Ali Asllani, intervistë dhe disa fragmente poezish

ALI ASLLANI (1882-1966)

Ali Asllani u lind në Vajzë (Vlorë) më 1882. Ndërron jetë në Tiranë më 1966. Shkollën fillore e kreu në Vlorë, ndërsa gjimnazin në Janinë. Në Stamboll i kreu studimet në degën politiko shoqërore – administrative. Gjatë gjithë jetës ka punuar në administratën shtetërore: sekretar i përgjithshëm i Presidencës të Këshillit të Ministrave të Qeverisë së Ismail Qemalit më 1912-1914, administrator në qytete të ndryshme shqiptare, veçuar Vlorën e Tiranën. Ka qenë ambasador i Shqipërisë në Sofje e në Athinë.

Mbas Luftës së Dytë punon si përkthyes në Institutin e Shkencave (paraardhësi i Akademisë së Shkencave), deri sa del në pension, më 1951. Ali Asllani fillimet e veta letrare i ka në turqisht, duke botuar shkrime në revista të kohës, ndërsa shqip i takojnë viteve 1913-1914.

Sipas Jani Lili, në një intervistë realizuar më shkurt 1942Ali Asllani është poeti që u lidh ngushtë me tokën dhe Jetën Shqiptare: “Nuk këndon vetëm se ndjen jetën e brendshme të artistit të vërtetë, por sepse ndjen thellë shpirtin e popullit t’onë me gjithë dëshirat e llaftaret e tij. Poeti i jetës, i realitetit, poeti i natyrës shqiptare. Është piktori i gjallë i jetës së kaluar, dhe jo artisti imitonjës i fakteve, por poeti që lartësoi jetën t’onë në ideal. Nuk niset nga ëndëra, por nga realiteti, të cilin e zbukuron dhe na e paraqet në gjallërinë e tij plastike, si një ëndërë të artë, të dalurë nga thelbi i së vërtetës. Përqafoi me dashuri shpirtin e pasur shqiptar, u mundua bashkë me ‘të, u gëzua dhe qau si njeri i vërtetë. Munt të themi pa frikë përgënjeshtrimi se është poeti i jetës, në kuptimin e thellë të fjalës”.

Jani Lili: Arti në shërbim të popullit, në shërbim t’Atdheut.

Ali Asllani: Vjersha duhet të thotë diçka, të ketë një ideal brënda sajë, e që të mundet t’a thotë mirë atë që mbyll, duhet të dalë nga shpirti i popullit, nga jeta e gjallë. Nuk e ndaj Artin në aksioma, kur them këtë; themën më përpara nga të gjitha e ndjen vetë artisti, krijonjësi, por në vënd që ta bëjë vetëm për veten e tij, këtë prekje artistike i shfaq dhe ndjenjat e tija i dorëzon në popull. Me qënë se ai i ndjen dhe preket, domethën kënaq shpirtin e vet artistik, atëherë pse shkruan? Për veten? Le t’i mbaj në sirtar të pabotuara. Arti është art kur është i zoti të na sjellë në botën e tij, kur na prek, por nuk do të thotë se duhet të jetë i pakuptuarshëm, ose i thellë dhe i errët me zor. Më vjen tani ndërmënd një kasiomë artistike: Kemi nevojë për një gjuhë që të flasë si numurat për të gjithë njerëzit. Kemi nevojë për një art që të prekë të egërit dhe të qytetëruarit, të kulturuarit dhe injorantët. Artistët e mëdhenj si thotë një poet, janë të mërguar nga qielli këtu në tokë, janë dhuratë për të gjithë botën. Arti i tërë botës bashkohet në qëllimin e tij të shenjtë. Dhe që të kuptojë populli artin duhet që ky të jetë i thjeshtë, si është e kthjelltë një vepër klasike. Artisti duhet të jetë njeri më përpara. Arti del nga realiteti dhe zotësia e artistit qëndron këtu: duhet të kapërcejë realitetin me frymën e tij, duhet të nxjerrë dhe të shfaqë me intuitën e tij gjithë atë lëndën e bukur që nuk e shquan dot një njeri i thjeshtë.

Hanko Halla  

  1. Halla ka marr mashën urat po i shkrep,

Trungu i ullirit digjet me gazep,

Digjet maja – maja, sidomos bujashka,

Në dimër moj bija, zjarri shum u dashka…

Dhe i lumtë goja kush ka thën më par,

Xhan e shpirt o burrë, xhan e shpirt o zjarr,

Buk të that në sofër, buk dhe asgjë tjetër,

Burri rroft sa malet, dhe zjarri në vatër…

  1. Rreth e rrotull zjarrit murmurit njeriu,

Ehhh, gjithkush ka të tijat, plaku dhe i riu…

Dikush bën të mira, e s’ka par të mira…

Ta dini është pjekur keq në takllaira,

Plagve të tija si gjendet melhemi,

Dhe dertin e shpirtit se shkruan kalemi…

Edhe llafazanet do vijnë tju bezdisin,

pasi kot së koti zën e kakarisin,

Ruajuni nga fjala, se zgjatet edhe zgjatet,

se me pash njeriu s’ka se si të matet…

Më dëgjoni bija vazhdon halla plak,

do tju them një fjalë, fjalë pa kapak…

Erdhi koh e keqe, koha e flamosur,

është prishur dynjaja, bota është marrosur,

Dikush nuk ka miell, tjetri s’ka as thes,

fundi fjalës bota është e pabes…

… Hallës nuk i hahet, Hallës nuk i pihet

me të ren’e saja fare s’po i kihet

Nusen nuk e dashka sa në od’ s’e qaska

dhe që kur se erdhi, hal’ në sy e paska!

Dhe që kur se erdhi Halla paska thënë

nuk më duket nusja nuse për të qënë

Lum shtëpi e babës diti dhe e nxori

mjer’ shtëpi e burrit, ra në lak e mori!

Tani – vazhdon Halla – si do ia bëj hallit?

Çar t’i bëj zemanit, pa për sy të ballit

do i thoshja djalit jepi pak e hak

edhe ktheje prapa, bosh me tre tallak!

Shko andej nga erdhe, erdhe kot së koti

se paraja kallpe vete te i zoti!

Zonja Lu

… Një ditë burri u sëmur / dy plevite në një vend
Një sëmundje shumë e rëndë / Zonja Lu u prish nga mendtë
Dhe i thotë burrit të saj / Nëse mbyllen sytë e tu
Unë veten do ta vras
Dhe bej be që atë çast ? më ke pranë e më ke pas…
Ti ma bëre shtratin tim / Kryefron të dashurisë
Dhe unë varrin tënd do ta bëj ? Shtratin tim te nusërisë.

–  Jo, të lutem, – i thotë burri, shumë të lutem mos e bëj!
– Mirë at’here, unë do mbetem / Gjithë jetën një e ve…

– Jo, të lutem, Luja ime / Mos e bëj dhe këtë be!
– Si pra unë të duroj / Në më zentë kjo rrebe?
Pra të paktën do të mbyllem / Dhe do rreshkem disa vjet…
– Jo, të lutem Luja ime / Është e shkurtër jetë e shkretë.

Vetëm prit e ki durim / Sa të thahet varri im.

Tash poeti ra e fjeti /Ra e fjet’ për motë jete
Gjëmë e madhe që e gjeti…
Zonja Lu thërret bërtet / Me oi e me oi
Per atë që bënej fli

Një minutë e dy vili!
Ç’më gjet mua, ç’më gjet mua
Ulurin e zeza grua / U plagos, u shkatërrua
U plagos e u gjakos / Me biçakun e fildishtë
Fije fije bëri floket / Copë – copë i bëri mishtë.

Pas dy ditëve vjen një djalë / Një djalosh një bukurosh
E i thotë zonjës Lu / Ti shëndoshë e unë shëndoshë!
Ti e unë një çift i ëmbël / Çift i bukur, çift me shije
Çift, o çift që s’ka të dytë / Si dy kokërra qershije.

Mirpo zonja është besnike / Ka dhenë fjalën ka berë be
Sa të thahet varri burrit / Doemos do rrijë e ve
Meqe varri është i freskët / Është i njomë e është i ri
Që të thahet shpejt e shpejt
Zonja Lu i bën veri!

Hakërrim 

Dallavera nëpër zyra, dallavera në pazar,

dallavera me të huaj, dallavera me shqiptar’

Vetëm vetëm dallavera, dhe në dëm të këtij vendi

që ju rriti, që ju ngriti, që ju ngopi, që ju dendi!

Pyeta valet vogëlushe

Pyeta valët vogëlushe;

mu si krahët e një gushe

përmbi supe nga një shkumë,

kush më pak e kush më shumë,

venë e vinë e shkojnë e shkasën

dhe përhera për ty flasën.

Valëza, o valëza,

farë e fis me vashëza,

ku e keni shoqen tuaj?

Ruaje zot nga erë e huaj!

Pyeta zoga, pyeta zogj,

pyeta zemrën që m’u dogj,

pyeta lulet nëpër baça,

nëpër baça, që un’ plaça,

muaj e vitra po të pres,

vidi-vidi pëllumbeshë!

Vidi-vidi zogëza,

farë e fis me zojëza,

ku e keni shoqen tuaj?

Një minutë e gjat’ një muaj!

Vidi-vidi pëllumbeshë!

për ty qaj e për ty qeshë,

për ty qesha; gjithë jeta

me gjith’ lule, me gjith’ fleta,

u bë fli për ata sy;

çdo gëzim ta fala ty!

E çdo brengë e mbajta vetë.

Tash afroi e thënë e shkretë,

dhe un’ s’di ku jam, ku vete,

rroj për ty e vdes për vete!

Foto kryesore

Ballina e botimit të vitit 2004, Hanko Halla Poemë Autor Ali Asllani / Xhevahir Lleshi (red.) Tiranë: Uegen, 48 faqe.

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published.