Qeveria e Pandeli Evangjelit – sipas burimeve diplomatike të kohës

Qeveria e Pandeli Evangjelit

Qeveria e Pandeli Evangjelit, e cila u reformua në fillim të vitit 1933 qëndroi në pushtet gjatë gjithë vitit 1934. Përbërja e saj në fillim të vitit është si më poshtë:

  • Pandeli Evangjeli: Kryeministër / Vasil Avrami: Ministër i Drejtësisë / Musa Juka: Ministër i Brendshëm dhe Ministër në detyrë i Ekonomisë Kombëtare / Xhafer Vila: Ministër i Jashtëm / Mirash Ivanaj: Ministër i Arsimit  Publik / Sandër Saraçi: Ministër i Punëve Publike

Pati vetëm një ndryshim gjatë gjithë vitit. U vendos që gjatë verës të bëhej një emërim i përhershëm në Ministrinë e Ekonomisë Kombëtare. Portofoli iu besua z.Dhimitër Berati, më parë Sekretar i Përgjithshëm në Ministrinë e Punëve të Jashtme.

Vlerësimi i cilësisë së anëtarëve të Kabinetit

Vlerësimi i cilësisë së anëtarëve të Kabinetit, bërë në raportin e vitit të kaluar, qëndron akoma.

Pandeli Evangjeli, Kryeministri, ndërsa vitet kalojnë – po kryen vitin e tij të pestë në atë post- po bëhet edhe më solemn, më i mbyllur dhe më këmbëngulës. Cilësitë e tij të mira çarmatosin kriticizimin; është i ndershëm, me paraqitje të jashtme të këndshme dhe mjaft i përgjegjshëm për detyrën që kryen.

Musa Juka, Ministër i Brendshëm, ka cilësi që kundërshtojnë metodat e tij të pakëndshme turke për sigurimin e rendit, sepse ai zotëron energji të pashtershme dhe njeh shumë mirë jetën e brendshme të vendit. Por është revoltuese vendi që ai i lë spiunazhit dhe organizimit të intrigave si një mjet për të siguruar respekt ndaj autoritetit.

Ministri i ri i Ekonomisë Kombëtare premton të jetë një aset i mirë, edhe pse duket pak i mërzitshëm dhe i rëndë, përsëri ka aftësi të admirueshme pune, zotëron gjithashtu njohuri për çështjet ekonomike dhe një logjikë të mirë.

Për ministrin e Punëve të Jashtme, Xhafer Bej Vila, duhet të themi se, edhe pse i mungonte guximi, krahasuar jo vetëm me Mbretin Zog, por edhe me kolegë të tij, veçanërisht me më të çarturin ndër ta Mirash Ivanaj, ministër i Arsimit, aktivitetet e të cilit në fushën e shkollave private bënë që Shqipëria të turbullonte marrëdhëniet me të gjithë fqinjët e saj – ai arriti të vendoste marrëdhënie miqësore me përfaqësuesit e huaj me të cilët e lidhte puna, dhe të cilët çmonin sinqeritetin e qëllimeve të tij dhe vështirësitë e pozicionit të tij.

Foto kryesore: Grup deputetësh duke dalë nga Pallati Mbretëror (godina e sotme e Akademisë së Shkencave). Deputetët mbajnë veshje kombëtare, të cilat ishin prodhuar enkas për ta për t’u përdorur në ditë festash. Në qendër, me frak, Pandeli Evangjeli, Kryetar i Parlamentit dhe në krah të tij Koço Kota, Kryeministër.

Bombardimi atomik i Japonisë dhe fundi i Luftës së Dytë Botërore

Bombardimi atomik i Japonisë dhe fundi i Luftës së Dytë Botërore

Më pak se 5 muaj nga sulmi japonez kundër bazës ushtarake detare të ShBA në “Pearl Harbor” (7 dhjetor 1941), ShBA organizuan një bombardim të përmasave të vogla kundër kryeqytetit të Japonisë, Tokios. Ky sulm ishte i nevojshëm për moralin amerikan, ndërkohë u tregoi japonezëve se nuk ishin të paprekshëm.

Më vonë gjatë luftës, bombarduesit amerikanë sulmuan ishujt japonezë nga bazat e tyre në Kinë, por vetëm në vitin 1944 Shtetet e Bashkuara të Amerikës ndërmorën një fushatë të vazhdueshme bombardimi. Për shkak të distancës me Japoninë, bombarduesit amerikanë nuk arrinin dot të godisnin objektivat dhe ktheheshin në bazat e tyre në Oqeanin Paqësor, deri sa u arrit kontrolli i ishujve të Marianës së Veriut.

Më 24 nëntor 1944, nga baza ushtarake në ishujt Marian, u ngrit aeroplani B-29 me rreze të gjatë veprimi. Më 9 mars 1945, një armatë prej 234 aeroplanësh B-29 zbriti në një lartësi prej më pak se 7 000 këmbë dhe hodhi 1 667 ton lëndë djegëse mbi Tokio, në rrjedhojë të të cilit u shkatërruan rreth 250 000 banesa dhe më shumë se 80 000 japonezë, shumica civilë, vdiqën. Vetëm bombardimi i aleatëve mbi qytetin e Dresdenit, Gjermani, një muaj me parë, ku u vranë 135 000 civilë, ia kalon bombardimit të Tokios.

Si Tokio, ashtu dhe Dresdeni ishin, së pari, objektiva civile, para se të ishin ushtarake. Para Luftës së Dytë Botërore, e drejta ndërkombëtare e konsideronte bombardimin e civilëve si veprim barbar dhe ilegal. Por pas disa vjet luftimesh, as forcat Aleate dhe as ato të Aksit, nuk bënin dallim midis objektivave ushtarake dhe atyre civilë. Duhet theksuar se ligjet e luftës kishin hierarki: një pilot mund të lëshonte tonelata me bomba dhe lëndë shpërthyese mbi qytetet e banuara dhe të mos dënohej, ndërkohë që një ushtar i thjeshtë shkonte në gjyq ushtarak edhe për keqtrajtim të civilëve.

Me gjithë bombardimet dhe ngushtimin e territorit të papushtuar, japonezët u përgjigjën me luftë. Kodi i tyre i luftës nuk e lejonte dorëzimin: ushtarët ose civilët më mirë vrisnin veten, se dorëzoheshin të gjallë. Në korrik 1945, amerikanët lëshuan më shumë se 1 200 bomba në javë kundër Japonisë; më shumë se një çerek milion njerëz u vranë nga bombardimet dhe më shumë se 9 milionë mbeten të pastrehë, por përsëri japonezët nuk jepnin shenja dorëzimi. Amerikanët filluan përgatitjet për pushtimin e Japonisë.

Të gjitha shenjat flisnin për një pushtim të mundshëm nga toka, por ShBA po përgatiteshin për të vënë në zbatim një projekt të mbajtur tepër sekret.

Më 16 korrik 1945, Manhattan Engineer District arriti të realizojë me sukses shpërthimin e parë atomik në histori. Kur presidenti i ShBA, Harry Truman, dëgjoi për eksperimentin e suksesshëm, shkroi në ditar: “Mund të jetë gjëja më e rrezikshme e zbuluar ndonjëherë, por edhe më e dobishmja”.

Truman kuptoi se “gjëja më e rrezikshme” mund t’i jepte fund luftës nga toka dhe të parandalonte dëmtime të tjera jo vetëm për aleatët, por edhe për popullsinë japoneze. Më 27 korrik 1945, Shtetet e Bashkuara të Amerikës lëshuan ultimatumin: Dorëzohuni, ose përndryshe Shtetet e Bashkuara do të hedhin “një super armë”. Japonia refuzoi!

Në orët e para të mëngjesit të 6 gushtit 1945, një B-29 e quajtur Enola Gay, me pilot Lejtnant Kolonel Paul Tibbets u ngrit nga baza e ishullit Tinian në Marianë. Në bord kishte vetëm një bombë atomike me peshë 8 000 paund dhe me fuqi shkatërruese prej 12.5 kiloton TNT. Tibbets e pilotoi avionin drejt Hiroshimës, e cila ishte përzgjedhur si objektiv i parë për shkak të bazave ushtarake dhe kategorizimit si zonë industriale. Zgjedhja e Hiroshimës kishte edhe një arsye tjetër: qyteti nuk ishte bombarduar më parë, kështu që do të mund të vlerësohej relativisht saktë fuqia shkatërruese e bombës.

Në orën 8.15 të mëngjesit, “Enola Gay” lëshoi pajisjen e pagëzuar “Little Boy”. Sipas pilotit të avionit, vetëm pak kohë më vonë, “një dritë e plotë mbushi avionin. U kthyem mbrapsht të shihnim Hiroshimën. Qyteti ishte mbuluar nga një re e tmerrshme… që fryhej dhe që prodhonte re të tjera”. Efekti i parë i “Little Boy” ishte vrasja e rreth 70 000 banorëve të Hiroshimës. Disa pretendojnë se kjo shifër është tri herë më e madhe, por është e pamundur të llogariten shifra të sakta, sepse nga kjo katastrofë u shkatërruan të gjitha të dhënat statistikore të qytetit.

Truman u kërkoi përsëri japonezëve të dorëzohen. Pas tri ditësh pa përgjigje, një tjetër aeroplan B-29 u ngrit përsëri nga Tinian, me një bombë edhe më të madhe atomike në bord. Objektivi i parë ishte Kokura, por meqë qielli ishte mbuluar nga retë, avioni iu drejtua objektivit të dytë, qytetit Nagasaki. Në orën 11.02 të paradites, të datës 9 gusht 1945, u lëshua bomba e pagëzuar me emrin “Fat Man”, e cila shkatërroi pjesën më të madhe të qytetit dhe vrau më shumë se 60 000 banorë.

Bombardime të tjera u bënë edhe ndaj disa qyteteve të tjera japoneze, më 9 gusht, dhe pesë ditë më vonë 800 aeroplanë B-29 bombarduan të gjithë vendin.

Më 15 gusht, Japonezët pranuan dorëzimin pa kushte. Lufta e Dytë Botërore kishte përfunduar.

Bombardimi atomik i dy qyteteve japoneze ka ngjallur e vazhdon të ngjallë mjaft debate. Informacionet japin dëshmi të ndryshme: disa referojnë se japonezët po përgatiteshin të dorëzoheshin, të tjera tregojnë të kundërtën. Me sa dukej, japonezët po përgatiteshin për të stërvitur popullsinë civile për përdorimin e armëve, me qëllim përballimin e sulmit nga toka. Në atë kohë, kundërshtarët e bombardimit atomik nuk e dinin se bombardimet “normale” të kryera ndaj Tokios dhe Dresdenit shkaktuan edhe më shumë dëme. Disa historianë theksojnë se humbjet në Hiroshima dhe Nagasaki ishin më të pakta se sa mund të ishin shkaktuar nga sulmi tokësor ose nga vazhdimi i bombardimeve.

Pavarësisht debateve, nuk ka dyshim se hedhja e bombave atomike në Japoni i dha fund Luftës së Dytë Botërore. Sulmet mbi Hiroshima dhe Nagasaki janë të vetmet betejat nga ajri që vendosën për fatin e një konflikti ushtarak. Sulmet nga ajri, si më parë, ashtu edhe më pas, kanë shërbyer si plotësuese të sulmeve nga toka. Siç u konfirmua edhe nga bombardimet e aleatëve në Irak gjatë operacionit “Stuhia e Shkretëtirës”, dhe në Bosnjë, sulmet nga ajri vërtet ua bëjnë jetën të vështirë popullsive civile, por betejat dhe luftërat vazhdojnë të vendosen nga forcat tokësore.

Sulmi atomik mbi Japoni përveç se përshpejtoi fundin e luftës, u dha Shteteve të Bashkuara një supremaci ushtarake të paarritshme – të paktën për një kohë të shkurtër, deri sa Bashkimi Sovjetik prodhoi armët e veta atomike. Dy superfuqitë filluan garën për armatim atomik, e cila rrezikoi disa herë shkatërrimin e botës. Vetëm traktatet dhe kërcënimet për shkatërrim reciprok total i kanë mbajtur deri më sot armët atomike të pashfrytëzuara.

A po pakësohet varfëria?

A po pakësohet varfëria?  

Në vitin 1964, kur Presidenti i ShBA-së Lindon Xhonson i shpalli “luftë varfërisë”, i kërkoi ekonomistes Mollie Oshansky të përcaktonte pragun e varfërisë, thënë ndryshe, një minimum të ardhurash të nevojshme për të mos qenë i varfër. Sipas Oshansky, varfëri do të thotë “të ardhura të pamjaftueshme për të siguruar ushqim, strehim dhe veshjet e nevojshme për të ruajtur shëndetin”. Sigurisht që kërkesat minimale për strehim dhe për veshje ishin të vështira për t’u vlerësuar, por jo edhe kërkesat për ushqim. Në vijim të përkufizimit të ekonomistes, Departamenti i Bujqësisë i ShBA-së përcaktoi disa lloje dietash që plotësonin kërkesat minimale ushqimore. Kështu që Oshansky e quajti të përfunduar me sukses detyrën duke zgjedhur dietën më pak të kushtueshme, të cilën e shumëzoi me tre: një e treta për ushqim, një e treta për strehim dhe një e treta për veshje. Në këtë mënyrë u vlerësua pragu i varfërisë, ose  kufiri i të qenit i varfër. Kushdo që binte nën atë prag, klasifikohej si i varfër (Andrew, 1999).

Por ky sistem kishte problemet e veta! Së pari, strehimi dhe veshja kushtojnë shumë më tepër se ushqimi. Së dyti, nuk merrnin parasysh ndryshimet e mëdha të kostos së jetesës në rajone të ndryshme të Shteteve të Bashkuara. Për shembull, në Omaha ushqimet kushtojnë 24% më pak se në Çikago, 22% më pak se në Boston dhe 30% më pak se në Kuins të Nju Jorkut. Strehimi në Omaha kushton sa gjysma e çmimit në Çikago dhe 53% më pak se në Boston ose në Kuins. Akoma, ky lloj kufiri varfërie nuk merr parasysh faktorë si kujdesin për fëmijët, kujdesin shëndetësor dhe transportin, që janë po aq të nevojshme për të ruajtur shëndetin.

Në rrjedhojë të problemeve që paraqiste një përkufizim i tillë, sociologu Fred Block, paraqiti një perceptim tjetër për të ilustruar varfërinë dhe standardet e jetesës. Në vend të “kufirit të varfërisë”, Blocku llogariti “kufirin e ëndrrës”, ose  thënë ndryshe, bëri vlerësimet e kostos që ka versioni i pazbukuruar i ëndrrës amerikane, për një familje me katër veta dhe jeton në zonat urbane ose në periferinë e qyteteve. Kjo llogaritje përfshin katër elementë: strehimin (zotërimi i shtëpisë për një familje të vetme), kujdesin e cilësisë së lartë për fëmijët, mbulimin e plotë të kujdesit shëndetësor dhe arsimimin më të lartë të mundshëm (aq kursime sa duhen për të siguruar ndjekjen e universitetit publik ose të kolegjeve katërvjeçare për të dy fëmijët).

Nga llogaritjet, “kufiri i ëndrrës” e kapërcen shumën prej 46 509 dollarë/vit që, sipas statistikave, përsëri është shumë e vogël, sepse si mesatare kombëtare as nuk i afrohet shumës që njerëzit paguajnë për këto shërbime në zonat kryesore metropolitane. Aktualisht, nëse të dy prindërit e një familjeje punojnë me një rrogë minimale, ata fitojnë 20 600 dollarë /vit dhe kjo është më pak se gjysma e ëndrrës amerikane. Duket se “ëndrrën amerikane” nuk e arrijnë dot shumë amerikanë. Dhe çfarë është më e trishtuar, ëndrra amerikane është më e vështirë për t’u arritur sot, nga sa ka qenë për një brez më parë. Në periudhën 1973-2003, kostot e strehimit janë rritur me 515%, ato të kujdesit për fëmijët me 736%, arsimi i lartë është shtrenjtuar me 679% dhe sigurimi shëndetësor është shtrenjtuar me 1 775%, ndërsa të ardhurat mesatare për një familje me katër anëtarë janë rritur me 21.9%.

Ndërkohë, ndonëse Shtetet e Bashkuara zënë vendin e dytë në botë për GDP/person më të lartë në botë (pas Luksemburgut), përsëri 12,6% e popullsisë jeton nën pragun e varfërisë [Agjencia Qendrore e Zbulimit, 2007; Zyra Amerikane e Regjistrimit, 2006; Banka Botërore, 2006; “GDP/person” është prodhimi i brendshëm bruto, vlera e përgjithshme e mallrave të prodhuara në një vend e pjesëtuar me numrin e banorëve – një masë standarde e pasurisë totale të zhvillimit ekonomik të një vendi. GDP/person tregon fare pak për shpërndarjen e pasurisë dhe asgjë se çfarë zotëron një familje, ose nëse ajo pasuri është ndarë vërtet në mënyrë të barabartë për secilin].

Jo të gjithë të varfrit janë të papunë

Një raport i vitit 2005 i Departamentit të Punës i ShBA pohon, se tre në pesë njerëz të varfër kanë qenë të punësuar me kohë të plotë, por përsëri të ardhurat e kësaj kategorie nuk e kapërcenin kufirin zyrtar të varfërisë.

Fëmijët dhe familjet me një prind grua kanë më tepër gjasa për të shtuar radhët e të varfërve

Trembëdhjetë milionë fëmijë amerikanë në moshën 18 vjeç jetojnë në familje me të ardhura nën kufirin zyrtar të varfërisë dhe ky numër është gjithnjë në rritje (Fass dhe Cauthen, 2006). Fëmijët e vuajnë më shumë se të rriturit kujdesin e pakët shëndetësor, ushqimin e dobët dhe kushtet e pashëndetshme të jetesës. Efektet e varfërisë bëhen të dukshme në vdekshmërinë foshnjore, një e dhënë që tregon se sa fëmijë mbijetojnë vitin e parë të jetës së tyre dhe sa shumë vdesin nga kequshqimi, nga sëmundjet, nga aksidentet dhe nga braktisja. Shkallët më të ulëta të vdekshmërisë foshnjore i gjejmë në shtetet tepër të industrializuara, si Suedia (2.77 vdekje për 1.000 fëmijë), Japonia (3.28) dhe Spanja (4.48).

Feminizimi i varfërisë

Studiuesit e shkencave sociale argumentojnë se varfëria po “feminizohet” gjithnjë e më shumë, që do të thotë se gratë përbëjnë një numër gjithnjë më të madh njerëzish të varfër. Imazhi i mashkullit të varfër është zbehur dhe sot po zëvendësohet me atë të një nëne të vetmuar. Ky feminizim i varfërisë nuk ka qenë kurrë më i dukshëm se sot në radhët e të varfërve mbi moshën 18 vjeç, ku statistikat japin këto shifra: 61% janë gra dhe 39% janë burra. Nga të gjitha familjet e varfra, ato që drejtohen nga gratë përbëjnë 51% të familjeve të varfra. Gjatë 40 vjetëve të fundit, numri i familjeve me një prind që drejtohen nga gratë është rritur më tepër se dy herë (Zyra Amerikane e Regjistrimit, 2006). Në vitin 2000, 11% e të gjitha familjeve në Shtetet e Bashkuara jetonin në varfëri dhe 28% e tyre qenë familje të drejtuara nga nëna të vetmuara (Dalakar, 2001).

Të mbash një familje është e vështirë për nënat e vetmuara edhe sepse rrogat e grave janë shpeshherë më të ulëta se të burrave. Kjo pabarazi vihet re në shkallë globale. Në vendet e varfra gratë vuajnë dyfishin e mungesave: mungesat që ka jeta në një vend të varfër dhe mungesat që u imponohen sepse janë gra. Në vendet me të ardhura të larta, gratë jetojnë shumë më gjatë se burrat: në Francë jetojnë 8.26 vjet më tepër se burrat, në Zvicër 7.23 vjet dhe në Shtetet e Bashkuara 6.55 vjet. Por në vendet me të ardhura të ulëta, hendeku i jetëgjatësisë midis grave dhe burrave është shumë më i ngushtë: në Zaire 3.29 vjet, në Sudan 2.40 vjet dhe në Indi 1.10 vjet. Madje në Nepal dhe në Guine kjo diferencë jetëgjatësie është e përmbysur: burrat jetojnë pak më gjatë se gratë. Gjithsesi, për disa studiues, arsyeja për këtë hendek të ngushtë në jetëgjatësinë midis grave dhe burrave është shkalla e lartë e vdekjeve mes burrave, si pasojë e niveleve të larta të krimit, aksidenteve në punë dhe luftërave të përhershme. Dhe sigurisht që gratë vuajnë në ato shoqëri, ku e tërë jeta e tyre përmblidhet te lindja dhe rritja e fëmijëve.

Shpjegimi i varfërisë          

Pse ka njerëz të varfër në botë? Mos ndoshta sepse kanë lindur të varfër dhe nuk punojnë aq sa duhet për t’i shpëtuar varfërisë? Apo sepse i pengon ndonjë problem fizik, intelektual a emocional që mund të kenë? Një shpjegim i përgjithshëm është se njerëzit janë të varfër, sepse u mungon iniciativa, energjia, ambicia e disiplina. Në një vëzhgim të kryer në ShBA u shtrua pyetja: “Mendoni se ndryshimet në pozitën sociale të njerëzve janë të pranishme, sepse pasqyrojnë atë që bënë njerëzit me mundësitë që patën?” 73% e të anketuarve u përgjigjën “Po”. Pra, në ShBA ekziston besimi i rrënjosur prej kohësh se njerëzit janë të varfër sepse janë të pamotivuar, dembelë dhe nuk përpiqen aq shumë në jetë, ose sepse ata nuk duan të punojnë.  Një varfëri e tillë quhet “varfëri e papërligjur”. Ndërkohë që kemi edhe një kategori tjetër të varfërish, “të varfrit e përligjur”, ku hyjnë përgjithësisht vejushat, jetimët, fëmijët dhe të gjymtuarit, të cilët nuk mund ta shmangin dot varfërinë.

Krejt ndryshe ndodh për shembull në Francë. Nëse dikush sheh një të varfër, pavarësisht kategorisë ku mund të përfshihet në një studim, perceptimi i tij është se shteti ka dështuar. Le t’i përmbahemi kësaj linje, pra varfërisë si problem strukturor dhe jo si dështim personal. Shtrohet çështja: Njerëzit janë të pamotivuar dhe u mungon ambicia sepse janë të varfër, apo janë të varfër, sepse u mungon ambicia?

Në librin Nickel and Dimed (2001) gazetarja e mirënjohur, Barbara Ehrenreich, përshkruan një eksperiment të tillë. Ajo vendosi të jetojë me rrogë minimale për një vit.  E “maskuar” si e varfër, kërkoi dhe e morën në punë si kameriere në Florida, si shërbyese në Mejn dhe si punonjëse në firmën Wal-Mart në Minesota. Në fillim u shqetësua se nuk do të ishte e aftë të ruante maskimin. Sipas saj, koleget e punës do të vinin re shumë shpejt inteligjencën dhe kompetencën e saj më të madhe dhe do të kuptonin që nuk ishte “një prej tyre”, ose  që bosi do ta pikaste e do ta caktonte shpejt në një post menaxherial. Por nuk ndodhi asnjëra! Ehrenreic nuk ishte as më e mprehtë dhe as më kompetente se sa të tjerat në punët me rrogë minimale. Kur u kthye sërish në profesionin e saj si gazetare e mirënjohur, arriti në përfundimin se stili i saj i jetës së privilegjuar kishte të bënte fare pak me energjinë, ambicien, inteligjencën dhe talentin, por  shumë më tepër me pozitën sociale. Sipas antropologes Katherine Newman, njerëzit e varfër punojnë më shumë se njerëzit e pasur – shpesh herë duke bërë edhe dy punë të vështira dhe rraskapitëse (Newman, 1999).

Kultura e varfërisë

Në vitin 1965, sociologu Oscar Lewis hodhi tezën e kulturës së varfërisë (Lewis, 1965), sipas së cilës varfëria nuk është rezultat i paaftësive individuale, por i faktorëve më të gjerë, socialë dhe kulturorë. Fëmijët e varfër rriten me besimin se nuk kanë pse të rropaten dhe se është e kotë të punojnë për të përmirësuar kushtet e tyre. Në rrjedhojë, i nënshtrohen kushteve të  një jete në varfëri. Varfëria transmetohet nga njëri brez në tjetrin.

Ne përpiqemi ta sfidojmë një nocion të tillë, veçanërisht në ShBA: “Amerika është një shoqëri e hapur. Ajo që njeriu arrin në jetë, nuk varet nga mjedisi familjar, por nga aftësitë që ka dhe nga arsimimi që kërkon ai vetë.” Një pohim të tillë e miratojnë 84 % e të anketuarve të klasës punëtore, 87% e të anketuarve të klasës së mesme dhe 80% e të anketuarve të klasës së lartë (80%).

Strukturat e pabarazisë

Sot pranohet gjerësisht se varfëria vjen nga faktorë të shumtë, kombëtarë e ndërkombëtarë, faktorë që shpesh asnjë individ nuk është në gjendje t’i kontrollojë, si ndryshimet ekonomike, globalizimi, racizmi dhe politikat qeveritare (për shembull, rrogat minimale, sigurimet shoqërore, financimet publike ose  subvencionimet e kujdesit shëndetësor e të kujdesit të përditshëm për fëmijët dhe iniciativa të tjera kundër varfërisë). Varfëri do të thotë arsimimi i mangët, shkallë e lartë e sëmundjeve kronike, kujdes shëndetësor i dobët ose inekzistent, strehim i papërshtatshëm, mundësi më e madhe për të qenë viktimë e krimit dhe gjasa më të shumta për t’u etiketuar si kriminel.

Pra, nuk duhet të pohojmë se pasuria dhe varfëria janë atribute të individëve. Përndryshe është justifikim! Akoma, nuk duhet të pranojmë se vetëm ata që punojnë shumë dhe sakrifikojnë shumë ia dalin në krye, kurse ata që nuk i kanë bërë këto, nuk ia kanë dalë!

Pasuria dhe varfëria janë tipare strukturore të një shoqërie, janë relative dhe varen më shumë nga cili jeni, se sa nga sa shumë punoni.

Pasuria dhe varfëria janë të lidhura me njëra-tjetrën. Të varfrit janë të varfër sepse të pasurit janë të pasur. Garantimi i një stili jetese prej të pasuri kërkon që disa njerëz të jenë të varfër. Varfëria shpie në pakësimin e shanseve për jetë më të mirë, kufizimin e mundësive për të siguruar kujdes shëndetësor e arsimim. Varfëri do të thotë varësi nga puna e mungesë mundësie për të shijuar pak kohë të lirë. Njerëzit që ndodhen në majë të hierarkisë sociale kanë burime që u sigurojnë shfrytëzimin e të gjitha mundësive që u paraqiten, duke filluar nga zgjedhja e një shkolle e trajnimi nga më të mirët, deri te kryerja e një pune edhe të papaguar. Për më tepër, burimet u shumta u lejojnë njerëzve të klasës së lartë të përballen e dalin me sukses nga një interval i gjerë problemesh që të vë përpara jeta, si sëmundje dhe aksidente, procese gjyqësore dhe papunësi, që rrënojnë jetën e njerëzve të varfër. Avantazhet nisin herët dhe mbeten për tërë jetën.

Përsëri “Ëndrra amerikane”

Për breza të tërë, thuajse çdo fëmijë amerikan është rritur duke dëgjuar se në Amerikë “mund të bëheni edhe President i Shteteve të Bashkuara”. Si provë të kësaj tregohet e ritregohet  historia e Abraham Linkolnit (1809-1865), lindur në një kasolle druri dhe që shkruante ku të mundej,  sepse nuk mund të gjente letër. Por sipas librit Abraham Linkolni: Njeriu pas miteve (Oates, 1994), Linkolni vërtet ka lindur në një kasolle druri pranë Hodgenvill-it në Kentaki, por nuk ka qenë aspak i varfër. Në kohën e tij, kasollet prej druri kanë qenë të zakonshme në zonat e largëta, ndërkohë që familja zotëronte një fermë me 238 akra tokë dhe babai i tij ishte një nga pronarët më të mëdhenj të zonës. Dhe sigurisht kishte edhe letër edhe penë për të bërë detyrat e shtëpisë.

Pakësimi i varfërisë

Në vitin 1964, kur Presidenti Xhonson i shpalli “luftë varfërisë”, ishte optimist se ishte një luftë që mund të fitohej. Gjysmë shekulli më vonë varfëria tregoi se është një armik më i vështirë nga sa mund të mendohej. Dhe jo sepse njerëzit e varfër janë mësuar me varfërinë aq sa nuk dëshirojnë të punojnë për të shpëtuar prej saj, por sepse themelet strukturore të varfërisë duket se janë të rrënjosura thellë. Gjysma e popullsisë së botës, ose afro tre miliardë njerëz, sot jetojnë me më pak se një dollar në ditë. Prodhimi i Përgjithshëm Bruto i 48 vendeve më të varfra të botës, që përbëjnë 25% të kombeve të globit, është më i vogël se pasuria e tre popujve më të pasur të botës të marrë së bashku. Gjithsesi, në ditët e sotme, numri aktual i të varfërve të botës është pakësuar: në vitin 2001 jetonin në varfëri 390 milionë njerëz më pak se 20 vjet më parë.

 Pakësimi i varfërisë, Shqipëria dhe ëndrra shqiptare

Përpjekjet janë për ta pakësuar varfërinë! Shoqëri të ndryshme zbatojnë strategji të ndryshme. Në të vërtetë në të gjitha vendet industriale zbatohet sistemi i mirëqenies sociale, që u siguron të gjithë qytetarëve mundësitë strukturore themelore për të dalë nga varfëria, sistem që përfshin arsim falas, kujdes shëndetësor kombëtar, ndihmë dhe strehim social. Shqipëria është një prej atyre vendeve që nuk i plotëson këto kërkesa strukturore themelore dhe, për këtë arsye, njerëzit e varfër shpenzojnë pothuaj gjithë të ardhurat për strehim, kujdes shëndetësor, veshje dhe ushqim. Nga ana tjetër, përpjekjet për të pakësuar varfërinë janë mbështetur, kryesisht, në ndihmën e “jashtme”: fonde nga vende më të pasura, organizata të ndryshme bamirëse, Organizata Botërore e Shëndetësisë etj. Duhet theksuar edhe keqpërdorimi që u është bërë fondeve për ndërtimin e mirëmbajtjen e infrastrukturës (rrugëve, spitaleve dhe shkollave) ose për të mbështetur prodhimin bujqësor që do të thotë se shumë pak nga paratë e mbledhura për këtë punë kanë përfunduar vërtet tek të varfrit. Varfëria vazhdon të jetë pjesë e së përditshmes në Shqipëri dhe një fenomen pothuaj i zakonshëm, ndërsa “ëndrra shqiptare” nuk ka ekzistuar ndonjëherë, të paktën jo në kuptimin amerikan!

 

Burimi

Sociologjia sot. Autorë  Michael Kimme, Amy Aronson. Me ndihmën e Jeffery Dennis. Përpiloi dhe përshtati Valbona Nathanaili

Një komb në rrezik Nga Valbona Nathanaili

Një komb në rrezik

Nga Valbona Nathanaili

Çmimi “Nobel” në Ekonomi për vitin 2018 u nda ndërmjet studiuesve William D. Nordhaus nga Universiteti i Yale-s (ShBA) dhe Paul M. Romer nga Universiteti i New York-ut (ShBA), për futjen në agjendën e diskutimeve në shkencën e ekonomisë të dy çështjeve që kanë qenë objekt shqetësimi për një kohë të gjatë për shoqërinë, ndryshimet klimaterike dhe inovacioni në fushën e teknologjisë.
Shkurt, deri dje, kemi paguar karburantin dhe komoditetin e lëvizjes me makinë, por jo çmimin e ndotjes së atmosferës; kemi paguar gjithnjë më pak për teknologjinë e re dhe jemi kënaqur që kompjuterët shiten më lirë, por nuk na ka interesuar se bashkë me çmimin, është zhvlerësuar edhe gjenerata e dijes. Nëse vëmë përballë ekonomistët e tregut të lirë me aktivistët për mbrojtjen e interesave të publikut, të parët, në përgjithësi, llogarisin dhe promovojnë vetëm kostot e drejtpërdrejta të mallit; grupi i dytë interesohet edhe për kostot që prodhimi e qarkullimi i këtij malli ka në natyrë a shoqëri. Arritja është kur mbrojtja e interesave të publikut vjen nga radhët e vetë ekonomistëve, ose nga brenda.

Në këtë mjedis tejet konservativ, dy amerikanët patën kurajën, vizionin e largpamësinë të identifikojnë dhe llogarisin dëmin që i bëhet shoqërisë nga djegia e karburantit në mënyrë të pakontrolluar dhe zhvlerësimi i dijes, duke ndërhyrë me variabla të rinj dhe krijuar modele matematikore që e shndërrojnë në vlerë këtë dëm. Studimet u shndërruan në apel për qeveritë për të mos bërë sehir. Dhe falë gjetjeve të tyre, sot pothuaj të gjithë shtetet kanë vendosur taksën e ndikimit negativ në përbërjen e atmosferës nga djegia e karburanteve (e njohur si taksa e karbonit), ndërkohë që janë ndërgjegjësuar për investimet e vazhdueshme që duhen bërë për të mbështetur e nxitur shkencën e teknologjinë.

Gjuha vete ku dhëmb dhëmbi! Duke referuar përsëri tregun dhe mosfunksionimin e tij në mënyrë ideale në segmente të caktuara, që do të thotë nevojën që kemi si shoqëri për të korrigjuar mekanizma të caktuar të modelit fillestar (template) të tregut, përpos sa më sipër, mund të ngrihet edhe një shqetësim tjetër, në fakt i vjetër për vendet e tjera, por jo për vendin tonë: A funksionon idealisht tregu i lirë edhe në sektorin e arsimit? Thënë ndryshe, kur blejmë shërbimin që ofron një universitet a një shkollë, domethënë arsimimin nga çasti i regjistrimit deri në atë të pajisjes me diplomë, çmimi që paguajmë mbulon të gjitha kostot që llogarisin zakonisht ekonomistët, duke filluar nga amortizimi i ndërtesës ku bëhet mësim, pagat e pedagogëve dhe shumë të tjera. Në mënyrë ideale, çmimi mbulon kostot që referon vetëm shërbimet që ofrohen nga çasti i regjistrimit deri në atë të diplomimit, pra kënaqin individin për çfarë ka paguar. Çmimi nuk merr në konsideratë kostot që duhet të paguajnë brezat e ardhshëm nga furnizimi me këta të diplomuar, të cilët do të hartojnë politika e marrin vendime edhe në emër të tyre. Kjo kosto ekstra quhet eksternalitet dhe në rastin e shkollës, në përgjithësi, duhet të jetë pozitive: me supozimin që universiteti ka qenë cilësor dhe të diplomuarit ndikojnë pozitivisht në zhvillimin e vendit.

Që kjo kosto të mos jetë negative, pra që të diplomuarit të mos “ndotin” atmosferën tonë sociale dhe të dëmtojnë zhvillimin e progresin e vendit në dhjetëra vitet në vijim, na duhet një ent rregullator që jo vetëm të certifikojë cilësinë e këtij shërbimi, por edhe të ofrojë informacion për studentët se çfarë ndodh në këto shkolla.

Në vitin 1983, Këshilli Kombëtar për Ekselencën në Arsim i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, harton një raport me titull “Një komb në rrezik”. Raporti përshkruante standardet e ulëta në performancën e nxënësve amerikanë, ndërkohë që vetë kurrikulën e cilësonte si një menu kafeneje, ku antipasta dhe ëmbëlsira mund të merren lehtë si pjata kryesore dhe, vetë mësuesit, si të papërgatitur. Raporti kërkonte ndryshime në përmbajtjen akademike, duke e cilësuar si mediokre apo edhe katastrofë për sistemin amerikan, si dhe rritjen e pritshmërive për cilësinë e sasinë e dijes dhe të mësimdhënies.

A jemi edhe ne “Një komb në rrezik”?

Për të arritur në një konkluzion të tillë, na duhen raporte të kësaj natyre, që në fakt mungojnë, por kemi arsye të shqetësohemi se menuja që ofrohet është jo vetëm e tipit “kafe”, por edhe vetë kafeja shpesh nuk është as kafe, por lëng gështenjash. Për ilustrim dhe në vijim të argumentit shtruar më sipër, po marr shembullin e një programi edukimi që ofrojnë dy universitete të ndryshme që përgatisin mësues. Në Universitetin Publik të Tiranës, për t’u diplomuar “Mësues për arsimin e mesëm”, një student ndjek një program Bachelor tre vjeçar në një degë të caktuar dhe, më pas, edhe një Master Profesional dy vjeçar, ku integrohen njohuri nga pedagogjia me njohuri më të thelluara në disiplinën përkatëse. Në përfundim, titulli është “Mësues për arsimin e mesëm në lëndën… (të themi gjeografi)”. Një diplomë të ngjashme ofrojnë edhe disa universitete private, por tashmë me emërtimin e reduktuar “Mësues për arsimin e mesëm” (?) dhe në përfundim të ndjekjes së një Masteri Shkencor. Po t’i kthehemi edhe një herë programit të studimit që ofron Universiteti i Tiranës, Masteri Shkencor të themi në gjeografi, të orienton drejt një fushe krejtësisht të ndryshme nga ajo e mësimdhënies. Edhe një ilustrim tjetër. Falë interpretimit të gabuar që i bëhet Ligjit për Arsimin e Lartë, ekziston ideja se Masteri është shkalla që të ngjit më lart. Për shembull, nëse mbaron studimet Bachelor për Arsim Fillor, përfundimi i studimeve Master të shndërron Mësues për Arsimin e Mesëm të Ulët. Në kushte të tilla, studentët-klientë, në mungesë të informacionit, mund të blejnë një produkt i cili në terma afat-gjatë rezulton në kosto negative jo vetëm për shoqërinë, por edhe për ata vetë, reflektuar, për shembull, në numrin e madh të të diplomuarve që mbesin në provimin e shtetit kur kërkojnë të fillojnë punë në profesion.

Në kontekstin e teorive ekonomike, në rastin e këtyre dy programeve krejtësisht të ndryshëm, tregu quhet i dështuar jo vetëm për shkak të vlerës negative të eksternalitetit që mbart produkti i prodhuar (lexo studentit të diplomuar) dhe nëpërmjet së cilës deformon shoqërinë, por edhe të diferencave të theksuara të të njëjtit produkt ofruar nga shitës të ndryshëm (lexo mësues të arsimit të mesëm diplomuar nga universitete të ndryshme).

Kufizimet e tregut të lirë, veçanërisht kur kemi të bëjmë me sfida që kërkojnë zgjidhje në terma kohorë afat-gjatë, njihen prej një kohe të shumë të gjatë. Por që këto kufizime të mos kthehen në kosto me efekt negativ duhet reaguar. Apeli këtu është për forcimin e rolit rregullator të agjencive të licencuara, sikundër ndodh në të gjitha vendet ku arsimi ecën përpara. Dhe për prindërit të bëjnë kujdes në zgjedhje!

Programi Saber-Tooth Nga J. Abner Peddiwell (1939)

Programi Saber-Tooth

Nga J. Abner Peddiwell (1939)

Pak prezantim

New -Fist është një karakter i sajuar nga autori, që përdor “planfikimin së prapthi” për të hartuar një program që do ndihmojë fëmijët e fisit t’i rezistojnë të ftohtit e kafshëve grabitqare që i rrethojnë, si dhe të aftësohen në gjetjen e ushqimit.

Saber-Tooth është një lloj tigri (shih linkun https://en.wikipedia.org/wiki/Saber-toothed_cat).

Qasja që përdoret është “mësojmë duke bërë”.  Kurrikula e New-Fist mund të quhet e suksesshme, sepse mëson aftësi që janë të dobishme për anëtarët e fisit dhe ndikojnë në përmirësimin e jetës së tyre. Shkruar me humor në vitin 1939, edhe sot shërben si një shembull i shkëlqyer se si duhet të jetë një program shkollor. Autori i vendos ngjarjet në periudhën e gurit.

Programi Saber-Tooth

New – Fist ishte mësues dhe filozof i shkëlqyer i kohës së gurit.

Një ditë, ndërsa shikonte shikonte fëmijët e fisit të luanin me kocka, shkopinj e guriçka shumëngjyrësh, kuptoi se duhej t’u mësonte aftësi e teknika që t’i ndihmonin për të përftuar më shumë ushqim, strehim, veshmbathje dhe siguri, me një fjalë, një jetë më të mirë.

New – Fist krijoi një plan pune:

  • për të siguruar ushqim dhe strehim, njerëzit e fisit duhet të mësonin të peshkonin pa pasur gjë në duar, të qëllonin me kamzhik dhe të rripnin kuajt e vegjël leshtorë
  • që të jetonin jashtë çdo rreziku, njerëzit e fisit duhet të mësonin si të largonin tigrat Saber-Tooth me zjarr.

Kështu, New-Fist zhvilloi programin e parë. Ai përbëhej nga tre tema themelore:  kapja e peshkut me dorë, goditja e kuajve leshtorë dhe trembja e tigrave Saber-Toth me zjarr.

New-Fist u zhvilloi fëmijëve këto tema dhe ata u kënaqën me këto lloj aktivitetesh më shumë se nga loja me guriçkat shumëngjyrëshe.

Vitet kalonin dhe të gjithë fëmijët e fisit sistematikisht përgatiteshin për këto 3 aftësi. Fisi ishte i lumtur dhe i sigurt.

Gjithshka do të kishte qenë mirë dhe historia mund të përfundonte këtu, sikur të mos ndodhte një gjë e paparashikuar: fillimi i Epokës së re të Akullit, e cila krijoi një akullnajë të madhe që shtrihej deri poshtë tek fisi.

Akullnaja i turbulloi aq shumë ujërat e përrenjve, sa ishte e pamundur për njerëzit të zinin peshk pa përdorur diçka; uji i shkrirë i akullnajës e ktheu tokën në kënetë dhe kuajt e vegjël leshtorë u larguan për në vende malore dhe të thata. Ata u zëvendësuan nga antilopa të ndrojtura dhe të shpejta, me nuhatje aq të fortë për rrezikun, sa asnjë nuk mund t’u afrohej për t’u hipur. Dhe, së fundi, sikur të mos kishin mjaftuar vetëm këto të këqia, rritja e lagështirës së ajrit i bëri tigrat Saber-Tooth të prekeshin nga pneumonia dhe të ngordhnin. Ndërkohë, tigrat u zëvendësuan nga një rrezik edhe më i madh, arinjtë e egër polarë, të cilët nuk kishin frikë nga zjarri. Begatia dhe siguria u shndërruan në kujtime të largëta për fisin që vuante.

  • Vazhdoni historinë.
  • Mendoni se duhen mbajtur, edhe në situatën e re, temat e mëparshme?

Foto kryesore: Apokalips, 10 000 vjet përpara Krishtit

Të drejtat e autorit në një vend në zhvillim Nga Valbona Nathanaili

Të drejtat e autorit në një vend në zhvillim

Nga Valbona Nathanaili

Dija dhe informacioni kanë potencialin të ndikojnë, në një masë të madhe, procesin e vendimmarrjes, sikundër të bëhen burim për ndryshime të çdo lloji. Që nga vitet e largëta ‘950 dhe deri në kohën që jetojmë, të modernitetit të vonë ose postmodernitetit sikundër kanë dëshirë ta etiketojnë disa, këto burime gjithmonë janë cilësuar si condicio sine qua non për zhvillimin. Por në një botë të pabarabartë ekonomikisht, me vende të zhvilluara dhe vende në zhvillim, duket se edhe raportet me dijen e informacionin janë po njëlloj: “magazinat” e tyre gjenden në vendet e zhvilluara, ndërkohë që në vendet në zhvillim, nëse do vazhdojmë të ruajmë të njëjtën metaforë, ndodhen, me raste, “depo” të vogla. Dija kontrollohet dhe manipulohet, jo në sensin negativ, nga vendet e zhvilluara.

Në këtë mënyrë, për vendet në zhvillim, varësia nga vendet e zhvilluara bëhet edhe më e madhe sepse, përpos të tjerave, duhet të “importojnë” edhe dijen. Në këtë marrëdhënie që krijohet ndërmjet këtyre dy niveleve, të drejtat e autorit dhe pronësia intelektuale janë faktorë kyç; kur bëhet fjalë për dije të shprehura dhe të transmetuara nëpërmjet librave, argumenti është edhe më i prekshëm pasi lidhet direkt me ecjen përpara të arsimit, kulturës e shkencës dhe, në një këndvështrim edhe më të gjerë, me përmirësimin e kushteve të jetës së përditshme. Sigurisht që botuesit shqiptarë janë më shumë se të ndërgjegjshëm për rëndësinë që ka blerja e këtyre të drejtave.

Me pak ose aspak përjashtime, pothuaj të gjithë botuesit kanë hyrë, të paktën një herë, në marrëdhënie me një shtëpi botuese të huaj për të marrë e blerë të drejtat e autorit për përkthimin e një vepre në shqip duke kontribuar, direkt ose indirekt, për arsye biznesi dhe, pse jo, edhe për arsye patriotizmi, në pasurimin e fondit intelektual që i vihet në dispozicion publikut shqiptar. Është e rëndësishme të theksojmë që botimi i një libri të mirë është me më shumë vlerë këtu te ne se në vendet e zhvilluara, edhe për shkak të aksesit të kufizuar që ka në median elektronike, ose nuk e ka fare, një pjesë e madhe e popullsisë.

***

Sa janë të gatshëm botuesit, në vendet e zhvilluara, të negociojnë për dhënien e të drejtave të autorit? Dhe sa janë të gatshëm të tolerojnë në sasinë e parave që duhen paguar për marrjen e këtyre të drejtave nga vendet në zhvillim? Pyetjes së parë është e thjeshtë për t’ju përgjigjur: pothuaj nuk ka asnjë pengesë. Një botues serioz gjithmonë arrin ta marrë të drejtën e autorit. Pyetja e dytë është ajo që na dhëmb: sa është masa e tolerancës? Botuesit, ndonëse vijnë nga vende me nivele të ndryshme zhvillimi, ju duhet të gjejnë gjuhën e përbashkët për realizimin e një kontrate biznesi, jo kontrate sociale: publiku dhe interesat e tij përjashtohen ekskluzivisht. Duke qenë se çmimet e librave reflektojnë kostot e mënyrat e jetesës dhe, bashkë me to, sigurisht, edhe vlerat që mbartin, ato janë normale për vendin e zhvilluar dhe shumë të larta për vendin në zhvillim. Këtu fillon pengesa e parë dhe më kryesorja. Zakonisht çmimet e të drejtave të autorit variojnë nga 500 deri në 1800 euro (flasim për Shqipërinë, për tirazhe 500-1500 kopje dhe çmim libri nga 900 – 2000 lekë) si shumë paraprake dhe, më tej, me shitjen e librit, përqindje që luhaten nga 6-9 të çmimit të kopertinës. Pagesa më e lartë që ka bërë UET Press për blerjen e të drejtave të autorit ka qenë pikërisht 1800 euro për librin “E drejta penale. Teori, kazuse dhe materiale”, autor Jonathan Herring, botues Oxford Press.

Ndonëse vendet në zhvillim akuzohen shpesh se, për shkak të mungesës së edukimit dhe traditës, e kanë të varfër kulturën e “copyright”-it, në gjykimin tim, problem kryesor, janë mungesa e parave. Botuesi vështirë se fiton diçka nga botimi i një libri të përkthyer në Shqipëri. Por jo vetëm botuesi ka mungesë fondesh! Edhe blerësi është pjesë e bashkësisë. Të blesh një libër kërkon një mjedis social që zakonisht gjendet ose nxitet në tre grupe kryesore: studentë e nxënës, profesionistë dhe ata që kërkojnë të kalojnë kohën e lirë duke lexuar një libër. Sigurisht që grupet nuk janë të prerë me thikë dhe, zakonisht, ata që janë profesionistë blejnë jo vetëm libra për profesionin e tyre, por edhe libra për të kaluar kohën e lirë (grupi i dytë ndërthurret me të tretin), gjë që e bën problemin më të mprehtë, nuk e lehtëson. Për më tepër, mjedise të tilla janë shumë të kufizuara këtu te ne ose me kërkesa tejet modeste. Pasoja është që pengesa për të sjellë librin në shqip rritet në mënyrë eksponenciale. Libri mbetet stok në librari!

***

Ndonëse ekzistojnë konventa e protokolle që nxisin aksesin në dije e ide që prodhohen në vendet e zhvilluara dhe ndihmojnë në reduktimin e parave që duhen paguar kur librat kanë vlera të veçanta, duhen politika aktive shtetërore, nisma individuale dhe institucionale, që pavarësisht perspektivës aspak premtuese të prezantuar sa më sipër, të sigurojnë pronësinë intelektuale të atyre veprave që u shërbejnë më së miri interesave të publikut të gjerë, që ndihmojnë aksesin në prodhimin dhe shpërndarjen e ideve, dijeve e informacionit, si dhe nevojave për zhvillim social e arsimor të grupeve të ndryshëm, veçanërisht fëmijëve e të rinjve.

 

 

Prezantimi i Bahut për koncertet e Tiranës Nga Tedi Papavrami

Prezantimi i Bahut për koncertet e Tiranës

 Nga Tedi Papavrami

Në historinë e artit ndodh më shpesh nga ç’mendohet që majat të arrihen pak kohë pas hapjes së një fushe të re shprehjeje. Para Bahut, repertori për violinë solo nuk është shumë i gjerë e as i elaboruar, por ky fakt nuk e pengoi aspak kompozitorin e madh që në  vitin 1720 të kompozojë majën absolute të muzikës për violinë solo: 6 sonatat dhe partitat. Do të na duhet të presim vitin 1945 dhe sonatën për violinë solo të Bela Bartokut që të gjendemi në prani të një maje tjetër, të krahasueshme me ato që mjeshtri gjerman ka eksploruar mbi 200 vite më parë.

Sigurisht, midis të dyjave ka ekzistuar Paganini me 24 kapriçiot, i cili i ka hapur rrugë një forme të re virtuoziteti. Por në historinë e violinës, bashkimi i një vështirësie teknike ekstreme në shërbim ekskluziv të një qëllimi të epërm muzikor ndeshet deri tani vetëm tek këto dy vepra.

Cikli i plotë i sonatave dhe partitave të Bahut për violinë, kudo në botë, luhet rrallë në koncert. Në Shqipëri ende nuk është luajtur kurrë i tëri. Arsyet janë vështirësia e interpretimit dhe mosbesimi i organizatorëve që një violinë e vetme, pa piano dhe pa orkestër, të mjaftojë për të mbërthyer publikun nëpërmjet një muzikë pa efekte, që ka namin të jetë e rreptë, pa kompromise, ndonëse vetë fakti që janë kryevepra nuk vihet asnjëherë në dyshim.

Por cili është interesi i interpretimit të plotë të 6 sonatave dhe partitave, përveç sfidës teknike dhe fizike që paraqet? Në kohën që janë kompozuar këto vepra nuk njihen interpretime publike të tyre, aq më pak të të gjithave bashkë dhe nuk është e sigurt që vështirësitë teknike që paraqesin dhe që ende sot trembin me të drejtë shumë violinistë, nuk i tejkalonin mundësitë teknike të kohës kur u kompozuan.

Përgjigjja gjendet pikërisht në dëgjimin e të gjithë ciklit njëherazi: ndonëse Sonata I, tipike e muzikës për organo të kishave, paraqet një truall fetar që mund të quhet si e trashëguar nga edukata e përgjithshme, me Partitën I gjendemi papritur në një botë krejt tjetër. Në modelin e suitave franceze ajo shpreh diçka shumë më pak të distancuar, lidhur nga afër me pasionet, elegancën, kënaqësitë dhe hidhërimet njerëzore, që na kujtojnë jetën në oborret mbretërore franceze.

Pas saj, Sonata II, edhe pse e ndërtuar në modelin e alternancës së 4 kohëve me një fugë në mes (si dhe Sonata I), shpreh një intensitet dhe një pështjellim pasionesh, intensitet dhe revoltë shumë më frymëmarrëse, me përjashtim të momentit të paqes që paraqet koha e tretë andante. Nga ana e saj, Partita II që e ndjek, na duket se shpreh një dhimbje më të madhërishme se ajo e Partitës I. Aspekti elegant dhe paksa trillan i kësaj të fundit është shuajtur duke na lënë përshtypjen se nëse në Partitën I dhimbjet kanë zanafillë sentimentale, lidhur me hidhërimet e ndjenjave të dashurisë dhe plagës narcizike, këtu është ende një dhimbje njerëzore, por shumë më universale që mbretëron, si pafuqia përballë fatit, humbjes dhe vdekjes së të afërmve. Kulmi i saj është, sigurisht, çakona e famshme që vazhdon të mahnisë pafundësisht dëgjuesit dhe që krijon përshtypjen e një vërshimi të pareshtur ndjenjash të dhimbshme ku elementi hyjnor, që sjell paqe dhe ngushëllim në mes të saj, rrëmbehet edhe ai së fundi nga rikthimi i nostalgjisë dhe i melankolisë.

Këtu ndodh një ndërprerje: që në notat e para të Sonatës III e ndiejmë që jemi në një botë të përtejme, mbinjerëzore, si të skalitur në gur. Që në fillim ndjehesh si i pushtuar nga një optimizëm dhe distancë e re, por jo optimizëm njerëzor i bazuar në pritshmëri dihatëse dhe të lëvizshme: jemi në prezencë të diçkaje të sigurt dhe të pandryshueshme, përtej natyrës njerëzore, ku paqja është e përhershme dhe dhimbjet janë të distancuara. Këtë e mishëron veçanërisht Fuga në do mazhor, më e gjata që Bahu ka kompozuar gjatë gjithë jetës së tij. Gjendemi këtu në abstraksion dhe në metafizikë. Në Partitën III kjo thellësi paqeje hyjnore kalon në një etapë të re, për t’u transformuar në një ngazëllim të thjeshtë, fëminor, si një kthim i përhershëm në freskinë e vogëlisë: etapa më e lartë e urtësisë.

Unë nuk besoj që ky rrugëtim të jetë i rastit. Ai më duket se përfaqëson etapat e zhvillimit të një njeriu që arrin, nën ndikimin e kohës dhe mjedisit luterian kur u kompozuan, në çlirimin e pasioneve dhe të dhimbjeve njerëzore dhe në paqen absolute, falë besimit në Zot.

Por siç e dimë, sot nuk jemi në vitin 1720 e as në Gjermaninë luteriane të veriut. Fetë në Evropë janë larg influencës që ushtronin në atë kohë. Sot, nëpërmjet ndjenjave dhe tragjedisë njerëzore që na mbetet, duhet që pa ndihmën e tyre të përballojmë fatin tonë të pasigurt, me të gjitha dhimbjet e gëzimet që ofron. Për këtë arsye, këtë cikël kam zgjedhur ta përfundoj me Partitën II dhe Çakonën, pjesë që më ka ngushëlluar kaq herë gjatë gjithë jetës sime dhe e cila mendoj se është më pranë asaj që jemi sot.

Për fat të mirë, ndonëse besimi ose urtësia filozofike e vërtetë nuk i jepen kujtdo, magjia me të cilën Bahu, në sajë të gjenialitetit dhe mjeshtërisë që e karakterizojnë ka arritur t’a shprehë në muzikën e tij, ende sot mund të na ngushëllojë të gjithë.

who’s who – Tedi Papavrami

Tedi Papavrami u lind në Tiranë më 13 maj 1971. Ai u lidh me violinën që në moshën katër vjeçare. Studioi violinë me të atin, profesorin e njohur Robert Papavrami, i cili ndikoi thellë në të ardhmen e tij artistike. Në moshën tetëvjeçare interpreton Cingareskën e Sarasates me Orkestrën Filarmonike të Tiranës dhe tri vite më vonë Koncertin e parë për violinë të Paganinit. Në shtator të vitit 1982, falë flautistit Alain Marion dhe një burse të ofruar nga Qeveria Franceze, vazhdon studimet në Paris në Conservatoire National Superieur de Musique, nën drejtimin e Pierre Amoyal. Në vitin 1985 fiton konkursin “Rodolfo Lipitzer” në Gorizia dhe më 1986 fiton me unanimitet çmimin e parë të Konservatorit të Parisit. Pas kësaj date, zhvillimi i tij muzikor vazhdon në mënyrë të pavarur, nën këshillat e muzikantëve të ndryshëm që ka rast të takojë. Në vitin 1992 vlerësohet nga Sacem me çmimin “George Enescu” dhe më 1993 fiton çmimin e parë dhe çmimin special të publikut në Konkursin Ndërkombëtar “Sarasate” në Pamplona.

Ka dhënë koncerte në Evropë, Afrikën e Jugut, Turqi, Japoni, Izrael, Hong Kong me orkestra të ndryshme ose recital ; ka interpretuar nën drejtimin e dirigjentëve të njohur si K. Sanderling, C. Hogëood, A. Pappano, M.Honeck, F.X. Roth etj. Papavrami është ndër të paktët violinistë që interpreton në koncert integrale të 24 kapriçiove të Paganinit dhe të 6 sonatave dhe partitave të Bahut. Është vlerësuar në Francë nga revistat muzikore Diapason dhe Classica Répertoire me dallimet Diapazon i artë dhe Choc për botimin e tij të ri diskografik me 6 sonatat për violinë solo të Ëzhen Izaisë.

Pas vitit 2000 dhe vdekjes së Jusuf Vrionit, Tedi, krahas karrierës së tij si violinist, ka përkthyer frëngjisht veprat e Ismail Kadaresë, si dhe ka debutuar në disa filma.

Rekomandimet e Komisionit Evropian kundër racizmit dhe intolerances në raportin e tij të tretë për Shqipërinë

Rekomandimet e Komisionit Evropian kundër racizmit dhe intolerances në raportin e tij të tretë për Shqipërinë

Këshilli i Evropës

9 qershor 2015

Komisioni Evropian kundër Racizmit dhe Intolerancës (ECRI) botoi sot një raport të ri për Shqipërinë, i cili analizon zhvillimet e fundit dhe çështjet pezull dhe jep rekomandime për autoritetet.

Instrumentet juridikë ndërkombëtarë

1. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të përfundojnë sa më shpejt procesin e ratifikimit të Konventës evropiane për pjesëmarrjen e të huajve në jetën publike në nivel lokal. Ai u rekomandon po ashtu të bëjnë një deklaratë në bazë të nenit 14 të Konventës për zhdukjen e të gjitha formave të diskriminimit racial dhe për nënshkrimin e Kartës evropiane të gjuhëve rajonale ose të minoritetit, Konventës Evropiane lidhur me statusin e punonjësve migrantë dhe Konventës së Kombeve të Bashkuara për mbrojtjen e të drejtave të të gjithë punonjësve migrantë.

Dispozita kushtetuese dhe dispozita të tjera themelore

2. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të miratojnë legjislacionin e nevojshëm të prejardhur, që të sigurojë zbatimin në praktikë të garancive kushtetuese lidhur me racizmin, barazinë dhe mosdiskriminimin. ECRI rekomandon gjithashtu të ndërmerren nisma për të sensibilizuar publikun dhe juristët për mundësitë për të shprehur drejtpërdrejt këto garanci kushtetuese.

Dispozita në fushën e së drejtës penale

3. ECRI u rekomandon përsëri autoriteteve shqiptare të parashikojnë shprehimisht, në ligjin penal, që motivi racist të përbëjë një rrethanë rënduese të veçantë për të gjitha veprat penale.

4. ECRI u rekomandon përsëri autoriteteve shqiptare të marrin masat e nevojshme për të siguruar zbatimin e dispozitave penale lidhur me racizmin, diskriminimin dhe intolerancën. Përveç masave të përgjithshme që synojnë të përmirësojnë funksionimin e sistemit të drejtësisë penale, ECRI rithekson rëndësinë për t’u dhënë të gjithë atyre që punojnë në sistemin e drejtësisë penale – polici, prokurori dhe gjyqësor – formimin e veçantë lidhur me dispozitat e zbatueshme të legjislacionit kombëtar dhe të sensibilizojnë punonjësit e funksionit publik me problemet e racizmit, diskriminimit dhe intolerancës.

5. ECRI rekomandon gjithashtu të mblidhen të dhëna plotësuese për zbatimin e dispozitave të së ligjit penal në këtë fushë, me qëllim që të vlerësohet efektshmëria e tyre.

Dispozita në fushën e së drejtës civile dhe administrative

6. ECRI u rekomandon përsëri autoriteteve shqiptare të forcojnë edhe më shumë kuadrin ligjor në këtë fushë, duke hartuar një legjislacion të plotë për luftën kundër diskriminimit të drejtpërdrejtë e të tërthortë në fushat kryesore të jetës. Për këtë qëllim, ai u rekomandon autoriteteve të mbajnë parasysh Rekomandimin e tij n° 7 të politikës së përgjithshme mbi legjislacionin kombëtar për luftën kundër racizmit dhe diskriminimit racial. Ai vë përsëri në dukje rolin edukativ dhe parandalues që ky legjislacion mund të luaj dhe nevojën e tij për të nxjerrë në pah praktika diskriminuese.

Administrimi i drejtësisë

7. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të vazhdojnë e të forcojnë përpjekjet e tyre për të përmirësuar funksionimin e sistemit gjyqësor.

Organet e specializuara dhe institucionet e tjera

8. ECRI i rekomandon Zyrës së Avokatit të Popullit t’i kushtojë vëmendje të veçantë faktit se ankesa për një çështjeje të marrë, mund të përmbajë në vetvete një element diskriminimi, për më tepër që ky element jo gjithnjë i bie në sy menjëherë qoftë edhe viktimës, konkretisht kur është fjala për diskriminim të tërthortë. Për rrjedhojë, do të ishte me vend trajnimi i personelit të Zyrës me shfaqjet e ndryshme të mundshme të racizmit dhe diskriminimit.

9. ECRI i rekomandon nga ana tjetër Zyrës së Avokatit të Popullit të parashikojë të mbajë parasysh origjinën etnike apo kombëtare të ankuesve në kuadrin e veprimtarive të veta të zakonshme, pikërisht sepse këto të dhëna mund të jenë thelbësore për të zbuluar forma diskriminimi të drejtpërdrejta ose të tërthorta.

10. ECRI mbështet Zyrën e Avokatit të Popullit që parashikon t’i kushtojë vëmendje të veçantë të drejtave të fëmijëve romë dhe i rekomandon fuqimisht të jetë në mënyrë të veçantë po aq i vëmendshëm edhe ndaj të drejtave të fëmijëve egjiptianë.

11. ECRI mbështet autoritetet shqiptare që parashikojnë të krijojnë një organi të specializuar në luftën kundër racizmit dhe diskriminimit racial, duke mbajtur parasysh Rekomandimet e tija N° 2 dhe N° 7 të politikës së përgjithshme.

 Komiteti kombëtar i posaçëm për minoritetet

12. ECRI i rekomandon Komitetit kombëtar të posaçëm për minoritetet të drejtojë vëmendjen përi çështjet diskriminuese, përfshirë edhe diskriminimin e tërthortë.

13. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të bëjnë të mundur që Komiteti kombëtar i posaçëm për minoritetet të ketë burime të nevojshme financiare e njerëzore, me qëllim që të arrihet funksionimi i tij sa më i mirë.

Pritja dhe statusi i shtetasve jo shqiptarë

Refugjatët dhe azil-kërkuesit

14. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të vazhdojnë të miratojnë legjislacionin e domosdoshëm dytësor dhe të përcaktojnë masat e tjera të nevojshme për të marrë tërësisht përsipër përgjegjësinë e procedurës së azilit.

15. ECRI nxit autoritetet shqiptare të përkujdesen që, në kuadrin e formimit fillestar e të vazhdueshëm, punonjësit shtetërorë kompetentë të vazhdojnë të marrin formimin e duhur për procedurën e azilit dhe për të drejtat e azil-kërkuesve.

Migrantët në një situatë ilegale  

16. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të vazhdojnë të bëjnë të mundur që shtetasit jo shqiptarë që gjendet në Shqipëri në mënyrë ilegale të mos trajtohen si kriminelë.

17. ECRI rekomandon fuqimisht të respektohet parimi i mossprapjes dhe t’u sigurohet mundësi hyrjeje personave që kanë nevojë për mbrojtje dhe asistencë ndërkombëtare. Në këtë drejtim, ai u rekomandon autoriteteve shqiptare të shtrijnë sa më parë procedurën e shqyrtimit paraprak në zonat kufitare dhe në “zonat neutrale” në kufi.

Edukimi dhe ndërgjegjësimi

18. ECRI mbështet autoritetet shqiptare në përpjekjet që bëjnë për rishikimin e programeve shkollore ; ai rekomandon përsëri ë programe shkollore, në të gjitha nivelet, të përfshihen materiale që kanë të bëjnë me tolerancën, respektimin e dallimit dhe kontributet që japin minoritetet etnike në shoqëri. Mësuesit gjithashtu duhet të përfitojnë formim të nevojshëm në këtë drejtim.

19. ECRI u rekomandon po ashtu autoriteteve të përkujdesen që materialet pedagogjike, konkretisht tekstet e historisë, të mos nxitin stereotipe negative ose mostolerance ndaj ndonjë bashkësie etnike, cilado qoftë ajo, por të zhvillojnë në të kundërt vlerësimin e larmisë kulturore. Për më tepër, ECRI rekomandon që përfaqësuesit e bashkësive të ndryshme etnike të marrin pjesë në këtë proces.

Regjistrimi në gjendjen civile

20. ECRI u rekomandon fuqimisht autoriteteve shqiptare të marrin masa që të gjithë fëmijët romë dhe egjiptianë të regjistrohen në gjendjen civile. Mund të përcaktohen në këtë rast masa pozitive , si fushatat e ndërgjegjësimit dhe zgjatja e afatit prej dyzet e pesë ditësh parashikuar për regjistrim, po ashtu edhe zgjatja e periudhës së heqjes së shpenzimeve për regjistrim, ose masa të tjera të ngjashme që lehtësojnë regjistrimin.

Strehimi

21. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të kenë parasysh që romët dhe egjiptianët e dëbuar nga banesat e tyre të gëzojnë të njëjtat mundësi ristrehimi dhe të përfitojnë kredi banese, ashtu si dhe qytetarët e tjerë shqiptarë. ECRI u rekomandon po ashtu që çdo dëshmi diskriminimi gjatë një dëbimi të studiohet në mënyrë të thelluar.

22. ECRI mbështet autoritetet në përpjekjet që bëjnë për të rregulluar gjendjet e paligjshme në fushën e strehimit dhe për të ndihmuar personat pa strehë, duke u rekomanduar të bëjnë të mundur që bashkësitë rome dhe egjiptiane të përfitojnë plotësisht nga nisma të tilla.

Përfshirja në edukim

Pjesëmarrja e fëmijëve romë dhe egjiptianë

23.ECRI rekomandon të ndërmerren sa më shpejt nisma që synojnë rritjen e pjesëmarrjes së fëmijëve romë dhe egjiptianë në të gjitha nivelet e edukimit. Këto masa mund të jenë: dispozita financiare për t’u ardhur në ndihmë familjeve më të varfra që të përballojnë shpenzimet e shkollimit; ndërgjegjësim i prindërve për rëndësinë e shkollimit të fëmijëve; marrja në punë e romëve dhe egjiptianë si mësues dhe drejtor shkollash; formim i veçantë i arsimtarëve për t’i bërë ata të ndjeshëm ndaj diskriminimit dhe nevojave të fëmijëve romë dhe egjiptianë; dhënie sigurie që tekstet shkollore nuk nxisin stereotipa negativë për sa i përket romëve dhe egjiptianëve, por përkundrazi, përmbajnë informacione për kulturën rome e egjiptiane dhe për kontributin pozitiv që japin këto bashkësi në shoqërinë shqiptare.

24. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të kenë parasysh që masat e përpunuara në kuadrin e “Strategjisë kombëtare për përmirësimin e kushteve të jetesës së romëve” të zbatohen në nivel vendor, me qëllim që të rritet pjesëmarrja e fëmijëve romë në të gjitha nivelet e edukimit. Ai u rekomandon organizatave dhe bashkësive rome në nivel lokal të marrin pjesë aktivisht në realizimin dhe zbatimin e masave që i përshtaten nevojave të bashkësisë së tyre. Përveç masave të lartpërmendura, do të ishte me vend të parashikohej, në rast nevoje, një formim paraprak dhe plotësues në gjuhën shqipe dhe mundësi mësimi të gjuhës romani. Po ashtu, ECRI u rekomandon fuqimisht autoriteteve të zgjidhin çdo problem regjistrimi dhe dokumentesh identifikimi që pengojnë fëmijët të shkollohen, dhe të bëjnë kështu të mundur që fëmijët të shkojnë në shkollë gjatë këtij procesi.

25. ECRI nxit autoritetet të mbështesin dhe të zgjerojnë nismat joqeveritare që kanë dhënë rezultate të mira, si krijimi i kopshteve për fëmijë, në të gjitha bashkësitë që kanë nevojë.

26. ECRI u rekomandon autoriteteve të kujdesen që të mos ketë diskriminim në shkollë ndaj fëmijëve romë dhe egjiptianë, konkretisht ai i caktimit të tyre në fund të klasës.

Mësimi në gjuhët minoritare

27. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të konsiderojnë dhënien e mundësive për mësimdhënie në gjuhët e minoritetit.. ECRI i rekomandon gjithashtu autoriteteve shqiptare të kenë parasysh rrugën e nxitjes së kontakteve midis fëmijëve me origjina etnike të ndryshme dhe të parashikojnë në këtë mënyrë modele të ndryshme mësimi në gjuhët minoritare, si shkolla ose klasa dygjuhëshe. ECRI u rekomandon nga ana tjetër autoriteteve shqiptare të pranojnë në këto programe fëmijë që nuk vijnë nga ndonjë grup minoritar ose që vijnë nga familje e përzier.

Media

28. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të informojnë profesionistët e mediave për nevojën e miratimit të kodeve vetdisiplinuese për luftën kundër çdo dhënieje informacioni që do nxiste racizmin, diskriminimin dhe intolerancën, duke mbështetur në të kundërt një paraqitje të paanshme dhe të ekuilibruar të fakteve, të cilat do të bënin të mundur zhvillimin e një klime të favorshme për diversitetin.

29. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të informojnë profesionistët e mediave për domosdoshmërinë e dhënies së informacione të nevojshme për jetën e përditshme, problemet dhe shqetësimet e anëtarëve të bashkësive minoritare.

30. ECRI u rekomandon po ashtu të bëjnë gjithçka për t’u lejuar anëtarëve të grupeve minoritare të futen në shtypin e shkruar dhe elektronik.

Qëndrimi i përfaqësuesve të ligjit

31. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të kenë parasysh që rastet kur policia keqtrajton anëtarë të grupeve minoritare, të jenë objekt të një hetimi të thellë dhe autorët e shkeljeve t’i jepen drejtësisë. Ai rekomandon që procedura lidhur me hetimin e ankesave të ndiqet nga një organizëm i pavarur hetimi. Hetimi të ndiqet dhe mbikëqyret në tërë fazat e procedurës nga një organizëm i pavarur nga policia dhe Ministria e Rendit Publik.

32. ECRI thekson se rastet kur policia ushtron keqtrajtime që i paraqiten gjyqit, duhen trajtuar e përfunduar në mënyrën më të shpejtë të mundshme dhe autorët të ndëshkohen siç e meritojnë, me qëllim që shoqëria të kuptojë se të tilla qëndrime nga ana e policisë janë të patolerueshme dhe të ndëshkueshme.

33. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të përkujdesen që formimi me të drejtat e njeriut të jetë pjesë përbërëse e përgatitjes mësimore të policisë, në formimin fillestar dhe vazhdues, dhe të përfshijë të dhëna për racizmin dhe diskriminimin, si dhe për legjislacionin e zbatueshëm në këtë drejtim.

Monitorimi i situatës

34.ECRI u rekomandon përsëri autoriteteve shqiptare të bëjnë një regjistrim kombëtar që të përmbajë një çështje lidhur me përkatësinë etnike, duke respektuar parimet e mirëbesimit dhe identifikimit vetjak të vullnetshëm. Në etapat e ndryshme të këtij procesi, duhen përfshirë përfaqësues të grupeve etnike minoritare.

35. Për më tepër, ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të kenë parasysh që disa njerëz të mos e kenë të pamundur për të bërë të njohur zyrtarisht identitetin e tyre etnik, thjesht ngaqë nuk banojnë në zona tashmë të klasifikuara si zona minoritetesh.

36. ECRI u rekomandon përsëri autoriteteve shqiptare të krijojnë një sistem të tillë mbikëqyrjeje që të lejojë mbledhjen e të dhënave për gjendjen e bashkësive të ndryshme minoritare, matjen e shkallës e të shkaqeve të diskriminimit si dhe efektin e masave që duhen marrë për ta luftuar. Një sistem i tillë duhet të respektojë parimet e mirëbesimit dhe identifikimit vetjak të vullnetshëm të njerëzve që i përkasin një grupi të caktuar. Një kontroll i tillë duhet të ketë parasysh po ashtu kriterin e barazisë midis burrit e gruas, veçanërisht në këndvështrimin e një diskriminimi të mundshëm të dyfishtë a të shumëfishtë.

 ÇËSHTJE TË VEÇANTA

Mënjanimi dhe pakujdesia ndaj romëve dhe egjiptianëve

37. ECRI u rekomandon përsëri autoriteteve shqiptare të analizojnë mënyrën se si romët dhe egjiptianët mund të jenë objekt i formave të ndryshme të diskriminimit të tërthortë në fusha të ndryshme të jetës, dhe të vlerësojnë efektin e stereotipave negative dhe të paragjykimeve që rëndojnë mbi këto grupe minoritare.

38. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të marrin masa për t’u kujdesur që bashkësitë rome dhe egjiptiane të mos jenë objekt diskriminimi nga indiferentizmi i disa drejtuesve dhe punonjësve të tjerë me funksione publike. ECRI kërkon nga këta të fundit, në nivel kombëtar e vendor, t’u kushtojnë vëmendjen e duhur problemeve dhe nevojave të veçanta të këtyre bashkësive në të gjitha fushat e jetës dhe t’u garantojnë integrim të plotë në jetën ekonomike, sociale e politike. ECRI thekson se masa konkrete mund të jenë të nevojshme për t’u siguruar barazi faktike bashkësive rome dhe egjiptiane.

39. ECRI u rekomandon autoriteteve të vazhdojnë dhe të thellojnë përpjekjet për të zbatuar “Strategjinë kombëtare për përmirësimin e kushteve të jetesës së romëve” dhe të kujdesen në mënyrë të veçantë që strategjia të ndiqet dhe të zbatohet me efektshmëri në nivel vendor.

Pjesëmarrja e minoriteteve në jetën publike

Pjesëmarrja në marrjen e vendimeve politike

40. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të marrin masa për t’u kujdesur që grupet minoritare, konkretisht romët dhe egjiptianët, të përfaqësohen efektivisht në gjirin e organeve politike në rrafsh kombëtar e vendor.

41. ECRI rekomandon të ndërmerren nisma për të rritur pjesëmarrjen e romëve dhe egjiptianëve në proceset politike, duke kryer konkretisht studime lidhur me shkaqet për të cilat një numër i madh egjiptianësh e romësh nuk janë regjistruar në listat elektorale, dhe duke marrë masa për të përballuar këto probleme.

Përfaqësimi në institucionet publike

42. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të marrin masa për të rritur përfaqësimin e anëtarëve të grupeve të ndryshme minoritare të vendit në institucionet e shtetit, konkretisht në shërbimet publike, forcat e armatosura, sistemin gjyqësor dhe polici, si në nivel kombëtar, ashtu dhe vendor. ECRI i nxit gjithashtu të kenë parasysh që nisma të tilla të mos mbeten të kufizuara vetëm në zonat e klasifikuara më parë si zona minoritare.

Konsultimi dhe pjesëmarrja e anëtarëve të grupeve minoritare

43. ECRI rekomandon krijimin e mekanizmave zyrtarë dhe jozyrtarë për të bërë të mundur që elementët dhe interesat e ndryshëm të grupeve minoritare të konsultohen dhe të marrin pjesë në vendimmarrje në rrafsh kombëtar dhe vendor.

44. ECRI u rekomandon fuqimisht drejtuesve publikë shqiptarë të mos kufizohen vetëm tek një përfaqësues ose një numër i kufizuar përfaqësuesish që bëjnë pjesë në organizma publikë ose që kanë funksione në rrafsh kombëtar, për të shprehur interesat e grupeve të ndryshme minoritare, por të kërkojnë gjithashtu zëra të tjerë në nivelin më të afërt të popullsisë, konkretisht midis njerëzve drejtpërdrejt të interesuar për një numër masash e vendimesh.

45. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të nxisin dhe të mbështesin nisma edukimi dhe formimi për të bërë më shumë të mundur që romët dhe egjiptianët të marrin pjesë aktivisht në marrjen e vendimit politik. Në mënyrë të veçantë, do të ishte me vend formimi me edukatë qytetare dhe rritja e aftësive vepruese të organizatave aktive të shoqërisë civile në terren.

46. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të nxisin e të përkrahin pjesëmarrjen në rrafsh lokal të bashkësive minoritare dhe të organizatave aktive në përpunimin, zbatimin dhe përfundimin e projekteve dhe masave për të cilat ato janë drejtpërdrejt të interesuara.

Zbatimi i Strategjisë kombëtare për përmirësimin e kushteve të jetesës së romëve

47. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të përkujdesen që romët të marrin pjesë rregullisht, në të gjitha drejtimet, gjatë zbatimit dhe vlerësimit të Strategjisë kombëtare për përmirësimin e kushteve të jetesës së romëve në rrafsh kombëtar e lokal. Ai u kërkon të bëjnë të mundur që të përfshihen në të anëtarë të bashkësive rome të interesuar drejtpërdrejt për strategjinë, si dhe organizata të ndryshme rome që veprojnë në nivel vendor.

Trafiku i fëmijëve romë dhe egjiptianë

48. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të vazhdojnë e të thellojnë përpjekjet për të luftuar kundër trafikut të fëmijëve. Këtyre përpjekjeve u duhet kushtuar vëmendja e duhur dhe burime të mjaftueshme, me qëllim që të arrihet në ndërgjegjësimin, parandalimin, kthimin e fëmijëve të zhdukur, mbrojtjen dhe përkujdesin ndaj viktimave pas kthimit, si dhe në riintegrimin e tyre.

49. ECRI rekomandon fuqimisht të përfshihen drejtpërdrejt përfaqësuesit e bashkësive egjiptiane dhe rome në përpunimin dhe zbatimin e masave që synojnë të luftojnë trafikun e fëmijëve të tyre.

50. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të bashkëpunojnë me komunitetet egjiptiane dhe rome për të përcaktuar nisma të efektshme ndërgjegjësimi, me qëllim që këto bashkësi të njihen nga afër me fenomenin dhe për të përpunuar masa parandaluese rezultative për t’u bërë ballë problemeve bazë, si: varfërisë, mungesës së rrethanave ekonomike favorizuese dhe nivelit të dobët të arsimimit.

51. ECRI thekson se autoritetet shqiptare duhet të marrin me shpejtësi masat e domosdoshme për të siguruar që Strategjia kombëtare e luftës kundër trafikimit të zbatohet në mënyrë të efektshme në rrafsh lokal. Në këtë drejtim, ECRI nxit autoritetet shqiptare të bëjnë të mundur që personat përgjegjës publikë nëpër rrethe të njohin detyrat e tyre në këtë fushë, të kenë burime të mjaftueshme për t’i realizuar si duhet dhe të marrin formimin e nevojshëm për të qenë të përgatitur në këtë drejtim. Më në fund, ECRI e sheh të dobishme të krijohet një mekanizëm koordinimi e kontrolli për veprimtaritë që do ndërmarrin përgjegjësit e rretheve lidhur me zbatimin e strategjisë kombëtare.

Diskriminim bazuar mbi identitetin egjiptian

52. ECRI u kërkon autoriteteve shqiptare të bëjnë të mundur që parimi i mosdiskriminimit të zbatohet plotësisht ndaj egjiptianëve në Shqipëri.

53. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare të përkujdesen që egjiptianët të mos jenë viktima të diskriminimit lidhur me pjesëmarrjen dhe përfshirjen e tyre në institucionet publike të ngarkuara për t’iu përgjigjur nevojave dhe preokupimeve të minoriteteve në Shqipëri. ECRI rekomandon konkretisht që egjiptianët të përfaqësohen në Komitetin kombëtar të posaçëm për minoritetet dhe të merren në konsideratë nga Zyra e minoriteteve kombëtare.

54. ECRI u rekomandon autoriteteve shqiptare t’i kushtojnë vëmendje të veçantë problemeve që hasin bashkësitë egjiptiane dhe të marrin në bashkëpunim me to masa të efektshme për nevojat e tyre të veçanta, konkretisht masa për luftën kundër çdo forme diskriminimi të tërthortë apo racizmi, që drejtohet ndaj tyre. Autoritetet shqiptare mund të parashikojnë miratimin e një Strategjie kombëtare të posaçme për përmirësimin e gjendjes së egjiptianëve në Shqipëri.

Ta çojmë diktaturën në muze! Nga Valbona Nathanaili

Ta çojmë diktaturën në muze!

Nga Valbona Nathanaili

Nisma e një grupi intelektualësh me fokus dekomunistizimin e shoqërisë është jo pak befasuese. Dhe surprizuese! Jo sepse nismës, të paktën nga ato që shkruhen në shtyp, i mungojnë elementët… Nisma ka vullnetin për të ndaluar me ligj simbolet e diktaturës dhe të portreteve të ish-udhëheqësve të saj, durimin për të qëmtuar e “sigluar” të gjitha veprat e artit të krijuara në diktaturë, si dhe këmbënguljen për të ndaluar ato vepra intelektuale apo artistike të cilat përcjellin propagandë komuniste.

Por nisma është befasuese dhe surprizuese njëkohësisht, së pari, sepse është njëzet e shtatë vjet me vonesë! Në këta njëzet e shtatë vjet, në Shqipëri, është folur shumë, por është bërë shumë pak nga pikëpamja institucionale për të denoncuar të kaluarën komuniste në të gjitha dimensionet! Për të nxjerrë jashtë skenës politike të gjithë ata që udhëhoqën ndërtimin dhe fortifikimin e diktaturës. Për të ecur me shembullin e vendeve të tjera të Europës Lindore që i filluan dhe i mbyllën procese të tilla brenda dhjetëvjeçarit të parë të rrëzimit të komunizmit. Në vendin tonë, ku më shumë se viktimat janë nderuar persekutorët dhe ligji për lustracionin nuk mori kurrë miratimin e Parlamentit, nisma për dekomunistizimin sot të lë shijen e kafes që të shërbehet e ftohur. Është ndjellëse si ide që ke kafen përpara, por nuk pihet, sepse nuk shijon! E lë në tavolinë dhe, që të mos bësh sherr me kamerierin, paguan koston.

Fokusi i nismës është vërtet trashëgimia negative e sistemit komunist, por është e pamundur të jesh realist dhe të mos pohosh se sistemi që lamë pas ka pasur edhe anët e tij pozitive, të ngjashme me ato të shumë vendeve të tjera të Europës Lindore. Deri në vitin 1944, kur vijnë në fuqi komunistët, Shqipëria ishte një vend krejtësisht agrar dhe i prapambetur, por falë punës dhe kontributeve të një populli të tërë, që pavarësisht motiveve dhe arsyeve si u vu në lëvizje, kemi një zhvillim të madh ekonomik të vendit, rritjen e nivelit arsimor të popullatës, pjesë e së cilës ishte edhe zhdukja e analfabetizmit, urbanizimin e vendit, emancipimin e gruas dhe rritjen e rolit të grupeve minoritare; ngrihen fabrika dhe shkenca ecën përpara, kemi universitete dhe akademi; kemi shkrimtarë dhe libra, teatër dhe drama, filma dhe aktorë; funksiononte ushtria, ndërsa mjekësia dhe arsimi falas nuk ishin as dogmë, as propagandë, por fakt e realitet. Është e pamundur të jesh realist dhe të mos pohosh se këto arritje kanë pasur edhe anën e tyre negative, për shembull, rritja e nivelit të edukimit u shoqërua me cungimin e përmbajtjes, cilësia shumë e mirë e filmave me idealizimin e “ëmbëlsimin” sistemit, futja e gruas në forcën e punës me shtimin e barrës së punëve në familje, zhvillimi ekonomik i vendit me zhdukjen e pronës private, sikundër që të gjitha arritjet bëheshin jo në emër dhe funksion të individit, por të objektivave që vendoste Partia. Dhe është e pamundur të jesh realist dhe të mos pohosh se kjo është një trashëgimi të cilën duam a nuk duam, na pëlqen a jo, e kemi mes nesh. Veprat intelektuale apo artistike që u prodhuan gjatë kohës së diktaturës e që vazhdojmë t’i shohim, në mos me emocion, me kuriozitet, janë copëza të një të tëre që u krijuan për 50 vjet dhe nuk mund të zhbëhen. As të ndalohen. Është njësoj si t’i thuash një “të sëmuri me diabet” mos ha ëmbëlsira! Në fakt i ha, por   rrezikun e tyre e kompenson me insulinë. Insulina në këtë rast nuk është de-komunistizimi me ligje!

E kaluara përbën trashëgiminë tonë, trashëgiminë e një populli të tërë, por që për shkak të mungesës së vullnetit për ta zbardhur me sinqeritet dhe mbi bazën e objektivave të caktuara është shndërruar në një lloj pengese që po vështirëson ecjen përpara, ashtu e lënë në mes të rrugës, pa shenjat e duhura orientuese se si duhet të sillemi me të, pa manualin e saktë se si mund të kalohet. Njëzet e shtatë vjet më vonë kemi nevojë jo ta shpallim si herezi, por ta gjykojmë mbi bazën e një sistemi të ri vlerash, me sisteme të ndryshme referimi qëndrimi e përmbajtjeje, me objektivin për t’i treguar brezit të ri se çfarë do të thotë të jetosh në totalitarizëm. Të paktën për hir të kostos së rëndë që po paguajmë duke jetuar në tranzicionin e ndërtimit të një sistemi të ri!

Të mos harrojmë që rrëzimi i diktaturës u shoqërua me një varg fenomenesh që për një pjesë të madhe të popullsisë ishin të panjohura deri në vitet 1990: kemi rritjen e krimit dhe të ndasive sociale, mungesë stabiliteti dhe papunësi, arsim dhe mjekësi të papërshtatshme për një pjesë të mirë të popullsisë, punë të pasigurt dhe rropatje për të gjetur banim. Shtuar notat e nostalgjisë me kalimin e viteve. Të gjitha bashkë dhe secila veç e veç mjaftojnë për të rivlerësuar të kaluarën dhe për të reaguar ndaj saj mbi bazën e interesave shumë të ngushta, nga një popullsi që ndjenjat dhe emocionet, kujtimet dhe adresimet e kësaj të kaluare i shtrihen në një segment shumë të gjerë, me vlera pozitive e negative.

Nisma është befasuese dhe surprizuese njëkohësisht, së dyti, sepse nisma e këtij grupi intelektualësh që kërkon ndalimin e transmetimit të filmave apo mosbotimin e veprave të caktuara revokon veprime dhe akte që janë të denja vetëm për vende totalitare. Në Gjermaninë naziste, në vitin 1929, u ndalua libri i Remarkut “Asgjë e re nga fronti i perëndimit”, me arsyen që fyente regjimin në fuqi, në Bashkimin Sovjetik, në vitin 1944 u ndalua libri i Xhorxh Oruell “Ferma e Kafshëve”, ndërsa në Arabinë Saudite edhe sot ndalohet shpërndarja dhe leximi i Biblës. Në rastin tonë, duket sikur nisma ka dalë nga raftet e Arkivit të Shtetit Shqiptar për periudhën e pushtimit italian. Nicola Lo Russo Attoma, Drejtor i Përgjithshëm i Shtypit, Propagandës dhe Turizmit, gjatë periudhës së pushtimit italian të Shqipërisë, kishte detyrë të evidentonte dhe të ndalonte hyrjen në vend, nxjerrjen jashtë qarkullimit, ose heqjen nga salla e leximit të bibliotekave private dhe shtetërore të të gjithë librave, me natyrë filozofike, sociale a politike, që flisnin kundër sistemit. Vetëm gjatë periudhës 27 janar 1940 – 20 dhjetor 1940, Attoma i ka dërguar plot 16 shkresa Ministrit të Arsimit të kohës, z. Ernest Koliqi, nëpërmjet të cilave i komunikonte titujt e librave të ndaluar, ndërsa numri i titujve të ndaluar, për të njëjtën periudhë, në total është 79. Në çdo shkresë të dërguar, numri i librave të ndaluar luhatet: nga një titull, si për shembull në shkresën e dt. 1 maj 1940, nëpërmjet së cilës ndalohet vetëm libri me titull “A peace front and the axes power”, në pesëmbëdhjetë tituj, në shkresën e dt. 21 mars 1940, nga mund të veçojmë shpalljen si të padëshiruara të veprës së autorit Riccardo Bachi (botim i vitit 1926) me titull “L’alimentazione e la politica annonaria in Italia“, si dhe veprën e autorit Giorgio Mortara (botim i vitit 1925, me titull “La salute pubblica in Italia durante e dopo la gurra“.

Së fundmi, vetë nisma mban erë “MekKartianizëm”. Për të gjithë ata që nuk janë familjarë me politikën amerikane, në fillim vitet 1950, instalimi i sistemit komunist në vende të ndryshme të botës trembi shumë amerikanë, veçanërisht kur Bashkimi Sovjetik doli si një superfuqi bërthamore. Histeria amerikane antikomuniste gjeti rrugën e hyrjes në politikë falë senatorit të Uiskonsinit, Jozef MekKarti, një demagog në kërkim të vëmendjes, i cili arriti të shndërrohet në krye lajm për të gjitha mediet amerikane kur më 9 shkurt 1950 deklaroi: “Kam në dorë një listë me 205 emra komunistësh, që i janë bërë të njohur edhe Sekretarit të Shtetit, por që përsëri vazhdojnë të punojnë dhe formësojnë politikat e Departamentit të Shtetit”. Por sekretari mohoi lajmin, lista nuk u publikua asnjëherë, ndërsa vetë burimi, i entuziazmuar pafund nga vëmendja që mori mbijetoi në politikën amerikane pak kohë, sepse u braktis nga të gjithë. Së fundmi, Senati votoi t’i censurojë fjalën, gjë që praktikisht shënoi edhe fundin e karrierës së MekKartit. Kishte shkelur çdo normë besueshmërie.

Në Shqipëri ka ardhur koha të flasim për periudhën e komunizmit si pjesë të historisë sonë. Të përpiqemi t’ia tregojmë e kalojmë brezit të ri të vërtetat rreth socializmit jo me ligje dhe me dekrete, por me aktivitete, filma, libra, portrete, simbole e drama, pak a shumë atë që bëri diktatura për veten e saj, por tani ta bëjmë ne për veten tonë. E bën dot kjo nismë? A është në gjendje nisma ta çojë të kaluarën tonë në sallat e muzeve? A është në gjendje nisma të na nxisë të tregojmë sa më shumë ngjarje të vogla dhe të mëdha, të bukura dhe të shëmtuara, të hidhura dhe të ëmbla nga e kaluara jonë në diktaturë? A është në gjendje nisma të na nxisë ta shpjegojmë të kaluarën jo si një hon ku kemi groposur 50 vjet punë e përpjekje, por si një urë që duhet t’i forcojmë këmbët, përndryshe do kemi tragjedi të ngjashme me atë të Xhenovas, vetëm se në këtë rast viktimë do të ishte i gjithë populli.

Përralla e iriqëve që mësojnë si të respektojnë njëri-tjetrin

Përralla e iriqëve që mësojnë si të respektojnë njëri-tjetrin  

Përshtati në formën e përrallës, në gjuhën shqip, Valbona Nathanaili

Na ishte kush na ishte!

Na ishin një herë dy iriqë të vegjël!

Iriqët jetonin pranë njëri-tjetrit, nën dy gëmusha ngjitur. Si komshinj, u pëlqente shpesh të dilnin për gjah natën, së bashku, pas gjumit të gjatë të ditës. Vera ishte stina më e preferuar. Çdo gjë dukej e mrekullueshme! Kishte mjaftueshëm kërpudha, që ishte ushqimi i preferuar i njërit dhe plot bretkosa, që ishte ushqimi i preferuar i tjetrit.

Pasi siguronin ushqimin, stërviteshin dhe këshilloheshin si të mbroheshin nga kafshët e tjera, sepse iriqët vërtet kanë gjemba, por jo të gjitha kafshët tremben prej tyre. Për shembull, kush shihte i pari një buf, lajmëronte me hungërimë të shkurtër edhe tjetrin, ndërsa dhelpra kishte sinjal tjetër – hungërima ishte e gjatë. Por si ndaj shpejtësisë së bufit, ashtu edhe ndaj hileve të shumta të dhelprës dinake, iriqët kishin zgjidhjen e tyre të madhe dhe të vetme: shndërroheshin menjëherë, duke u mbledhur me shpejtësi, në një topth të vogël gjembi. Kështu kalonin ditët dhe gjithë vera, derisa vinte dimri dhe binin në gjumë letargjik, për t’u takuar përsëri verën tjetër.

Por një verë bëri ftohtë, aq ftohtë sa të kujtonte dimrin që sapo kishte kaluar. Iriqët filluan të dridhen. Si të ngroheshin? Pothuaj në të njëjtën kohë, të dy propozuan:

– Sikur të afrohemi me njëri-tjetrin?

Iriqët kishin mësuar se po të qëndronin pranë, e kishin më të lehtë për të përballuar të ftohtin.

Të lumtur që kishin gjetur zgjidhjen, iriqët u afruan për t’u ngrohur, por gjembat që u mbulonin trupat i shpuan dhe…

“Ohhh, më shpove!” – bërtitën të dy në të njëjtin çast.

Kështu u detyruan të largohen… por sapo u larguan, i ftohti i madh që kishte pllakosur vendin u shkaktoi të njëjtat të dridhura.

Bërrrrr! Sa ftohtë! Duhet të afrohemi përsëri!

U afruan përsëri…

“Ohhh, më shpove!”! – u dëgjua e njëjta ankesë, shoqëruar me lot të hidhur nga dhimbja. Gjembat kishin bërë përsëri punën e tyre. Por nuk hoqën dorë!

U larguan përsëri…

Dhe përsëri “Bërrrrr!” I ftohti i kishte detyruar të lëshonin të njëjtët tinguj pakënaqësie.

Përsëri u afruan. Përsëri “Ohhh!” Përsëri u larguan…. Përsëri “Bërrrrr!”

Gjembat dhe i ftohti ishin dy kufijtë e mundshëm që përcaktonin distancën që duhej të mbanin nga njëri-tjetri.

U deshën disa prova, mbushur me gabime, me të qara dhe ankesa, që iriqët të gjenin, më së fundmi, distancën e saktë që duhej të mbanin: pra edhe të fitonin ngrohtësinë e të qenit bashkë, edhe të mos e dëmtonin njëri-tjetrin.

Foto kryesore: credit http://www.worldmostamazingthings.com/2011/04/amazing-hedgehog-hedgehogs-facts-photos.html