje të të gjitha ose pothuaj të gjitha pasurive tona. Ky kontroll i përqendruar mund të vonojë, ndryshojë, ose parandalojë ndryshimin e kontrollit, bashkimit a shkrirjes, konsolidimit ose shitjes së të gjitha ose pothuaj të gjitha pasurive tona që mbështesin aksionarë të tjerë, ose në të kundërt, ky kontroll i përqendruar mund të rezultojë në përfundimin e një transaksioni që aksionarët e tjerë nuk e mbështesin…

Një përqendrim i tillë pushteti në kontrollin e korporatave është i pazakonshëm për institucionet e mëdha publike dhe ngre pyetje rreth dy karakteristikave shumë të rëndësishme në funksionimin e tyre: mënyrës së qeverisjes dhe përgjegjshmërisë sociale. Por këto probleme marrin natyrë akute në rastin e perandorisë së Zuckerberg, sepse zotëron jo vetëm pushtetin ekonomik të një monopoli (në fushën e rrjeteve sociale, Facebook nuk ka asnjë konkurrent serioz), por edhe sepse operon me një model biznesi që ndikon në proceset demokratike dhe, ndoshta, ka ushtruar ndikim edhe në rezultatet e referendumit “Brexit” të vitit 2016, edhe në zgjedhjet elektorale të ShBA, si edhe në raste të tjera.

Me këtë, nuk duam të themi se Zuckerberg vetë po udhëhiqet nga objektiva politikë të caktuar, – së paku jo për momentin. Por pretendimi është, që, a) sistemi i kompjuterizuar dhe i targetuar për reklama i Facebook-ut mund të shfrytëzohet (dhe është shfrytëzuar) nga aktorë të ndryshëm politikë në kërkim të transmetimit të mesazheve politikë ose ideologjikë tek përdoruesit e kësaj platforme, profili i të dhënave të të cilëve tregon se janë mikpritës të tyre; dhe që, b) rezultati i “armatosjes” së medias sociale mund të jetë, në rastin më të mirë, anti-social dhe, në rastin më të keq, anti-demokratik.

Por gjëja që të revolton më shumë në gjithë historinë e zbulimit të shfrytëzimit nga politika që i është bërë kësaj medie sociale në periudhën 2016-2017 është habia fillestare, si dhe mohimi i Zuckerberg dhe zyrtarëve të lartë të administratës së tij, se një gjë e tillë mund të kishte ndodhur!

Habia dhe mosbesimi i tyre referojnë disa ose të gjitha supozimet e mëposhtme:

  • shkallë shumë të lartë naiviteti politik
  • rastin serioz të një verbërie të vullnetshme për çfarë ndodh përreth
  • vendosmëri cinike për të shmangur diskutimin publik rreth shkakut kryesor të gjithë këtij shqetësimi: modelin e biznesit të korporatës dhe nivelin e llojin e përgjegjshmërisë që shoqërojnë pushtetin që zotëron pronari i saj.

Modeli i biznesit: kapitalizmi i vëzhgimit

Pesë korporatat më me vlerë në botën perëndimore: Apple, Alphabet (pronari i Google), Amazon, Microsoft dhe Facebook janë sipërmarrje digjitale. Nga këto, tre prej tyre, Apple, Amazon dhe Microsoft kanë, relativisht, modele konvencionale biznesi: prodhojnë të mira materiale, si dhe/ose shërbime, për të cilat ata që paguajnë janë konsumatorët; ndërsa dy të tjerat, Google dhe Facebook, ofrojnë shërbime që janë pa pagesë, në këmbim të së drejtës për të shfrytëzuar dhe monetarizuar informacionin personal të përdoruesit, po aq sa edhe për të gjurmuar të dhëna që kanë lidhje me të. Në këtë mënyrë, të dhënat e grumbulluara, të përpunuara dhe të grupuara, ofertohen te reklamues të mundshëm – klientët aktualë të kompanisë – ndërkohë që këta të fundit ndërtojnë strategjitë e tyre të reklamimit, duke zgjedhur te cili përdorues do e çojnë reklamën. Një filozofi e tillë përmblidhet shpesh me thënien: “Nëse shërbimi është pa pagesë, atëherë produkti jeni ju”.

Google dhe Facebook operojnë me ndihmën e asaj që ekonomistët e quajnë treg dy-kahesh: të ardhurat nga klientët (reklamuesit) në njërën anë, mbulojnë shpenzimet e përdoruesve në anën tjetër. Këto vitet e fundit është krijuar termi kapitalizmi i vëzhgimit, për të përshkruar këtë lloj model biznesi. Ndonëse Google dhe Facebook e portretizojnë vetveten si kompani teknologjike, më e saktë dhe korrekte është t’i referojmë si sipërmarrje nxjerrje dhe shfrytëzimi, njësoj si kompanitë e minierave dhe të karburanteve. Bizneset e minierave dhe të karburanteve kanë, si lëndë të parë, burimet natyrore të nëntokës, të cilat më pas i përpunojnë, procesojnë dhe shesin te konsumatori. Facebook dhe Google bëjnë diçka të ngjashme, por burimet që shfrytëzojnë, përpunojnë, procesojnë dhe monetarizojnë janë tërësisht digjitale: të dhënat gjenerohen nga gjurmimi i aktivitetit të përdoruesve në platformën e tyre.

Gjithsesi, ekziston një dallim rrënjësor ndërmjet sipërmarrjeve të minierave dhe naftës dhe dy gjigantëve të teknologjisë: ndërkohë që rezervat e burimeve natyrore janë, në vështrim të fundit, të kufizuara dhe shkojnë drejt mbarimit, rezervat e “burimeve” që shfrytëzojnë    Google dhe Facebook, parimisht, janë të pafundme, sepse janë krijuar mbi bazën e filozofisë që në gjuhën e industrisë quhet përfshirje e përdoruesit: për shembull, aktiviteti on-line i përdoruesit. Shkalla dhe volumi i kësaj përfshirjeje janë të paimagjinueshme: çdo minutë, në Facebook postohen 510 000 komente, 293 000 statuse dhe 136 000 foto.

Në këtë mënyrë, sa kohë që përfshirja e përdoruesve është ajo që prodhon të dhëna që monetarizohen, imperativi kryesor i këtij lloj modeli biznesi është rritja, në mënyrë të vazhdueshme, e përfshirjes. Në rrjedhojë, kompanitë ndërtojnë teknologji të mahnitshme dhe projektojnë instrumente që nxisin përdoruesit të shpenzojnë jo vetëm më shumë kohë në platformat e tyre, por edhe të përfshihen në mënyrë sa më aktive.

Pjesa më e madhe e funksionimit të këtyre pajisjeve mbështetet në hulumtimet rreth psikologjisë së sjelljes njerëzore, në mënyrë të ngjashme me filozofinë e ndërtimit dhe funksionimit të makinetave që gjenden në kazino. Për shembull, disa prej tyre krijojnë varësi, ndërkohë që të tjera shfrytëzojnë dobësitë e njerëzve në përdorimin e teknologjisë (për shembull, duke aktivizuar sistemin bazë të modelimit, si autoplay në rastin e videove, variant të cilin shumë përdorues nuk janë në gjendje ta ndërpresin dhe për këtë arsye e shohin deri në fund). Kompanitë ndërmarrin me mijëra eksperimente në ditë, në kohë reale, të tipit A/B, pra që kërkojnë të zgjedhësh ndërmjet dy varianteve kush është  më i miri, dhe që rrisin në mënyrë shumë efektive përfshirjen e përdoruesve. Në mënyrë metaforike, përdoruesit e rrjeteve sociale janë minjtë e pandërgjegjshëm në labirintet skinneriane (sipas emrit të shkencëtarit, B. F. Skinner), por shndërruar në të tillë për shkak të dëshirës e kënaqësisë së tyre dhe që për shumë studiues bëhet shkas për ta emërtuar median sociale si “ekonominë e dopaminës” (ndryshe, substancës përgjegjëse për transmetimin e sinjaleve nga një qelizë në tjetrën në trupin njerëzor).

Sa i takon kërkesave, për ne, si qenie humane, sjellja dhe përfshirja në aktivitete sociale luajnë një rol të rëndësishëm në funksionimin e makinerisë sonë. Në rrjedhojë, si qenie humane jemi subjekt i thjeshtë i një intervali të gjerë paragjykimesh, të cilat shfrytëzohen më së miri nga media sociale. Shembuj të mirënjohur janë paragjykimi konfirmues (tendenca për të kërkuar, interpretuar, fokusuar dhe kujtuar atë lloj informacioni që është në përputhje me gjykimet e vlerat që kemi) dhe deduksioni hiperbolik (tendenca për të preferuar më shumë atë që të shpërblen menjëherë, në çast, krahasuar me shpërblimin që mund të marrësh më vonë, që ndryshe njihet nga ne në formën e fjalës së urtë “Më mirë një vezë sot, se një pulë mot”). Nga pikëpamja e përfshirjes në aktivitete sociale, shembull i mirënjohur është homofilia (tendenca për t’u shoqërizuar dhe krijuar lidhje sociale me qenie njerëzore të ngjashme).

Por ajo për të cilën bota është zgjuar shumë vonë është të kuptuarit se gjendemi në vorbullën e një stuhie perfekte, krijuar nga sinkronizimi i një numër forcash të fuqishme: efekti i  rrjetit social, që ka çuar në emergjencën e monopolizimit global; modeli i biznesit të kapitalizmit të vëzhgimit, me kërkesën e pangopur për sa më shumë përfshirje të përdoruesve; zbatimi me shejtanllëk i psikologjisë së sjelljes për projektimin dhe ndërtimin e aplikimeve, shërbimeve dhe pajisjeve që krijojnë varësi; paragjykime konjitive, që janë pjesë e psikologjisë së qenieve humane; tendenca e fuqishme për të qenë pjesë e një grupi (që me shumë gjasë duhet të jetë trashëgimi e grupimeve të hershme sociale të qenieve njerëzore) dhe që ka çuar në krijimin e shoqërive digjitale on-line; si dhe shndërrimi i medias sociale në armë nga aktorët politikë.

Përmbajtja e gjeneruar nga përdoruesi, ose thika me dy presa

Në mesin e viteve 1990, kur interneti filloi të shndërrohej në modë të përgjithshme, u përshëndet si teknologjia që do të demokratizonte botën dhe do mund të nxirrte në pah anën e brendshme, kreative, të njerëzve. Por në vend që njerëzit e zakonshëm të ishin konsumatorë pasive të përmbajtjeve krijuar nga korporatat në këtë ekosistem, anashkaluan rojtarët e publikimeve të medieve analoge.

Mundësitë e “funksionimit të internetit” shprehen në mënyrë të shkëlqyer në librin The Wealth of Networks, me autor Yochai Benkler, studiues në Harvard, botuar më 2006. Ndonëse teknologjia përmbante (dhe e përmban) gjithë atë potencial të fuqishëm dhe demokratizues që portretizon aq bukur Benkler, në fakt, vetëm një pjesë relativisht e vogël e saj kishte gjetur përdorim në mënyra kreative. Por gjithçka ndryshoi me mbërritjen e Facebook dhe YouTube, dy shërbime që bënë më shumë se të thjeshtë që çdo përdorues të hidhte në rrjet përmbajtjen e tij. Sigurisht që pjesa më e madhe e kësaj përmbajtjeje duhet përshëndetur për larminë e bukurinë e saj (ndonëse një pjesë e mirë nuk do t’ia dijë fare për të drejtat e autorit), por që në fillimet e kësaj ere, për shumë nga ne u bë e qartë se platforma të ndryshme të medias sociale nuk ishin më shumë se një pasqyrë e natyrës njerëzore… dhe ajo që dukej në pasqyrë jo rrallë ishte e pakëndshme dhe e tmerrshme. Për më tepër, u konstatua se në shumë nga këto përmbajtje ekstreme ose problematike, numri i përdoruesve rritej nga dita në ditë, që përkthehet në gjenerimin e më shumë të dhënave të monetarizueshme për platformat në të cilat publikoheshin.

Reagimi i Facebook-ut ndaj këtyre konstatimeve fillimisht ishte shumë i thjeshtë: barrën e përgjegjësisë e ka përdoruesi, i cili mund të vendosë një shenjë të caktuar në se përmbajtja është problematike ose e papranueshme, gjë që do të thotë se pronari i platformës mund të ndërmarrë një rishikim a gjykim më të thelluar të saj. Kjo mënyrë rastësore të sjelli ndaj përmbajtjes, u konfirmua me ligj, falë “Section 230” të “US 1996 Communications Decency Act”, i cili e çliron pronarin e platformës që ofron shërbimin nga detyrimi ligjor për cilësinë e përmbajtjes që publikohet nga aktorë të ndryshëm. Por në dritën e shumë zhvillimeve të reja, si shndërrimi në armë i medias sociale nga aktorët politikë në vitet 2016 dhe 2017, zbulimi i rolit që shërbimi i Facebook kishte luajtur në spastrimin etnik në Mianmar dhe Sri Lanka, dështimit të vetë kompanisë në heqjen e përmbajtjeve që nxisin urrejtje dhe teori konspirative, si dhe të një vargu të gjatë skandalesh, kjo lloj sjelljeje “prej të lehti”, në vitin 2018 u bë e papranueshme dhe sot kompania po lufton – me efikasitet të dyshimtë – të frenojë abuzimet që shfaqen në platformën e saj, si dhe aftësojnë këdo të publikojë çfarë do dhe kur do.

Mostra e Zuckerbergut

Facebook-u i Zuckerberg-ut është një monstër. Por ndryshe nga Frankenstein, ai është akoma i dashuruar me krijesën e tij,  e cila e ka bërë më të pasur se Croesus dhe sundimtarin e padiskutueshëm të një perandorie me 2.2 miliardë përdorues. Akoma, kjo perandori vërtet i ka dhënë ndjesinë e madhe të pushtetit, por bashkë me të edhe të gjitha përgjegjësitë që rrjedhin prej tij. Për fat të keq, gjithnjë e më shumë po bëhet e qartë se krijesa po del jashtë kontrollit dhe se vetë ai është i shqetësuar për pushtetin në zotërim, ndërkohë që ka pak ide të mira se si duhet të heqë dorë nga një numër përgjegjësish që nuk është në gjendje t’i përmbushë.

Një ilustrim i mirë i sa më sipër gjendet në intervistën që shefi i Facebook ka dhënë për gazetaren e teknologjisë Kara Swisher në verën e vitit 2018. Biseda përfshin një gamë të gjerë argumentesh, por ne na interesojnë disa prej tyre, në të cilat vihet re paaftësia e Zuckerberg  për të rrokur shkallën e problemeve që ka hapur krijesa e tij për ne si shoqëri.

Njëra prej tyre dhe më e dukshmja është keqinformimi ose lajmet e rreme.

  • Qasja jonë ndaj lajmeve të rreme, – shprehet Zuckerberg, – nuk është të themi se ju nuk duhet të thoni diçka që është gabim. Mendoj se kjo do të ishte shumë ekstreme. Çdo njeri mund ta këtë gabim, dhe nëse do marrim shënim sa herë dikush shprehet gabim dhe kupton një a një tjetër gjë gabim, atëherë bota do të ishte e vështirë t’u jepte njerëzve zë dhe të shprehnin atë të për të cilën shqetësohen më shumë.

Në vijim, Swisher e pyeti rreth “Infowars”, një faqe me profil të lartë të djathtë, e cila ka në Facebook më shumë se 900 000 ndjekës, por që rregullisht poston lajme të rreme e teori konspirative, përfshirë pretendimin se goditja në masë në Sandy Hook nuk ka ndodhur kurrë. “Infowars” vazhdon të lulëzojë në Facebook, edhe pse Zuckerberg pranoi se pretendimi për Sandy Hook i kësaj faqe është i rremë. Pyetja q♪7 shtrohet është: Pse ndodh kjo? “Sepse çdo njeri mund të gabojë!”, apo për shkak të 900 000 ndjekësve të faqes? Swisher nuk ia drejtoi këtë pyetje, por investigimet e Kanalit 4 të një firme irlandeze për mënyrat e moderimit të përmbajtjeve të faqeve nga grupe të caktuara, tregonin se përmbajtja që vihet në pikëpyetje në faqet Facebook me numër të madh ndjekësish është e pamundur të fshihet a ndryshohet, edhe pse në një lagje të Dublinit mund të ketë përdorues të traumatizuar prej saj – në të kundërt, vendime të kësaj natyre i referohen dhe nënshtrohen gjykimit të rrjetit të rëndë të menaxhimit.

Gjithsesi, pjesa më e çuditshme në intervistën me Swisher ka lidhje me mohimin e Holokaustit – një temë që hapet nga vetë Zuckerberg:

  • Unë jam hebre dhe e di që janë një bashkësi njerëzish që mohojnë se Holokausti ka ndodhur ndonjëherë. Sigurisht që një gjë e tillë për mua është shumë fyese, por në fund të ditës nuk besoj se platforma jonë duhet t’i mbylli faqet e këtyre njerëzve, sepse mendoj që njerëz të ndryshëm mund t’i konceptojnë gjërat gabim. Nuk mendoj se e mendojnë qëllimisht gabim, por mendoj se është e vështirë të vësh në dyshim qëllimin dhe ta kuptosh qëllimin.

Nëse mendoni se këto deklarata janë të çuditshme, mirëserdhët në klub! Fillimisht mund të themi se Zuckerberg është një sociopath, i cili është në kërkim të sa më shumë përmbajtjeve (ose përdoruesve) – qofshin të dyshimta a banale, – por nëse kanë aftësinë të maksimizojnë përfshirjen (që do të thotë edhe të ardhurat) janë të mirëpritura, pavarësisht pasojave! Një konkluzion i dytë është se Facebook është, sot, aq i madh, sa pronari i saj e sheh veten si qeverisës, me të gjitha përgjegjësitë kuazi-kushtetuese për mbrojtjen e fjalës së lirë. Por është vetëm një iluzion: Facebook është kompani, jo demokraci! Së treti dhe më e mundshmja si mundësi, pronari i Facebook është trembur nga mundësia e të qenit nën akuzë se ka mbajtur anë në polarizimin histerik që ka çuar në zgrip politikën amerikane (në të vërtetë edhe atë britanike).

Duket sikur, papritmas, Zuckerberg është bërë i ndërgjegjshëm për monstrën që ka në zotërim. Sikundër shprehet Kevin Roose, gazetari i New York Times, çrregullimi në rritje i sjelljes së Zuckerberg mund të jetë simptomë e një pamje më të madhe: “Ai ka ndërtuar një kompani që ka gëlltitur gjithë komunikimin dhe median e pjesës më të madhe të botës. Ndërsa tani po shohim se si kërkon të shmanget nda drejtimi… Problemi me sundimin e botës është se duhet të qeveriset, por duket sikur ai nuk dëshiron ta bëjë një gjë të tillë”.

Në këtë rast, shtrohet pyetja: Kush do ta marr këtë rol?

 

“La Quinta” Autor Alberto Frasher

 La Quinta”  Autor Alberto Frasher

Botues: Europa Edizioni, Roma, 280 faqe.

Mё 22 qershor 2018, në libraritë e Italisë, doli nga shtypi romani i autorit Alberto Frashër, qё trajton jetёn e qytetarit dhe, nё veçanti, atё të artistit  në kohёn e regjimit komunist nё Shqipёri.

Karakteri universal i teëse, cilёsia artistike e trajtimit tё saj, si dhe pёrkushtimi i ndjerё i autorit pёr Shkodrёn e lashtё dhe bijtё e saj që nё krye tё librit, e shndёrrojnё në njё vepёr tё rёndёsishme pёr kohёn tonё.

Parathënie (përshtatur në shqip)

Sipas autorit, parathënia e librit, përpos synimit formal, në këtë rast ka edhe një tjetër: tё familjarizojë lexuesin e huaj me sfondin historik tё ngjarjeve, qё zhvillohen, kryesisht, në dy qytete, Shkodёr dhe Tiranё.

La Quinta

Ky roman ashtё njё tribut i autorit pёr qytetin antik tё Shkodrёs dhe bijtё e saj qё, edhe nё mungesёn e lirisё, kanё ditur tё dashurojnё, tё besojnё e tё shpresojnё. Vepra e pafund e tyre nё shekuj ka patur si fill rrёfyes traditёn kulturore tё krahinёs, edhe kur dhuna e regjimit totalitar kёrkonte ta shndёrronte shpirtin krijues tё bijve tё saj nё instrument tё propagandёs. Ky libёr synon tё nderojё kujtimin e shumё njerёzve tё fesё, tё qytetarёve tё ndershёm, tё artistёve dhe intelektualёve qё u dёnuan, internuan e pushkatuan si kundёrshtarё tё mundshёm tё regjimit komunist, shprehje e tё Keqes Absolute tё kohёve moderne. 

*          *          *

Edhe pse kanё kaluar tre dekada nga rёnia e murit tё Berlinit, bota perёndimore nuk po arrin tё çlirohet nga njё krizё qё zor se mund ta quajmё tё natyrёs thjesht ekonomike. Tej vёshtirёsive ekonomike ashtё pёrshtypja e njё krize ekzistenciale qё lidhet me vlerat dhe me modelin e jetёs sonё. Njё model i shoqёrisё tashmё i vjetёruar, sepse është tej mase i grryer nga koha. Shumё tё Vёrteta, qё deri dje i besonim si tё qёndrueshme, sot i shohim tё shёmben e, mё pas, edhe tё perёndojnё.

Shekulli i kaluar krijoi njё eksperiment gjigant, absurd e tё dhunshёm, qё besonte tё çlironte njeriun duke ua ndarё varfёrinё qytetarёve nё pjesё tё barabarta. “Tё gjithё tё barabartё pёrpara ligjit”. Jeta, Universi dhe evolucioni i tij konsistojnё nё spontanitetin e diferencave qё, nga ana e tyre, krijojnё lёvizjen, zhvillimin, konfliktin, luftёn dhe paqen.

E ardhmja ka pak kuptim e mundёsi tё realizohet pa njё referim historik e kulturor. Do tё ishte si tё ecёsh mbi ujё. Njohja dhe kuptimi i thellё i tё kaluarёs janё absolutisht tё nevojshme pёr tё krijuar vetёdijen e qytetarit pёr njё ide e projekt tё sё ardhmes. Nё dy dekadat e fundit, evolucioni, pёrsosja e rendit demokratik janё frenuar nё favor tё nostalgjive tё sё kaluarёs. Kriza e thellё e kohёs sonё e shtyn qytetarin tё rijetojё njё lloj nostalgjie tё tё kaluarёs.

Kam njohur, nga pёrvoja personale e drejtpёrdrejtё, totalitarizmin e regjimit komunist dhe kam mbetur i prekur thellё pёr shumё arёsye.  Njё nga problemet mё tё ndёrlikuara mendoj tё jetё raporti i pushtetit me universin kulturor tё kombit e, nё mёnyrё tё veçantё, me shkollёn dhe artin. Mendimi i lirё i qytetarit zen fill dhe formohet, piqet spontanisht nё hapёsirёn ndёrmjet shoqёrisё dhe propagandёs sё regjimit apo tё pushtetit, nё pёrgjithёsi. Nё kёtё evolucion funksioni i artit ashtё themelor. Tё gjithё, porsa marrin nё dorё pushtetin, synojnё ta kufizojnё ndikimin e artit dhe  ta shndrrojnё atё nё njё aleat tё politikёs, tё ideologjisё dominuese dhe tё propagandёs.  Pikёrisht nё kёtё hapёsirё kritike luhet jetёgjatёsia e çdo forme tё totalitarizmit. Raporti mes pushtetit dhe instinktit krijues tё qytetarit bёhet konfliktual dhe kjo, sikundër dёshmojnё pёrvojat, ashtё e paevitueshme nё çdo kohё e nё çdo vend.

Pas rёnies sё nazifashizmit, arti me format e shumta tё tij e ka rivizituar realitetin dhe vuajtjet e shkaktuara nga dy prej totalitarizmave mё mizore tё historisё. Nё rastin e regjimeve totalitare tё Lindjes Europiane, pёrkundrazi, mbretёron njё heshtje relative e pafalshme. Nuk janё nostalgjitё pёr regjimet totalitare qё mund ta shpёtojnё botёn. Nuk mund tё jetё as propaganda e partive qё mund ta thellojё njohjen e tё Vёrtetёs mbi tё Keqen Absolute tё shekullit XX. Vetёm arti, me tё gjitha format shprehёse tё tij, do tё mund t’u trasmetojё breznive tё reja tё Vёrtetёn historike, bashkё me tragjedinё e vuajtjes njerёzore tё popujve europianё.

Universi dhe Natyra, misteri i tё Bukurёs dhe drita e Urtёsisё, Paqja si shprehje e Ekuilibrit dhe Harmonisё nuk kanё kombёsi. E dinё mirё artistёt dhe qytetarёt e shquar tё shoqёrisё qё nё aftёsinё krijuese shohin magjinё e Natyrёs dhe, nё njё farё kuptimi, pavdekёsinё e Njeriut . . . . dhe, pёr kёtё bindje fisnike tё tyre, artistёt janё tё parёt qё pёsojnё dhunёn e tё Keqes Absolute.

Ashtё ky sfondi historik i romanit “La Quinta”, nё tё cilin  jam pёrpjekur tё rrёfej tramёn reale e tё papёrshkrueshme tё njё grupi artistёsh qё e vuajtёn fizikisht e shpirtёrisht dhunёn, por pa tradhёtuar aspak bindjet dhe ndjeshmёritё e tyre fisnike. Nga kjo pikёpamje ata janё heronjtё e vёrtetё tё asaj periudhe obskurantiste qё shumё prej sivёllezёrve tanё po harrojnё.

Duke rijetuar kёto ngjarje e kuptoj me hidhёrim qё ashtё e vёshtirё, nё mos e pamundur, tё rindёrtosh pamjen autentike tё jetёve tё fyera e tё pёrçudnuara nga dhuna e totalitarizmit. Kam patur shumё kontakte me miq e njerёz tё njohur, duke filluar nga vitet e para pas rёnies sё murit tё Berlinit. Prej tyre kam kuptuar qё njeriu jeton nё njё farё ankthi jo tё sё kaluarёs, tashmё formalisht tё mbyllur, por tё sё ardhmes. Meditohet pak mbi kohёn e shkuar dhe mbi tё Keqen e pafund tё saj.

Ata qё mbijetuan pas Olokaustit dhe krejt tragjedisё sё viteve ’39-‘45 thuajse janё larguar nga kjo jetё. Brezat e ardhёshme do tё mund ta kuptojnё dhimbjen njerёzore dhe kuptimin mё tё thelle tё asaj tragjedie, edhe nga librat e historisё, por kryesisht nga veprat e artit me letёrsinё nё krye.

Kush ka jetuar vuajtjen, tej pёrmasave tё tolerueshme nga njeriu, hyn nё njё fazё tё pafund meditimesh. Fillimisht, menjёherё pas çlirimit nga e Keqja, jeton njё gjendje gёzimi tё pamasё qё tё pushton e gati gati tё fut frikёn.  Kjo do tё ishte trauma e çlirimit.   Njё traumё qё mё pas i ngjan njё deti tё qetё dhe pёrherё e mё tё thellё. Me kohё lind dhe bёhet e qёndrueshme njё ndjenjё refuzimi ndaj vuajtjes qё ke jetuar. Dhimbja pёr padrejtёsinё e pёsuar shndrrohet nё njё ankth. Vёshtirёsitё ekonomike tё sё kaluarёs dhe pasojat relative kalojnё nё plan tё dytё. Pёr kafshёn uria ashtё shkak i vuajtjes fizike. Pёr  njeriun, pёrkundrazi, urija plagos shpirtin pёr poshtёrimin qё padrejtёsitё absurde i kanё sjellё.

Kur mendon qё drama ka mbaruar, vjen ndriçimi i vёrtetё i vetёdijes. Meditimi tё ndihmon tё kuptosh qё poshtёrimi prej nёnshtrimit total shndrrohet nё njё vuajtje tё pafund.   Atёhere ndjehesh i zhytur nё detin e qetё e tё thellё tё vetёdijes pёr njё jetё tё dhunuar e tё dёshtuar dhe qё nuk ka shёrim pёr kёtё plagё. Pёr kёtё arsye horizonti yt mbetet i errёt dhe shpirti pёrjetёsisht i lёnduar deri sa arrin vdekja.

Njeriu modern, i lodhur nga rutina monotone e jetёs, eviton tё rrёfejё pakёnaqёsitё e ekzistencёs vetjake, refuzon idenё e tё qёnurit keq . . . dhe, me ndihmёn e propagandёs, ndjen mё pak vuajtje, madje, ka ndjesinё e njё lumturie tё trishtuar. Shpesh jeton gjёndjen e njё realiteti virtual tё tjetёrsuar, pa vetedijen e plotё tё ekzistencёs vetjake. Braktisen afeksionet, pasionet, talentet dhe, nё mёnyrё tё paevitueshme, zbehen pamjet mё njerёzore tё ekzistencёs sonё. Kёto rrethana mund tё ushqejnё rritjen spontane dhe latente tё nostalgjive tё sё kaluarёs dhe tё rreziqeve qё ato sjellin. Duhet tё jemi tё vёmendshёm e tё matur. Nё çdo njeri, thoshte Platoni, dremit njё tiran.

      Terni, prill 2018

Kanë thënë për librin

Francesco De Sio Lazzari, Profesor i filosofisё nё  Universitetin Oriental tё Napolit

Data: 12/07/2018

I dashur Alberto,

E pёrpiva me njё frymё dje librin tuaj, qё  mё arriti njё ditё para afatit.

Ke shkruar njё roman tё madh: pёr sensibilitetin, kulturёn qё shpreh dhe nostalgjinё. Lexova “aventurat” e protagonistёve dhe nuk arrij t’i nёnshtrohem idesё qё Shqipёria tё ketё vuajtur aq shumё nёn qeverisjen e Enver Hoxhёs, njё nga regjimet komuniste mё tё urryera, por qё kudo kanё qёnё diktatoriale dhe mizore. Kanё dhunuar jetёn njerёzore duke filluar qё nga rinia e herёshme e saj, kanё vrarё shpresёn . . . dhe pёrse?

Melankolia dominon librin tёnd dhe e pushton tёrёsisht lexuesin. Pёrfundova leximin e librit me kёnaqёsi (pёr bukurinё e tij) dhe me njё melankoli tё thellё (pёr ato qё ti rrёfen). Libri yt ashtё njё homazh i shkёlqyer pёr atё brez tё vuajtur, njё dёshmi intensive dhe shumё e ndjerё nga ana jote. Janё shumё ata qё do tё tё jenё mirёnjohёs.

Tё pёrshendes me mall, Francesco.

———————

Chiara Bertoglio, pianiste, musicologe, autore e shumё librave (Torino), 2.07.2018

Shumё i nderuar Profesor Frashër,

Porsa mbarova leximin e romanit tuaj “La Quinta”, i cili mё  pushtoi tёrёsisht dhe me intesitet. Dёshiroj, me shumё bindje, t’ju pёrgёzoj pёr vёrtetёsinё  e tramёs, tematikat delikate e fondamentale, ndejshmёrinё tuaj ndaj muzikёs, gjuhёs dhe pёrmbajtjes sё saj, pёr finesёn e stilit tё rjedhshёm e tё pasur njёkohёsisht. Falenderimet e mija tё pafund pёr kёtё vepёr, komplimente dhe urime pёr njё sukses tё merituar tё librit tuaj!

Chiara Bertoglio

—————————————-

Tatjana Gjergo, 7 gusht 2018

(Bashkёshortja e piktorit Edison Gjergo)

I nderuar prof. Alberto,

Admirova punёn tuaj nё librin “La Quinta”, u befasova me kulturёn tuaj nё fushёn e muzikёs edhe pse keni studiuar pёr matematikё. Libri juaj ёshtё njё dёshmi e trishtё dhe rёnqethёse e viteve tё dhunёshme tё diktaturёs komuniste e cila ishte futur si metastazё nё shpirtin dhe kulturёn e kombit, nё traditat e nё besimet fetare duke çrrёnjosur cdo gjё tё bukur e qё me mund e sakrifica kombi pati krijuar dhe luftuar nё shekuj pёr t’i mbrojtur si thesare e dёshmi tё kulturёs sё tij. Kjo dёshmi ndjehet thellё nё librin tuaj i cili shpreh qartё sakrificat e artistёve pёr ta pasuruar thesarin kombёtar me kulturёn e pёrparuar botёrore. Libri juaj ёshtё dёshmi i viteve tё errёta tё atij regjimi prej nga populli e Shqipёria dolёn tё gjymtuar nё tё gjitha aspektet, ekonomike, psikologjike e kulturore. U familjarizova pothuaj me tё gjithё personazhet, Fran, Rudina, Naim, Anila, Marin, Donika… nё tё cilёt shikoj rezistencёn pёr ruajtur shpirtin nga metastazat e tё Keqes.

Faleminderit Alberto!!!

Tatjana Gjergo

Lamtumirë Dhurata Bozdo! Nga Prof. Nasho Jorgaqi

Lamtumirë Dhurata Bozdo!

(1931-2018)

Nga Prof. Nasho Jorgaqi

Këto ditë u nda nga jeta, pas një sëmundje të rëndë romancierja Dhurata Bozdo. E lindur në Shijak, në vitin 1931, në një nga familjet e njohura patriotike të fisit Deliallisi, pasi mbaroi mësimet e para në vendlindje dhe shkollën Pedagogjike në Tiranë, u diplomua në degën Gjuhë-Letërsi Shqipe në Institutin e Lartë Pedagogjik. Për dekada të tëra ajo shërbeu si mësuese letërsie në shkollat e Tiranës, Kuçovës, Patosit, etj, ku bëri emër të respektuar si mësimdhënëse e zonja dhe e përkushtuar pas edukimit të brezit të ri.

E dashuruar dhe e lidhur ngushtë me letërsinë, Dhurata do të manifestonte dhuntitë e saj letrare që nxënëse e studente, jo vetëm në hartime, por edhe me tregime e skica letrare që do t`i botonte në shtypin e kohës. Ky do të ishte edhe debutimi i saj i parë në fushën e letërsisë, një debutim ky premtues, që u shfaq e u konkretizua suksesshëm në fushën e romanit, pas shumë vitesh pune, vështirësish e pengesash biografike të politizuara në atë kohë.

Për dekada të tëra, ajo punoi me romanin e saj të parë nën titullin “Shkëlqimi i Rremë”. I nisur në vitet ’50, ai u botua pas shumë peripecish në vitin 1975. Romani u mirëprit nga lexuesit e gjerë.

Me këtë vepër, Dhurata Bozdo, së bashku me romanet e E. Kadares dhe N. Lakos, u bënë pionieret e para të romanit shqiptar, të krijuar nga talentet femërore.

Pas kësaj vepre, autorja iu përkushtua në vijimësi gjinisë së romanit dhe fryt i një pune 4 vjeçare ishte romani i dytë “Përballë Dallgëve”, që u botua në vitin 1979.

Pas viteve 1990, Dhurata do t`u jepte lexuesve romanin e saj të tretë në dy vëllime nën titullin “Kush i vrau ato ëndrra?”, të cilat u botuan në vitet 2002 dhe 2004. Të tre romanet kanë të përbashkëta mjedise të Shqipërisë së mesme, sidomos të Tiranës. Ato përfshijnë harkun kohor nga viti 1930 deri në vitin 1944, e në vijim deri në vitin 1955 dhe përmbajnë kronikën e jetës shoqërore dhe politike të shoqërisë së asaj periudhe.

Një vend të veçantë në këto romane ze  jeta dhe fati i gruas shqiptare, një botë kjo që autorja e njihte thellë dhe e kish përjetuar në epoka të ndryshme të shoqërisë sonë. Meritë e saj është edhe fakti që në romanet e veta e jep me realizëm jetën shqiptare. Autorja ka depërtuar thellë në psikologjinë e gruas, veçanërisht të asaj të Shqipërisë së mesme. Vlen të theksohet se në romanin “Kush i vrau ato ëndrra?”, Dhurata pasqyroi e trajtoi jetën e intelektualëve të rinj para dhe pas çlirimit të Shqipërisë.

P.S.

Shkrimi botohet me lejen e fëmijëve.

Znj. Bozdo ka lënë dorëshkrim shumë punë të saj, që pritet të shohin së shpejti dritën e botimit.

Bijtë e shqipes Autor Julian Amery

Bijtë e shqipes Autor Julian Amery

Tiranë: Shtëpia Botuese “Lumo Skendo”, 2002

Origjinali në anglisht: AMERY, Julian. Sons of the Eagle. A Study in Guerilla War. Published: London Macmillan & Co. Ltd., 1948, Stock Code: 85220£150

Shqiptarët, të cilët pretendojnë se vijnë nga ilirët dhe epiriotët, e quajnë veten e tyre shqiptarë, fjalë e cila do të thotë “Bijtë e shqipes”. Sipas folklorit të tyre, ky emër ka ardhur nga një fjalim që i atribuohet Pirros, mbretit të dikurshëm të Epirit. Duke u kthyer nga fitoret e tij në Maqedoni, Pirrua u krahasua nga trupat e tij me “shqiponjën”, për manovrat e shpejta luftarake.

  • Ju më thërrisni shqiponjë, – thuhet se është përgjigjur ai, – dhe është e vërtetë, sepse ju, ushtarët e mi, jeni bijtë e shqipes dhe shigjetat tuaja janë krahët me të cilët unë fluturoj.

Parathënie

Ideja e parë për të inflirtruar njerëz në Shqipëri për të filluar lëvizjen e rezistencës erdhi nga Zhulian Ameri në fillim të vitit 1940 kur ai shërbeu si atashe i Ambasadës Britanike në Beograd.

Kjo ide prodhoi frytet e saj në prill të vitit 1941, kur një grup i përbërë nga tre vëllezërit Kryeziu Gani, Said dhe Hasan – së bashku me Abaz Kupin, Mustafa Gjinishin dhe Dayrell Oakley-Hill u futën në kufirin Shqiptar nga Jugosllavia. Misioni i tyre ishte jetëshkurtër sepse pas pak kohësh gjermanet pushtuan Jugosllavinë dhe shumë shpejt morën Beogradin – kështu baza e tyre kryesore u prish dhe ata nuk mund të ktheheshin mbrapsh. Grupi u shpërnda në drejtime të ndryshme.

Projekti tjetër për të çuar njerëz në Shqipëri ishte një ide e Majorit Billy McLean. SOE (Operacionet Speciale Ekzekutive) kishte dërguar misionet e veta në Greqi dhe Jugosllavi por asnjë kontakt nuk ishte vendosur me Shqipërinë ku përflitej se kishte grupe rezistence.

Misioni i parë në Shqipëri u hodh në Prill 1943 në Greqinë veriore me qëllimin që të futej prej andej në Shqipëri. Grupi përbëhej nga Billy McLean, Garry Duffy, Kaporal Williamson dhe unë. Eventualisht në Shqipëri ne hymë në kontakt me LNÇ (Lëvizja Nacionalçlirimtare), të cilët ishin komunistë dhe dalloheshin për këtë nga ylli i kuq dhe përshëndetja me grusht mbledhur, megjithëse atëherë ata e mohonin këtë gjë.

Meqenëse ata provuan se luftonin kundër italianëve, megjithëqë pretendimet e tyre ishin të ekzagjeruara, ne rekomanduam që ata të mbështeteshin. Furnizime me armë, eksplozivë, mina dhe veshje u hodhën me parashuta dhe brenda pak muajsh ne kishin trajnuar dhe pajisur çfarë njihej si Brigada e Parë Sulmuese. Gjatë kësaj periudhe, përpjekjet tona për të marrë kontakt me lëvizjet e tjera të rezistencës, veçanërisht me Ballin Kombëtar dhe Zogistët bëheshin jashtëzakonisht të vështira nga partizanët të cilët me qëllim e mbanin misionin tonë larg çdo kontakti me ta.

Ne ishim vazhdimisht në kontakt me Enver Hoxhën dhe shtabin e përgjithshëm të LNÇ. Kur u konsiderua se çdo gjë ishte gati, Brigada e parë sulmuese e komanduar nga Mehmet Shehu, zhvilloi një paradë. Shpresat tona ishin të mëdha se më së fundmi kishim përgatitur një forcë të aftë për të luftuar italianët dhe gjermanet që po mbërrinin. Por u zhgënjyem.

Një postbllok gjerman i përbërë nga 20 ushtarë patrullonte rrugën nga Korça në Leskovik dhe ata ishin një shënjestër e mirë. I kërkuam Mehmet Shehut të sulmonte këtë postë por ai me kokëfortësi refuzoi. Kuptuam që të gjithë përpjekjet tona kishin shkuar dëm kur dëgjuam që brigada kishte lëvizur në jug dhe po u vinte zjarrin fshatrave balliste. U kuptua qartë se brigada do të përdorej për të luftuar rivalët politikë, ballistët dhe zogistët për të vënë vendin nën kontroll pasi okupatorët e huaj të nxirreshin jashtë.

Kur kapitulloi Italia ne lëvizëm në Shqipërinë e mesme dhe ngritëm një kamp në pyjet e Bizes që lidheshin me malet e Martaneshit. Në atë kohë po hidheshin më shumë misione në vend dhe selia jonë qëndronte në Kairo (më vonë në Bari) vendosi të dërgonte një oficer madhor për të komanduar gjithë këto misione meqenëse McLean mbante vetëm gradën e majorit.

Gjithashtu, në shtator u parashutua në vend Brigadier “trosky” Davies së bashku me një numër të madh oficerësh dhe pajisjesh, duke përfshirë Arthur Nicholls dhe Alan Hare. Pasi u informua me hollësi mbi situatën nga McLean, Davies vendosi, meqenëse ne ishim misioni i parë në Shqipëri, të na dërgonte në Bari, Kairo dhe Londër për të raportuar për situatën.

Në Londër, pasi bëmë raportet, shpresonim të merrnim ca ditë leje, por kjo nuk ndodhi për arsye të lajmësve se Davies dhe misioni i tij në Shqipëri ishin sulmuar, Davies ishte plagosur dhe burgosur ndërsa misioni ishte shpërndarë. U urdhëruam që të ktheheshim menjëherë në Kairo për t’u informuar me qëllim që të ktheheshim përsëri në Shqipëri.

Kur ishim në Londër, biseduam me Anthony Eden, që ishte atëherë Ministri i Jashtëm. Ai na tha se meqenëse trajnuam dhe pajisëm partizanët në jug, dëshironte që të shkonim këtë herë në veri për të inkurajuar njerëzit aty për të luftuar gjermanet. Fjalët e tij në ndarje, ishin se në rast se do të kishim nevojë për të apo për të diskutuar ndonjë pikë të veçantë, nuk duhet të hezitonim për t’i dërguar një mesazh personal.

Kur u kthyem në Kairo takuam Xhulian Amerin që ishte shumë i interesuar për të ardhur në Shqipëri meqenëse ai ishte ideatori i sponsorizimit të fillimit të rezistencës në atë vend. Kështu që ai u bashkua me mua dhe McLean, dhe në prill 1944, fluturuam në Bari dhe që andej u lëshuam nga amerikanët të cilët në atë kohë hidhnin furnizimet në Ballkan. Pas dy përpjekjeve të dështuara, më në fund u lëshuam jo në Bize por në pyjet afër saj. Një oficer britanik dhe një çetë zogiste na gjetën aty dhe së bashku çamë nëpër dëborë deri në fshatin më të afërt në Shëngjergj ku gjetëm Alan Hare dhe George Seymour që ishin sistemuar në një shtëpi të fshatit.

I dërguam fjalë Abaz Kupit për mbërritjen tonë, i cili erdhi të nesërmen me një çetë të përbërë nga njëqind burra. Që nga ai moment e më pas, ne ishim nën mbrojtjen e Abaz Kupit të cilin e respektonim të gjithë dhe me të cilin u bëmë miq të ngushtë. Nga ana tjetër, kur Enver Hoxha dëgjoi se ne ishim me Kupin na quajti bashkëpunëtorë të fashistëve dhe dërgoi partizanë për të na kapur ose vrarë.

Kupi tha se do të sulmonte gjermanet vetëm kur të merrte urdhër nga mbreti Zog. Ne e kishim takuar mbretin Zog në Angli i cili na kish autorizuar zyrtarisht me shkrim por Ministria e Jashtme refuzoi të na lejonte që ta merrnim me vete. Menduam se ndodhi kështu meqenëse ata nuk donin ta njihnin Zogun si mbret sepse kjo mund të prishte marrëdhëniet tona me amerikanët të cilët ishin shumë anti-monarkistë dhe kishin ngritur zërin kundër njohjes së mbretit të Greqisë nga ana jonë.

Më në fund, Kupi ra dakort të luftonte dhe hapi i parë i tij në këtë drejtim ishte një çetë që më dha mua për të më ndihmuar për të hedhur në erë një urë në rrugën midis Tiranës dhe Durrësit. Pas kësaj ne kryem së bashku me njerëzit e Kupit disa aksione kundër gjermanëve dhe kështu i dërguam një mesazh personal Edenit duke rekomanduar mbështetje të plotë për Kupin. Eden nuk e mori kurrë këtë sinjal. Komunistët kishin penetruar në selinë tonë qendrore në Bari dhe shkatërruan mesazhin tonë me qëllim. Ndërsa prinim një përgjigje nga Eden, partizanët sulmuan forcat e Kupit në Shëngjergj, mashtruan selinë tonë qendrore dhe po avanconin në drejtimin tonë. Kupi po përgatitej për kundërsulm dhe ishte e qartë se një luftë civile ishte në prag të shpërthimit.

Menjëherë pas kësaj ne morëm një sinjal nga selia jonë qendrore në Bari që deklaronte se ishte vendosur për të mbështetur vetëm partizanët dhe se misioni ynë duhej të tërhiqej. Kjo ishte një goditje e hidhur dhe na dukej se e lamë Kupin në baltë. Pas disa javësh patrullimesh të dërguara si nga partizanët ashtu edhe nga gjermanet, më së fundi na u dërgua një anije.

Tradhtia jonë ndaj Kupit u bë më e keqe kur morëm urdhra se në asnjë rast nuk duhet të merrnim me vete shqiptarë në anijen që do të na evokonte. Me ne do të vinin vetëm Said Kryeziu dhe Ihsan Toptani që kishin dhënë një ndihmë të pakursyer për misionet britanike. Bile ata dërguan një oficer në anije për t’u siguruar që ne do të zbatonim urdhrat.

I dërguam një sinjal personal Edenit ku i kërkonim ndërhyrjen e menjëhershme për të evokuar edhe Kupin me njerëzit e tij, të cilin ai e aprovoi sapo e mori. Ndërkohë McLean dhe Ameri fluturuan në Kazerta ku takuan gjeneral Wilson, Komandanti i Ushtrisë në Itali dhe Harold Macmillan, ministri rezident i shtetit. Të dy ranë dakort që Kupi së bashku me njerëzit e tij të evakuohej dhe për këtë u urdhërua dërgimi i menjëhershëm i një destrojeri.

Ndërkohë Kupi dhe njerëzit e tij kishin marrë një anije për të kaluar në Itali e cila u prish dhe pastaj i tërhoqëm në Bari. Sapo arritëm u takuam dhe ishte një ribashkim i lumtur. Abaz Kupit dhe Ihsan Toptanit i vinte keq dhe e kuptonin braktisjen e turpshme që ju bëmë duke i lënë në Shqipëri.

Ky libër është padyshim më i miri për kohën e luftës në Shqipëri dhe unë ia rekomandoj atë të gjithë të interesuarve për atë vend dhe për historinë e tij të kohës së luftës.

Foto kryesore: Ballina e librit në gjuhën origjinale

Foto e dytë: Julian Amery Foto credit: Wikipedia

BALADA E LOTIT Nga Jorgo BLLACI

Jorgo BLLACI

BALADA E LOTIT

Vendosën ta godisnin me gurë
Marie Madalenën e gjorë,
Burrat që s’arritën ta shtinin dot në dorë,
Gratë ziliqare për lirinë e saj të shthurur
Dhe pleqtë inatçorë.
Po duke ndjekur udhën andej pari,
I biri i perëndisë u ndal aty për fat
Dhe urdhëroi:
– Të godasë i pari
Ai që asnjëherë s’ka rënë në mëkat!
Rrëmeti u shtang…

Legjenda kaq na thotë.
Por sapo biri i qiellit u largua,
Turmës kokëfortë
Demoni i mllefit përsëri iu zgjua.
Veç si të bënin? Frika e ndëshkimit
Ua mpinte krahët gurët sa rrëmbenin
Dhe gati sa s’pëllcisnin prej tërbimit,
Që s’gjenin dot mënyrën si ta shfrenin
Hakmarrjen mbi të gjorën Marie Madalenë.

– Pse s’marrim heremitin? – tha një zë, –
Veç njerëz si ai mëkate s’mund të kenë…
Ç’u tha, u bë.
Dhe heremiti i shpellës çalë – çalë
U gjend mes turmës.
– Merr një gur, – i thanë, –
Dhe bjeri asaj femre të përdalë!
Të urtit plak iu duk sikur i ranë
Atij me gurë kokës, po s’u ndie.
Papo i vajti mëkatares pranë:
– A janë të vërteta, – i tha, – moj bijë,
Këto që veshi më dëgjon për ty?
Asaj mbi ballë i ra një e zbehtë hije,
Një pikëz loti i vezulloi në sy
Dhe vetëm psherëtiu.
Plaku i mirë
Aherë iu kthye turmës:
– Nëse doni
T’ua plotësoj që këtë çast dëshirën,
Avituni këtu dhe më veçoni
Te kjo krijesë e ngratë mëkatin dhe njerinë,
Se trembem mos godas aty ku s’duhet
Dhe zemëroj padashur perëndinë!

Sa folëm ne që s’ishim fare atje,
Aq hapën gojë edhe ata që qenë.
Veç që prej asaj dite të gjithë bëjnë be
Për lotin e Maries Madalenë…
__________

Nga Koçi Petriti

Filozofi, kritiku dhe historiani i njohur Benedetto Croce, në studimin “Krishti dhe kurorëshkelësja”, (ku citon ungjillin e Shën Gjonit, VIII, 3-11), në fq. 109. të librit “Poezia antike dhe moderne”, ka këtë pasazh për subjektin e “Krishtit dhe kurorëshkelëses:
“Kjo faqe që është edhe një dramë e vogël për nga shtrirja konkrete, por tepër e madhe për nga thellësia e pasioneve, ka vepruar nëpër shekuj, në-për shpirtrat njerëzorë dhe poetikë, vepron edhe sot me pushtetin magjik të poezisë që qorton pa qortuar, që mëson pa mësuar… Piktorë të panumërt… janë frymëzuar prej saj, po asnjë poet s’ka guxuar të rimarrë e të përpunojë fjalët e saj…”.

Gjejmë rastin të themi: Ja, ku e kemi një poet, që ka guxuar të rimarrë dhe të përpunojë fjalët e saj! Ja, ku e kemi një krijim të bukur me subjek biblik, të denjë për çdo krijues të shquar. “Balada e lotit” është ndërtuar mjeshtërisht si rrëfim, edhe si ritmikë vargu, edhe si ligjërim-përgjëratë ungjillore, që përcjell poetikisht mesazhin universal të humanitetit.

__________

Nga Valbona Nathanaili

Lista me botime e autorit Jorgo Bllaci

Libra: Autor

2003    Bardi i shpirtit dhe i natyrës Autor Jorgo Bllaci / Aleks Gjinaj (red.) / Eva Bllaci (përg. për bot.) Tiranë: Naim Frashëri, 279 faqe.

2005    Lirika Autor Jorgo Bllaci (krijoi e përktheu) / Eva Bllaci (përg.) Tiranë: Naim Frashëri, 195 faqe.

2007    Kuja e violinës… Lirika dhe balada Autor Jorgo Bllaci / Tiranë: Naim Frashëri, 256 faqe. Vëllimi përmban poezi të autorit dhe përkthime të autorëve botërorë, si dhe një ese e autorit mbi përkthimin.

1964    Ligjërimet e pyllit Lirika Autor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 44 faqe.

1990    Epika e trëndafilave Poezi Autor Jorgo Bllaci / Perikli Jorgoni (red.) Tiranë: Naim Frashëri, 94 faqe.

1993    Zërat e jetës Poezi Autor Jorgo Bllaci / Aurel Plasari (red.) Tiranë: Shtëpia Botuese e Lidhjes së Shkrimtarëve, 208 faqe.

Libra: Redaktor

1995    Nesër...  Poezi Autor Kozma Billa / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 66 faqe.

1995    Antitezë Poezi Autor Lindita Daja / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 69 faqe.

1995   Planet i lodhur  Poezi Autor Konstandin Dhamo / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 112 faqe.

1995    Ëndërr mbi dallgë Poezi Autor Yllka Sulka / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 76 faqe.

1994    Kur pikojnë gjethet Poezi Autor Ahmet Banushi / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Monroe, 72 faqe.

1994    Përtëritje  Poezi Autor Luan Burimi / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 64 faqe.

1994   Shpella e trishtimeve të tua  Poezi Autor Arben Dedja / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 72 faqe.

1994    Bukuria e lotëve Poezi Autor Albana Kaloshi / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 62 faqe.

1996    Poezi të zgjedhura Autor Ali Asllani / Përgatiti e redaktoi Jorgo Bllaci / Bardhosh Gaçe (red.) Tiranë: Naim Frashëri, 209 faqe, me ilustrime.

1994    Fjalë të urta bishtqëndisura Autor Shefqet Merra / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Monroe, 63 faqe, me ilustrime.

1994    Dua yllin e fatit Poezi Autor Dallëndyshe Quka / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 49 faqe.

1997    Ç’të bëj me fjalën…, e bardha dhe e zeza Poezi të zgjedhura Autor Arben Duka / Redaktor Jorgo Bllaci / Apostol Duka (red.) Tiranë: Iliria, 151 faqe.

1998    Koha e ndarjeve Autor Elmiha Drishti / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 62 faqe.

1997    Dallgët e mallit Poezi Autor Rozeta Kreste / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 57 faqe.

1998    Kam mall Poezi e tregime Autor Eva Qesari (Gavani) /  Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Iliria, 84 faqe.

1998    Kujt i takon kjo buzëqeshje e brishtë…? Poezi Autor Valbona Jakova / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 59 faqe.

1996    Mes dashurisë e dhimbjes Lirika Autor Jorgo Çati / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 120 faqe.

1996    Ftesë për duel Vargje me spica Autor Jorgo Çati / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, 100 faqe.

2006    Një pajton me ëndrra Fabula Autor Jorgo Çati / Zana Bihiku (red.) / Redaktor Jorgo Bllaci Sarandë: Milosao, 76 faqe.

2001    Atdheu është lakuriq Poezi Autor Trifon Xhagjika / Xhevahir Spahiu (zgjodh. dhe përg.) / Redaktor Jorgo Bllaci  / Visar Zhiti (red.) Tiranë: Naim Frashëri, 134 faqe.

2004    Dritëzat në natë Poezi Autor Ejup Ajdini / Redaktor Jorgo Bllaci Tetovë: Luma, 62 faqe.

2009    Një ditë troket: ditar poetik  Autor Jorgo Çati / Redaktor Jorgo Bllaci Sarandë: Milosao, 90 faqe.

2011    Një këngë e vonuar Poezi Autor Pjetër Cara / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Geer, 116 faqe.

2013    S’e kam nxjerrë në ankand Çamërinë  Vëllim me poezi Autor Kadri L. Ali / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: K. Ali & Juenjo, 95 faqe.

1993    Ecja vertikale Poezi Autor Adem Abdullahu / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 63 faqe.

1993    Dritëzat në natë Poezi Autor Ejup Ajdini / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 67 faqe.

1993   Legjendë lirie Poezi Autor Daut Gumeni / Redaktor Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 120 faqe.

Libra: Përkthime

1996    Ujrat pranverore. Rudini Romane Autor Ivan S. Turgenev / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 270 faqe.

1994   Vjersha dhe poema të zgjedhura Autor Sergej A. Esenin / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Monroe, 130 faqe, me ilustrime.

1996    Vjersha dhe poema Autor Sergej A. Esenin / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Bllaci, ribotim i plotë, 191 faqe, me ilustrime.

1997    Vjersha e poema Autor Aleksandr S. Puskin / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 245 faqe, me ilustrime.

1972    Rudini Roman Autor Ivan S. Turgenev  / Përktheu Jorgo Bllaci Prishtinë: Rilindja, 152 faqe.

1963    Ata që janë poshtë Roman për revolucionin meksikan Autor Marian Asuela / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 119 faqe.

1961    Pema e çuditshme Autor Kornej Ivanovic Cukovskij / Përktheu Jorgo Bllaci / Donika Omari (red.) Tiranë: Naim Frashëri, 68 faqe, me ilustrime. Në këtë vëllim përfshihen: Halli i Fedorës; Dielli i grabitur; Pema e çuditshme; Krokodili; Jo kështu po ashtu; Zogu i klloçkës.

1962    Përse më dhemb zemra Vjersha të zgjedhura Autor Tu Fu / Përktheu Jorgo Bllaci / Janaq Gjeçi (red.) Tiranë: Naim Frashëri, 138 faqe. Parathënia nga Aleks Çaçi.

1961    Kali gërmuq Autor P. Jershov / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 111 faqe, me ilustrime.

1961    Oborri ynë Autor Samuil Marshak / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 90 faqe, me ilustrime.

1992    Ujrat pranverore Roman Autor Ivan S. Turgenev / Përktheu Jorgo Bllaci Tiranë: Naim Frashëri, 200 faqe.

__________

Mirënjohje

Falënderoj z. Arben Bllaci që mundësoi lejen për botimin e poezisë.

Pengjet e jetës Nga Prof. Dr. Myftar Barbullushi

Pengjet e jetës

Nga Prof. Dr. Myftar Barbullushi

Refleksione rreth librit “The Top Five Regrets of the Dying: A Life Transformed by the Dearly Departing”, të autores Bronnie Ware

Në rrugë dola / Pas meje porta u mbyll
Bagriskij

Mbrëmja po bie! Çuditërisht, në subkoshiencë, ky ka qenë perceptimi im për afrimin e momentit të ndarjes. Ora e së vërtetës, ora në të cilën je vetëm me veten tënde! Ora kur kërkon të kalojë nata e të kesh mundësi të zgjohesh. Ora kur mund të përmbledhësh gjithë historinë e jetës dhe të epokës kur ke jetuar. Ora e epilogut, e shkëputjes, e pendimeve. Lum kush nuk ka! Por nuk besoj të ketë të tillë.

Libri i autores australiane Bronnie Ware “Pesë pengjet më të mëdha të jetës”, lexuar me shumë kuriozitet nga miliona njerëz, konfirmon dyshimin tim. Të gjithë kemi pengje! Bronnie Ware, duke punuar në reanimacion, ka pasur mundësi të ndjekë dhe zhvillojë biseda e marrëdhënie të ngushta e të sinqerta me mijëra të sëmurë, të rinj dhe të vjetër, gra dhe burra, të pasur dhe të varfër, por që të gjithë kishin një fat të përbashkët: u kishin mbetur jo më shumë se 12 javë jetë! Një nga temat kryesore të bisedave ka qenë të dinte se çfarë do të dëshironin të kishin bërë ndryshe pacientët e saj. Përgjigjet ishin kaq mbresëlënëse, sa vendosi t’i botojë. Fillimisht në formën e një artikulli e më pas në një libër, që shumë shpejt u përkthye në 29 gjuhë të huaja, në të katër anët e globit.

Libri shpreh vizionin që kanë apo fitojnë njerëzit në fund të jetës së tyre. Interesante është, se  krahas larmisë së përgjigjeve, shumica e tyre konvergonin në 5 pika të përbashkëta, 5 pengjet më të mëdha, njohja e te cilave është mjaft e rëndësishme për ata që janë në fillim apo në mesin e viteve të jetës.

1.“Do të kisha dashur të kisha pasur kurajën të jetoja atë lloj jete që besoja vetë, jo atë që të tjerët prisnin prej meje”

Ky ishte pengu më i madh që kishin të gjithë pacientët që gjendeshin në fund të jetës së tyre. “Duhet të jesh vetvetja, të bësh zgjedhje konform moralit tënd dhe jo moralit të imponuar nga të tjerë. Ndryshe kthehesh në një kukull”, insiston Woody Allen tek filmi “Zelig”. Siç duket, kur njeriu sheh fundin e jetës së tij dhe kthen kokën prapa, vë re se shumë nga ëndrrat nuk ka mundur t’i realizojë. Një pjesë e tyre po vdesin, i ndërgjegjshëm se shkak për këtë kanë qenë zgjedhjet e bëra, shpesh në funksion të dëshirave të të tjerëve, për t’u dhënë qetësi e siguri të tretëve, jo vetes. Duhet të jetë e shpeshtë, sidomos në realitetin shqiptar, e për më tepër atë femëror, ku modelet jo vetëm profesionale, por edhe ato emocionale imponohen nga familja a shoqëria. Gjithsesi, kohët po ndryshojnë edhe në realitetin tonë. Gjenerata e re udhëheq ndryshimin.

2.“Do të kisha dashur të mos kisha punuar kaq shume”

Sipas autores, është pengu që e shprehnin të gjithë pacientët meshkuj! U mungonte rritja e fëmijëve dhe shoqëria e partneres. Ishin meshkuj që shumicën e jetës së tyre e kishin kaluar në rrotën e pandalshme të ekzistencës së punës, duke mos qenë të pranishëm pothuaj fare në rritjen e fëmijëve dhe në problemet e partnereve. Siç duket, në bilancin e fundit të jetës, u rezultonte se gjëja më me vlerë në këtë botë nuk është puna, sikundër mund të kishin menduar kohë më parë, por familja.

Edhe gratë e kishin një peng të tillë, por kryesisht ato të brezit të vjetër, të integruara kryesisht në jetën familjare dhe shumë më pak në jetën sociale, “Nëse do të më kishin kërkuar të zgjidhja ndërmjet profesionit dhe familjes, pa më të voglin dyshim do të kisha sakrifikuar të parën” – shprehet aktorja e famshme e Hollividit, Glenda Devis.

3.“Do të kisha dashur të kisha kurajën dhe lirinë për t’i shprehur haptas ndjenjat e mia”

Shumë njerëz i mbysin ndjenjat e tyre duke mos pasur as edhe kurajën a lirinë të pranojnë se ato ekzistojnë. Në rrjedhojë, e kalojnë jetën në një ekzistencë mediokre, duke mos arritur kurrë të bëhen ata persona që realisht mund të bëheshin, falë aftësive që zotëronin. Duke u qëndruar besnikë zakoneve dhe mentalitetit klasik, i ashtuquajturi “komfort” familjar mund të dominojë mbi emocionet. Për më tepër, edhe mbi jetën e tyre fizike. Ndrydhja, mungesa e kurajës, frika e ndryshimit, e humbjes së asaj që përgjithësisht rezulton të jetë materiale, jo rrallë i detyron njerëzit të shtiren sikur janë të kënaqur, ndërkohë që thellë-thellë kërkojnë diçka tjetër, ndoshta të gjejnë përsëri emocionin, tharmin e sfidës, kënaqësinë e vërtetë të jetës dhe jo të vegjetojnë, duke parë “Gymyshin” apo “Ezelin”.

Sa e sa kompromise banale shohim apo ndjejmë në shumë çifte apo familje që na rrethojnë, vetëm e vetëm sepse dikush nuk është i zoti të shprehe e të mbrojë fuqishëm idetë dhe ndjenjat e tij! Sa e sa kompromise të ndyra na rrethojnë në ambientin ku punojmë! Njerëz që zvarriten e vegjetojnë edhe pse me pak përpjekje e punë mund të ruajnë dinjitetin e nëpërkëmbur. Siç duket, sidomos para vdekjes, “pengu i mosrealizimit” të djeg e të dhemb shumë.

4.“Do të kisha dashur të kisha ndenjur më gjatë me miqtë e mi”

Thonë se miqtë janë si yjet në qiellin e pastër! Mjafton të ngresh kokën dhe janë aty. Ky është justifikimi më banal që kam dëgjuar, megjithatë i aftë për ta lenë miqësinë e artë të qëndrojë e fjetur gjatë viteve. Jo rrallë, ose shpesh, kujtohemi vonë për miqtë. Siç duket, njerëzit janë shumë të dobët për ta mbajtur peshën e rëndë të miqësisë për një kohë të gjatë. Si dhe shumë të ndryshëm! Miqësia do kohë dhe përpjekje për t’u mbajtur. Shumica e njerëzve do të donin t’i kishin pranë miqtë e tyre përpara se të vdisnin.

Pas 20 vjetësh, pasi kthehet në qytetin e lindjes, brerjen e vetme të ndërgjegjes personazhi kryesor i romanit “Shakaja”, të Kunderës, e ka për miqtë e tij!

5.“Do të kisha dashur t’i kisha dhuruar vetes time më shumë lumturi”

Ky lloj pengu ishte disi i veçantë, edhe surprizë, sikundër shprehet autorja e librit. Në përgjithësi, lumturia perceptohet e materializuar në sasinë e parasë dhe pushtetit që zotëron. Ndoshta është kjo arsyeja që shpesh vrapojmë pas parave dhe pushtetit, sepse na duket se përmbushja e secilës prej tyre është vetë lumturia. Këtë bindje kishte edhe Kroesus (595 p.K – afërsisht 546 p.K.), mbreti i Lidias në Azinë e Vogël, i cili i kishte të dyja, edhe pushtetin, edhe pasurinë.

Sipas Herodotit, një herë, në mbretërinë e Kroesusit mbërriti greku i mençur Solon. I entuziazmuar nga ky takim, Mbreti u mburr me pasurinë e tij të madhe. I sigurt në pasurinë dhe lumturinë e tij, ai pyeti Solonin:

“Sipas teje, kush është njeriu më i lumtur në botë?”, i bindur se Soloni do t’i përgjigjej “Ti, mbreti im, je njeriu më i lumtur”.

Por përgjigja e Solonit ishte ndryshe dhe, për më tepër, edhe shumë zhgënjyese:

– Për mua, njerëzit më të lumtur në botë janë tre: Tellus, i cili vdiq duke luftuar për vendin e tij, për mbrojtjen e athinasve dhe e varrosën me nderimet më të mëdha, si dhe dy vëllezërit, Kleobis dhe Biton, të cilët vdiqën në mënyrë paqësore, në gjumë, pas lutjes së nënës së tyre për lumturi të përsosur, sepse kishin demonstruar devotshmërinë më të madhe për vetë atë.

Më pas, Soloni shtoi se lumturia e jetës së një njeriu nuk mund të gjykohet deri në çastin e vdekjes së tij, sepse asnjëherë nuk i dihet rrjedhës që mund të marrë fati.

Të gjitha ato që tha Soloni rezultuan të vërteta! Lumturia e Kroesusit ndryshoi krejtësisht me vdekjen tragjike të djalit nga një aksident, vetëvrasjes së bashkëshortes në çastin e pushtimit të mbretërisë, për të mos shtuar edhe rënien e tij në duart e persëve.

Edhe pse kanë kaluar mijëra vjet nga kjo ngjarje, të njëjtin opinion mbështet edhe një studim i kohëve të fundit në revistën “Science”, qershor 2017, i cili hapej me titullin provokues: “Do të ishit më të lumtur në se do të ishit më të pasur?”.

Sipas artikullit, paraja jo vetëm që nuk gjeneron lumturi, por përkundrazi, shkakton ankth. Më shumë para, do të thotë më shumë objektiva për të realizuar, më shumë punë, më shumë udhëtime larg familjes dhe më pak kohë për familjen e shokët. Paraja të jep liri, por për t’i fituar ato duhet punë, baras me aspak kohë për të qenë i lirë e për t’i shpenzuar e shijuar ato. Jo më kot raportin e parasë me lumturinë e konsiderojnë “iluzion fokusues”.

“Të jesh i lumtur nuk do të thotë të kesh gjithçka që do, por të kënaqesh me ato që ke”- konkludojnë studiuesit.

Përtej një konkluzioni të paperceptueshëm

Pas këtij refleksioni dhe një lloj përsiatjeje emocionale, bazuar në faktorë objektivë e subjektivë, ku mbase nga më të rëndësishmit do të ishte vdekja e tim eti, e vetmja gjë që precipiton dhe, në një farë mënyre, edhe më impresionon, është se duhet të jetë shumë e rëndësishme që të paktën të plakemi mirë e të largohemi nga kjo botë me sa më pak pengje e pishmane. Kjo besoj se do të ishte ëndrra e çdo njeriu.

“Nuk kam asnjë peng apo pishman, kam vetëm nostalgji për të kaluarën” do te thoshte Marcello Mastroianni.

Në fakt, kam dashur të gjej ngushëllim tek fakti se vitet tek njeriu kanë po atë efekt, që ka koha tek vera. Ndoshta i “mashtruar” nga jetëgjatësia dhe racionaliteti gjithmonë e më impresionues i prindërve të mi, konstatimi se bëhesh më i vjetër, por nuk është e sigurt që bëhesh më i mençur, ka qenë i mbushur me doza trishtimi. Shtuar edhe nga leximi i librit të Bronnie Ware mbi pengjet e jetës dhe……

Pas disa muajsh refreni të përditshëm “Gatitu!”, një ditë prej ditësh, pasi kishte marrë lajmin e pensionit, komandanti i zborit, me një zë të zvargur, tha: “Qetësohuni“, pa e ditur as vetë se në atë moment ai kishte shprehur thelbin e një filozofie që përkonte me perceptimin tim për moshën, pleqërinë e më tej…

“Zotërinj, qëndroni me ne. Mbrëmja tashmë po bie” do t’u thoshte Konrad Adenauer pak ditë përpara se të vdiste moshatarëve të tij”.

 

SHQIPËRIA. Ankthi dhe ëndrra Autor Amik Kasoruho

VlTE TË HUMBUR: Antireformat

Autor Amik Kasoruho

Pjesë nga libri “SHQIPERIA. ANKTHI DHE ENDRRA”, Tiranë: UET Press.

Pikërisht atë vit që u shpall republika (1946) në Gorre, një fshat i varfër i krahinës se begatë të Lushnjës, Enver Hoxha u shpërndau fshatarëve tapitë e para të pronësisë mbi tokën. Po realizohej në Shqipëri ëndrra e gjithë bujqve, reforma agrare. Aq herë e premtuar që nga 1912-a, ajo nuk ishte zbatuar kurrë.

Gjatë luftës lëvizja për çlirim Kombëtar, partizanët, komunistët, të gjithë ata që luftonin, kishin gjetur strehë e bukë në shtëpitë e varfra të fshatarëve, të cilët patën qenë rezerva më kryesore në njerëz për formacionet partizane. Reforma agrare nuk ishte vetëm një akt njerëzor dhe shoqërisht i drejtë, por edhe njohja e kontributit të dhënë atdheut. Në një farë mënyre mund të thuhet se e kishin fituar vetë.

E paraqitur si pjesë e një programi më të gjerë (konfiskimi i fabrikave, për shembull) që u realizua me vonë, reforma agrare bënte pjesë në premtimet e dhëna gjatë luftës.

Por mbas fjalëve të bukura fshihej një mashtrim i ulët: vetëm një vit më vonë  nisën të ravijëzohen tiparet e një politike të re Në Krutje, gjithnjë në krahinën e Lushnjës, u krijua e para kooperativë bujqësore. Duke parafrazuar një të thënë të popullit do të mund të thuhej se ajo ngjarje ishte karkaleci i parë që paralajmëronte një invadim shkatërrues.

Mbas fabrikave u shtetëzuan ofiçinat e vogla, rrobaqepësitë artizanale, dyqanet e shitjes së manifakturës dhe pak më vonë të gjitha veprimtaritë private: këpucëtoret, libraritë, kinkaleritë, rrojtoret, dyqanet e shitjes se peshkut, bakallët, dyqanet e artikujve ushqimore. Sikur të mos ishte mjaft kaq, shteti vuri dorë edhe mbi klinikat mjekësore dhe dentare, mbi zyrat legale e noteriale, mbi shtëpitë botuese e mbi shtypshkronjat, mbi llixhat e mbi stabilimentet e plazhit, mbi shërbimet e autobusëve ndërqytetës (nuk kishte atëherë shërbim urban) dhe mbi të gjitha mjetet private të komunikacionit (duke përjashtuar vetëm biçikletat), mbi farmacitë e mbi kuvendet e murgeshave apo të murgjve, Puna arriti sa të rekuizoheshin edhe dylbitë apo makinat e shkrimit. Hija e mizërisë se karkalecave po errësonte gjithnjë e më shumë Shqipërinë.

Mbas eksperimentit të Krutjes, në mbarë vendin nisi një fushatë që synonte të impononte këtë formë pronësie mbi tokën. Praktikisht kooperativa bujqësore, kopje e kolkozeve sovjetike, i hiqte fshatarit çdo formë të drejte të njëmendët mbi tokën e mbi prodhimet e saj dhe e radhiste në kategorinë e mëditësve të një shteti që ishte latifondisti i vetëm, i pakundërshtueshëm dhe i pamëshirshëm.

Fushata e kolektivizimit pati një zhvillim të mëtejshëm: mbi tokën dhe mbi prodhimet e saj u caktuan tatime në natyrë për t’iu paguar shtetit, pa marrë parasysh llojet e prodhimeve të ngastrës së veçantë që tatohej. Për shembull nëse një fshatar kishte mbjelle grurë, duhej të dorëzonte jo vetëm një pjesë të të korrave por edhe prodhime që nuk ishin fryt i copëzës «se tij» të tokës, si vezë, mish, lesh e vaj, pavarësisht nëse kishte apo s’kishte efektivisht bagëti apo ullinj. Shteti justifikohej duke thënë se ky tatim ishte në vetë dobinë e fshatarit, i cili, në këtë mënyrë, do të nxitej të shtonte llojet dhe sasitë e prodhimit bujqësor e blegtoral. Ky planifikim, që po bëhej një presion i pamundshëm për t’u përballuar, bëri që shumë fshatarë  ta shihnin me një farë shprese kooperativën bujqësore të fshatit. Por pasi futej në të, shihte që i pakësohej aty për aty sipërfaqja e tokës që i ishte dhënë nga qeveria.

Për të shpejtuar inkuadrimin nëpër kooperativa shteti përdori politikën e karotës dhe të shkopit. Nuk munguan premtimet për lehtësime tatimore për ata që hynin në to, por nga ana tjetër nuk mbeten pa u përdorur kërcënimet e dhuna. Edhe në këtë rast me mijëra vetë përfunduan nëpër burgje, meqë s’kishin pranuar politikën e partisë.

Në atë kohë gjuha shqipe u pasurua me një fjalë të re: kulak. Kjo fjalë në gjuhen ruse në fillim donte të thoshte «fshatar i pasur», por në fjalorin e revolucionit bolshevik kishte marrë kuptimin e «armikut të popullit» e «të reaksionarit». Kush damkosej në këtë mënyrë dënohej me vdekje civile. Asnjëri nga pjesëtaret e familjes se tij nuk mund të gjente punë jashtë shtëpisë dhe jashtë tokës se vet; askush nga bijtë e tij nuk mund të ndiqte shkollën tej fillores. As fqinjët nuk mund t’i shkonin për vizitë. Kur burrat e një familjeje kulakësh binin në burg, askush nuk mund t’i ndihmonte njerëzit e shtëpisë se tyre në punët e stinës. Kulak donte të thoshte të jetoje i braktisur në mes të njerëzve.

Çka ishin kulakët për fshatin, nëpër qytete ishin ata që nuk bënin pjesë në Frontin Demokratik. Kush nuk kishte triskën e kësaj organizate, përjashtohej nga çdo lloj pune shtetërore dhe izolohej plotësisht nga shoqëria. Më të mundshëm për t’u arrestuar për veprimtari subversive, ata paraqitnin rrezikun e brendshëm, dashin e kurbanit për t’u sakrifikuar në altarin e absurditetit.

Po në vitin 1946 pat zënë fill reforma arsimore. Me pretekstin e demokratizimit dhe të përmirësimit të shkollës, Rinia komuniste fitoi fuqi të jashtëzakonshme: diskutonte me profesorët për punë të notave që u viheshin studentëve, në bazë të «besnikërisë» të familjeve të tyre; jepte mendime cili nga profesorët meritonte të vazhdonte të punonte; ndërhynte në caktimin e bursave të studimit dhe herë-herë edhe gjatë mësimeve.

Plot tri herë në katër vjet ndryshuan urdhrat në lidhje me gjuhën e huaj që duhej dhënë nëpër shkolla: frëngjisht në periudhën 1945-1946, serbo-kroatisht me 1946-1948 dhe më në fund, duke filluar nga 1948-a, rusisht. Gjuhët e tjera u përjashtuan sepse u përkitnin shteteve borgjeze. U mbyllën shkollat private dhe ato fetare. Nga programet u hoqën greqishtja e vjetër, latinishtja, filozofia, edukata morale dhe mësimi i fesë, ashtu sikurse edhe historia, siç konceptohet zakonisht nëpër shkolla. Në vend të tyre u futën marksizëm-leninizmi, historia e PKSH (PPSH) dhe leksionet e moralit komunist. Politika ishte mbi çdo gjë. Shkolla duhej të njihte e të jetonte e para me mendimin e Enver Hoxhës.

L’Italia nella parabola di Berlusconi Alberto Frasher

L’Italia nella parabola di Berlusconi  Alberto Frasher

© 2018 Europa Edizioni s.r.l. | Roma | ISBN 978-88-9384-599-1 | I edizione aprile 2018

Alla memoria dei miei genitori
Maria Venturi e Francesco P. Frasher

INTRODUZIONE

“Tra coloro che cercano la verità non esiste alcuna autorità umana. Chiunque tenti di fare il magistrato viene travolto dalle risate degli dei”. Albert Einstein

Nel lontano 2001 scrissi un saggio su Berlusconi ma, nonostante i consigli dei miei amici, decisi di non pubblicarlo. Era la vigilia delle elezioni politiche. Non ero entusiasta del personaggio e l’unica cosa di cui mi credevo convinto riguardava la mia dificoltà di comprendere la personalità di quest’uomo, tra il Saper Fare e la Politica, tra il passato e il futuro. Il tempo riesce a maturare anche i sassi, diceva mio nonno. E non aveva tutti i torti. Con il passare del tempo mi sono reso conto di una sorprendente equivalenza, se pur strana, tra la conoscenza dell’Italia e la comprensione della parabola di Berlusconi. Nella sua parabola io conobbi meglio la nostra realtà e vari aspetti della crisi. Ugualmente, frugando tra i peccati e le verità nascoste dell’Italia, credo di aver compreso l’anima e la mente dell’Uomo coraggioso che odiava le ideologie, ma che paradossalmente vi rimase intrappolato.

I cittadini e gran parte del mondo della cultura conoscevano bene la differenza tra Destra e Sinistra, tra il Bene e il Male proprio come tramandata dai classici del pensiero moderno occidentale, ormai sostanzialmente fermo da più di un secolo. Ma… purtroppo, questa formale e antiquata conoscenza che si credeva in grado di dare il voto all’evento Berlusconi, si è allegramente trasformata in pregiudizio. Trascurando la sensibilità della società, i partiti tradizionali non potevano comprendere, tanto meno condividere, l’idea di una democrazia moderna concepita dal cittadino imprenditore, in aperto conlitto con la mediocrità del sistema.

Non è mia intenzione analizzare l’attività dei governi guidati da Berlusconi. Questa mia scelta deriva dall’esigenza di non pregiudicare la ricerca dei signiicati di un particolare evento, come ritengo che sia il suo ingresso in politica. Così facendo, credo di poter evitare l’ipocrisia che ha caratterizzato la classe politica nell’accogliere nel suo tempio un cittadino imprenditore. Vorrei nient’altro che analizzare e comprendere i signiicati più profondi della sua parabola. Perché mai, nella stagione dell’esplosione del malcontento un cittadino imprenditore decide di scendere in campo e con un consenso, nel tempo impressionante, riesce a guidare i governi più longevi della storia repubblicana? In cosa consistono la forza e la sua determinazione?

Quando nel corso delle osservazioni personali, diventiamo consapevoli della necessità di rendere pubblico il nostro punto di vista sulla crisi, non solo dei numeri ma soprattutto di ordine culturale, allora abbiamo il dovere di analizzare il mondo che viviamo e di giustiicare le nostre convinzioni afinché la comunità possa condividere le nostre conclusioni.

Non si può fare a meno di renderci consapevoli dei signiicati che la parabola di Berlusconi esprime. Nella storia affascinante e drammatica di quest’uomo dobbiamo e possiamo conoscere i suoi limiti, il nostro tempo, il sistema e anche noi stessi. Altrimenti i mali di oggi saranno percepiti e interpretati come espressione di un destino cui fatalmente non ci si può sfuggire e, allora, tutto come prima e peggio di prima.

Alle critiche che cittadini e giornalisti fanno alla classe politica, non corrisponde un’esigenza di dialogo con il mondo della ricerca e della cultura, con i giovani e con i cittadini. Alle critiche arrivano risposte prefabbricate del tipo “Non siamo tutti uguali!”. Io non posso perdere d’occhio una pura verità che cercherò di riassumere in poche righe e che si rivolge alla classe politica.

Ci sono due aspetti che riguardano il concetto un po’ evasivo della politica.

Il primo è l’ideale che deve esserci nella funzione dei partiti e per questo nobile ideale dobbiamo rispetto alla classe politica.

Il secondo aspetto riguarda il dovere del cittadino di osservare la politica e la sua evoluzione senza mai risparmiare critiche. Penso che quest’ultima attenzione allo spirito critico del cittadino e all’universo culturale della nazione, derivi dal rispetto che portiamo alla nobiltà e all’ideale della politica.

Nel valutare i grandi e insoliti eventi della società credo che sia prudente di stare alla larga dal Sistema, dalla sua Prassi, Regole e Conoscenze, a volte fonte di pregiudizio. Stiamo ascoltando da un ventennio i tamburi quotidiani dei politici che addormentano il libero pensiero del cittadino invadendo ogni sera gli schermi delle TV nazionali e regionali, pubbliche e private. Nel dibattito politico il ruolo guida deve essere del mondo della cultura e del cittadino; altrimenti il lusso irresistibile dei politici che invade gli schermi delle TV, trasformerà la nostra quiete serale in sedute di pura propaganda, noiosa e spesso incomprensibile.

Ritengo necessaria questa rilessione poiché riguarda una delle fasi più interessanti della nostra storia del dopoguerra. Questa fase conobbe il coraggio di un cittadino imprenditore di diventare il simbolo delle contraddizioni e del conlitto tra la classe politica e la nazione, tra il mondo della cultura e la realtà di una politica endemica, tra la libertà del cittadino tristemente felice e la morsa asissiante della prepotenza assurda dei governanti.

Viviamo grazie all’energia solare che arriva per via delle radiazioni. Sono radiazioni che una certa opinione considera pericolose facendo aumentare il consumo di creme protettive. Addirittura il Sole viene accusato dei problemi della nostra pelle. Invece, non è colpa delle radiazioni. Il loro male si deve all’atmosfera ormai alterata dalle nostre attività inquinanti e che non è più in grado di garantirci la protezione come ha fatto nei millenni. Lo stesso è successo con l’evento Berlusconi. La maggior parte delle critiche,
a lui rivolte, ormai credo siano state meschine, invecchiate e sostanzialmente diluite nel nulla come orme sull’acqua. Probabilmente questo si è veriicato poiché a volte le critiche sono state moralistiche, non convincenti e altre, peggio ancora, un po’ dilettantesche e senza mai raggiungere il livello di un’analisi che il cittadino avrebbe gradito. In entrambi i casi temo che sia trattato di una scarsa saggezza e di un eccesso di conformismo. Entrambi i motivi trovano l’origine nelle ideologie che hanno dominato il pensiero politico del dopoguerra.

Mi considero un cittadino che ha vissuto La Parabola di Berlusconi, nauseato nel tempo da tante ipocrisie. D’altronde mi sono sentito sempre più convinto dei messaggi profondi che tale parabola ha signiicato per la realtà italiana. Sostanzialmente sono messaggi che riguardano l’Universo dei nostri diritti, ormai malridotti dalla realtà dell’azione politica. Vincoli e restrizioni di natura economica incidono sui gradi di libertà del cittadino, iglio di quest’Italia affascinante che con il suo background storico culturale ha segnato la civiltà occidentale sin dalla sua antichità.

Non credo che il linguaggio della ilosoia sia particolarmente indicato nel cercare e poi spiegare al cittadino i messaggi della Parabola di Berlusconi. Il suo linguaggio, a volte, è troppo articolato in concetti e teorie di routine che poco interessano il cittadino. I grandi messaggi della storia hanno bisogno di un linguaggio semplice, proprio di quello della saggezza. Sarebbe l’unico linguaggio in grado di esprimere il punto di vista del cittadino e alcune Verità, oggi assai importanti e, perché no, anche nel futuro.

La figura di Berlusconi entra in scena nel bel mezzo di una crisi profonda della società che, prima di lui, i maestri della politica facevano finta di non vedere. Loro sorvolavano il conflitto crescente tra cittadino e politica, come se niente fosse.

Sono passati più di vent’anni da quando Berlusconi è presente nei pensieri e nelle speranze dei cittadini per uno Stato più ragionevole e meno padrone. Sarebbe stata questa una delle tante condizioni necessarie per garantire una relativa libertà nella vita del cittadino, nei suoi aspetti fondamentali: economico, culturale e politico.

Sono in tanti a parlare, ogni tanto, di un suo possibile tramonto, ma questa ipotesi mi sembra improbabile. La sua eterna e solida presenza nel dibattito politico della nazione credo che dipenda dalla modernità della sua idea di Stato. Nel pensiero di Berlusconi lo Stato deve saper conciliare le proprie esigenze con le libertà individuali e nel rispetto dei diritti naturali, come i padri del liberalismo, John Locke in testa, hanno da secoli impresso nel DNA delle democrazie occidentali. Queste libertà non prescindono dalla realtà economica, poiché restano strettamente legate alla qualità della vita.

Da imprenditore, credo il più straordinario del dopoguerra, lui ha ben conosciuto i vizi del potere. Sono stati immensi i suoi contributi per le casse dello Stato, gestite da politici sempre più innamorati dell’odore dei soldi. La sua parabola, già negli anni settanta, lo vede un imprenditore creativo e di successo. Il suo carisma, da almeno 50 anni, ha creato nell’immaginazione collettiva la voglia di saper competere e di poter migliorare la propria condizione di vita. Fa parte della natura umana l’attrazione verso il benessere, anche relativo, come condizione imprescindibile della felicità.

La serenità e la fiducia reciproca tra cittadino e potere diventano un problema sempre più delicato della nostra cara esistenza. La precarietà pure. Sembrano affermazioni logiche; forse, ma nella realtà nostrana non è proprio così. Assistiamo da molti anni a una crisi interminabile che sostanzialmente non abbiamo analizzato nei suoi tratti fondamentali. Intendo le caratteristiche e i veri motivi che rendono la nostra una delle crisi più anomale e profonde del mondo occidentale. A volte assistiamo alla rassegnazione impressionante davanti a misure inammissibili per una società democratica. Ne faccio un esempio: i decreti governativi che autorizzano l’amministrazione pubblica a frugare nei conti correnti del cittadino violano i diritti elementari di una società civile.
Strano, ma questa intromissione dei governanti nella privacy del cittadino, non ha creato sdegno e rivolta da parte della società.

Berlusconi è stato il primo uomo politico a porre il problema delle libertà denunciando lo strapotere dello stato. Perché libertà non significa poter chiacchierare al bar, ma veder rispettati i diritti fondamentali dell’Uomo. La differenza tra lui e la classe politica sta proprio nel fatto che quest’ultima non si è mai posto il problema delle libertà del cittadino che, nella realtà dei fatti, gradualmente hanno subito delle limitazioni da non trascurare.

Ritengo molto diffuso il comportamento di rassegnazione nei confronti del Male che, ahimè, frequentemente è presente nelle azioni dei nostri governi. Pagare oggi una tassa per la guerra dell’Abissinia (terminata ormai da oltre un secolo) o della crisi di Suez degli anni cinquanta, signiica offendere la dignità umana. Allora… come mai questo silenzio dei cittadini e del mondo della cultura?

Il filosofo Habermas 1 considerava inconcepibile la mentalità secondo cui, davanti al Male il cittadino, invece di ribellarsi,
si arrende e ripete ino alla noia “Così funziona…”. Il silenzio e la rassegnazione del cittadino e dell’imprenditore sono impressionanti e inammissibili.

Non posso non riconoscere nella parabola di Berlusconi, la geniale massima di George Orwell: “Nel tempo dell’inganno
universale dire la verità è un atto rivoluzionario.” Appunto, fu il grido solitario di Berlusconi a richiamare l’attenzione della società verso le libertà del cittadino. I pregiudizi dei partiti tradizionali, dominati dal fanatismo delle ideologie, hanno reso dificile la condivisione da parte loro del richiamo di Berlusconi. Non solo, ma la classe politica ha trascurato consapevolmente il richiamo del cittadino imprenditore sulle seguenti questioni:

  • Il diritto alla proprietà e le libertà del cittadino. Il principio di merito contro i privilegi della classe politica. L’idea di un sistema maggioritario con due grandi partiti come condizione necessaria per la governabilità dell’Italia. Contro le ingerenze delle ideologie nella gestione del potere. L’evasione iscale e l’economia sommersa come conseguenza di un sistema di tasse che colpisce capillarmente e gravemente ogni aspetto dell’economia e della vita del cittadino.

Berlusconi non ha trovato il sostegno dei partiti tradizionali e nella seconda metà della sua parabola, in un certo senso, ha abbandonato le idee che avrebbero dovuto trasformare l’Italia in una moderna democrazia. Il cittadino e la classe politica devono avere piena consapevolezza dell’importanza del diritto naturale come pietra miliare dello stato liberale e delle democrazie moderne. La scarsa conoscenza di questi argomenti rende impossibile la comprensione dell’evento Berlusconi e della situazione attuale dell’Italia. Trattare in due paginette questa fase drammatica della nostra storia moderna, sarebbe una speculazione
e una pura banalità.

L’analisi di questo evento ha bisogno di conoscere l’idea dello stato liberale come quintessenza delle democrazie occidentali. Altrettanto indispensabile è la conoscenza della corruzione come fenomeno largamente diffuso e del diritto
alla resistenza, come una prerogativa naturale dell’Uomo, perino delle democrazie moderne.

Cercherò, quindi, di capire perché il coraggio di Berlusconi e la sua parabola sono la più eloquente espressione del conlitto tra i cittadini e la politica. In questo conlitto riconosco l’ipocrisia del sistema contro l’ideale quasi infantile del nostro Uomo, tanto amato ma incompreso nelle sue idee da molti suoi concittadini.

Ringrazio la mia amica prof.ssa Elettra Bertini, mia figlia Dott.ssa Alda Frasher e il mio amico Avv. Valerio Pratillo Hellmann per gli utili consigli che mi hanno dato durante la scrittura di questo libro.

Anticipo il mio sincero ringraziamento ai lettori che mi vorranno inviare le loro eventuali osservazioni dopo la lettura di questo libro.

1 Jürgen Habermas, “Storia e critica dell’opinione pubblica”, Editore Laterza, Roma 2006.

Kontakt: afrasher71@gmail.com

Kanë thënë për librin:

Francesco De Sio Lazzari, profesori i filozofisë në Universitetin Oriental të Napolit

Ështe i pari libër, që me analizën e tij superon nivelin gazetaresk të librave që e paraprijnë.

Foto në ballinën kryesore:

Far në ishujt Eolie, afër ishullit më të madh, Lipari

 

Reflektime rreth librit “Transedencë & transformim” Nga Dr. Thimi Nika

Reflektime rreth librit “Transedencë & transformim”

Nga Dr. Thimi Nika

Johan Galtung, autori i këtij libri tejet të vyer, është ndër autoritetet më të spikatura të botës së sotme në fushën e konflikteve. Ai ka merita të padiskutueshme jo thjesht për mënyrën e të shkruarit dhe të paraqitjes së konkluzioneve aq të qarta dhe mbresëlënëse, por për përmasat shumëdimensionale që u jep atyre. Kjo është rrjedhojë logjike e pozicionit të tij si mediator e këshillues – ndër më të njohurit – por edhe si pjesëmarrës i drejtpërdrejt në zgjidhjen e shumë e shumë konflikteve, ku ndihmesa e tij shpesh herë ka qenë vendimtare.

Lexuesi që merr në duar librin “Transedencë & transformim” duhet ta konsiderojë veten me fat! Sigurisht që do ta ketë të vështirë të shkëputet prej tij pa e përfunduar me një frymë. Është një libër që të mban në tension të vazhdueshëm, që të servir bukur një informacion tejet të bollshëm, të grumbulluar gjatë një përvoje mbi 40-vjeçare, por që të shërben edhe si një udhërrëfyes shumë i mirë në çdo rast analog që mund të të paraqitet në jetë, si për konfliktet e thjeshta, ashtu edhe për ato gjeopolitike

Mesazhet e shprehura nëpërmjet rrëfimeve të këtij personaliteti të shquar të kujtesës historike të kohës janë tejet të qarta, të pandërmjetme, bindëse dhe të argumentuara deri në fund. Ndër to mund të veçoja: të gjitha konfliktet, qofshin ato të jetës së përditshme, qofshin gjeopolitike, janë njësoj të barabarta; analiza dhe zgjidhja me transedencë e tyre për t’i transformuar është detyrim që kërkon angazhim maksimal nga cilido që, me dashje a padashje, bëhet mediator, këshillues apo edhe pjesëmarrës i tyre. Natyrisht që nuk humbet në detaje e në përshkrime të hollësishme, por thekson gjërat që rrezatojnë një simbolikë e një kuptimësi të rëndësishme, shumësore e komplekse. Së këndejmi, brenda hedhjes në letër të mendimeve dhe përvojës konkrete për çdo konflikt të asistuar, autori mjeshtërisht nxjerr në pah më qenësoren, që edhe ndikimi i saj të jetë më i madh dhe i pamëdyshtë. Kjo e bën lexuesin të meditojë, pse jo dhe ta vërë veten në pozicionin e pjesëmarrësit për zgjidhjen e konfliktit real e jo të sajuar, si dhe të formulojë “recetën” e tij personale për rastin konkret  a raste të tjera të ngjashme.

Themelore është fryma e konsensusit që krijohet ndërmjet lexuesit dhe mesazheve e mendimeve të autorit të librit.

Ndër meritat e librit është edhe strategjia e perceptimit dhe ndërtimit të tij me kapituj që emërtohen me ditët e javës. Në këtë mënyrë, reflektohet për gjithçka që ndodh në harkun e një jave, duke krijuar një atmosferë optimiste e njëherësh shqetësimi të ligjshëm, fryt i pjekurisë intelektuale, i kuvendimit dhe vlerësimit real të gjendjes e gjallimit të konflikteve, përherë në funksion të konceptimit të veprës dhe idesë e qëllimit të autorit.

Libri “Transedencë & transformim” është njëri ndër rreth njëqind librat e shkruar nga Johan Galtung. Libri nuk është i vlefshëm vetëm për mënyrën e perceptimit e zgjidhjes së konflikteve të botës së sotme dhe për rrafshin e gjerë të problemeve që ngërthen, por edhe për gjuhën e thjeshtë e tejet të pasur, përkatësisht për nuancat e ngjyrimet kuptimore e shprehëse të mesazheve, për ritmin që e karakterizon dhe, veçmas, për aspektin krahasues. Të gjitha këto së bashku i japin veprës një domethënie të jashtëzakonshme e simbolikë të shumëfishtë.

Veprën e Prof. Johan Galtung do ta konsideroja një thesar të parapëlqyer për bibliotekën e cilitdo intelektuali që mëton të përzgjedhë vlerat më të mira në tregun e jashtëzakonshëm të sotëm të librit. Natyrisht, ai është me interes të gjithanshëm teorik e praktik veçanërisht për mësuesit, punonjësit e shkencave politike e sociale, për studentët e këtyre fushave e më gjerë.

Foto kryesore

Pikturë, Thimi Nika, realizuar nga Emin Shaqja

Foto I

Ballina e librit

Foto II

Dr. Thimi Nika dhe gazetarja Rezarta Reçi, gjatë xhirimeve për emisionin “Arratia e Peshkut të Kuq” në News 24, transmetuar dt.  6 qershor 2014.